Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng đang được đông đảo thầy cô quan tâm. Một trong những dự kiến thay đổi là cá nhân muốn được xét danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” phải hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và có sáng kiến hoặc đề tài khoa học được công nhận.
So với quy định hiện hành, đây là thay đổi theo hướng nâng chuẩn, nhằm bảo đảm giá trị thực chất của danh hiệu.
Tuy nhiên, khi sáng kiến trở thành điều kiện bắt buộc, vấn đề được nhiều giáo viên quan tâm là việc chấm sáng kiến kinh nghiệm làm sao bảo đảm đúng giá trị thực tiễn. Đây là khâu then chốt, tác động trực tiếp đến tính khách quan và độ tin cậy trong xét thi đua.
Chấm sáng kiến còn nhiều băn khoăn
Trong nhiều năm, quy trình chấm sáng kiến tại các địa phương thường được tổ chức các bước: cơ sở giáo dục gửi hồ sơ lên cấp quản lý, sau đó được chuyển về Phòng Giáo dục và Đào tạo để thẩm định.
Đội ngũ tham gia chấm chủ yếu là chuyên viên ngành giáo dục, cán bộ quản lý có kinh nghiệm. Nhờ đó, việc đánh giá cơ bản bám sát chuyên môn, có khả năng nhận diện được tính mới, tính khả thi và hiệu quả áp dụng của sáng kiến.
Tuy nhiên, sau khi thực hiện sắp xếp lại tổ chức bộ máy, chức năng quản lý liên quan đến giáo dục được là Phòng Văn hóa – Xã hội cấp xã.
Thực tế cho thấy, ở một số nơi, tỷ lệ cán bộ có chuyên môn giáo dục trong bộ phận này còn hạn chế, nhiều nhân sự phụ trách các lĩnh vực khác công tác tại đây.
Điều này dẫn đến một vấn đề gây băn khoăn là không phải tất cả cán bộ tham gia thẩm định sáng kiến đều có nền tảng sư phạm hoặc kinh nghiệm trong lĩnh vực giáo dục.
Trong một số trường hợp, việc đánh giá có thể gặp khó khăn trong việc xác định tiêu chí chuyên môn, cũng như nhận diện sự khác biệt giữa sáng kiến có giá trị thực tiễn với những nội dung mang tính hình thức.
Khi sáng kiến trở thành điều kiện bắt buộc, số lượng hồ sơ đề nghị công nhận có xu hướng tăng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng thẩm định. Nếu đội ngũ thực hiện không được tăng cường tương xứng, có thể phát sinh tình trạng đánh giá chưa thống nhất hoặc khó bảo đảm tính khách quan.
Sáng kiến kinh nghiệm trong giáo dục cần được đánh giá dựa trên hiệu quả áp dụng trong thực tiễn dạy học, không chỉ dựa vào hình thức trình bày.
Việc thẩm định đòi hỏi người chấm phải hiểu phương pháp dạy học, đặc thù môn học và bối cảnh lớp học. Khi thiếu nền tảng này, việc đánh giá có thể thiên về cảm tính hoặc dựa vào tiêu chí hình thức. Điều đó chưa phản ánh đầy đủ giá trị của sáng kiến và chưa đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng danh hiệu thi đua.
Tại địa bàn người viết, đến thời điểm hiện nay chỉ còn khoảng hai tháng nữa là kết thúc năm học. Nhiều sáng kiến kinh nghiệm của giáo viên đã cơ bản hoàn tất theo kế hoạch.
Tuy nhiên, tại địa phương người viết công tác, các cơ sở giáo dục mới được thông tin rằng hồ sơ sáng kiến năm học này sẽ nộp về Phòng Văn hóa – Xã hội. Trong khi đó, thành phần hội đồng thẩm định cụ thể gồm những ai, tổ chức theo hình thức nào vẫn chưa được thông tin rõ ràng.
Điều này khiến không ít giáo viên băn khoăn về cách thức tổ chức thẩm định trong thời gian tới.
Theo tìm hiểu, số cán bộ của Phòng Văn hóa – Xã hội không nhiều, trong đó số người có chuyên môn giáo dục còn hạn chế. Một số ý kiến cho rằng, nếu cơ quan này đồng thời thực hiện cả chức năng tiếp nhận và trực tiếp thẩm định sáng kiến, có thể gặp khó khăn trong việc bảo đảm yêu cầu chuyên môn.
Đáng chú ý, nhân sự có nền tảng sư phạm hiện có chủ yếu tập trung ở một số lĩnh vực nhất định, trong khi giáo dục mầm non và tiểu học có đặc thù riêng về phương pháp và cách tổ chức dạy học. Điều này đặt ra yêu cầu cần có sự tham gia của đội ngũ phù hợp về chuyên môn trong quá trình thẩm định.
Từ những băn khoăn nêu trên, việc nghiên cứu, tổ chức lại khâu đánh giá sáng kiến theo hướng chuyên môn hóa là vấn đề cần được xem xét.
Một số giải pháp cần xem xét
Thứ nhất, cần tổ chức thẩm định theo hướng tăng cường yếu tố chuyên môn giáo dục. Thành phần tham gia nên bao gồm cán bộ quản lý trường học, giáo viên cốt cán, tổ trưởng chuyên môn – những người có kinh nghiệm thực tiễn giảng dạy.
Thứ hai, cần phân định rõ vai trò giữa cơ quan quản lý và hoạt động chuyên môn. Phòng Văn hóa – Xã hội thực hiện chức năng tiếp nhận, tổng hợp; việc thẩm định nên giao cho hội đồng hoặc tổ chuyên môn phù hợp.
Thứ ba, cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá cụ thể, thống nhất. Các tiêu chí nên làm rõ tính mới, tính hiệu quả, khả năng áp dụng và minh chứng thực tế, hạn chế việc đánh giá mang tính định tính.
Thứ tư, cần tổ chức đánh giá theo hướng có phản biện. Mỗi sáng kiến nên được chấm bởi từ hai người trở lên để tăng độ tin cậy và giảm sai lệch trong nhận định.
Thứ năm, cần tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ cho người tham gia thẩm định, đặc biệt trong trường hợp không có nền tảng chuyên môn giáo dục.
Việc nâng điều kiện xét danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” theo hướng gắn với sáng kiến là một điều chỉnh nhằm hướng tới chất lượng thực chất.
Tuy nhiên, để chủ trương này phát huy hiệu quả, cần đồng thời hoàn thiện cơ chế đánh giá sáng kiến theo hướng phù hợp với đặc thù chuyên môn của ngành giáo dục.
Bài toán không chỉ nằm ở việc có sáng kiến, mà còn ở việc sáng kiến đó được đánh giá như thế nào và bởi ai.
Nếu khâu thẩm định được tổ chức hợp lý, danh hiệu thi đua sẽ phản ánh đúng giá trị đóng góp; ngược lại, có thể phát sinh những vấn đề cần tiếp tục được xem xét trong quá trình triển khai.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
