Do số lượng nhân viên ở vị trí như văn thư, thư viện, thiết bị thí nghiệm, công nghệ thông tin, y tế học đường và các bộ phận phục vụ khác chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế, giáo viên thường phải kiêm nhiệm nhiều công việc ngoài chuyên môn giảng dạy. Điều này khiến khối lượng công việc và áp lực của giáo viên gia tăng, làm giảm thời gian dành cho việc chuẩn bị bài giảng, đổi mới phương pháp dạy học và quan tâm đến học sinh.
Theo lãnh đạo một số cơ sở giáo dục phổ thông, việc bổ sung đội ngũ nhân viên hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế là cần thiết, góp phần giảm tải công việc cho giáo viên, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm chất lượng giáo dục.
Thiếu hụt nhân viên hỗ trợ khiến giáo viên phải tự mày mò công việc không đúng chuyên môn
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Xuân Đức - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An (phường Gia Viên, thành phố Hải Phòng) phân tích, trước hết, theo Thông tư 20/2023/TT-BGDĐT (ngày 30/10/2023 của Bộ Giáo dục và Đào tạo), hệ thống vị trí việc làm trong một trường tiểu học được thiết kế gồm 4 nhóm chính: Lãnh đạo quản lý, Chức danh chuyên ngành (giáo viên, giáo vụ, tư vấn học sinh), Chuyên môn dùng chung (thư viện, kế toán, văn thư, thủ quỹ) và Hỗ trợ, phục vụ (y tế, bảo vệ, phục vụ).
Áp dụng đúng tinh thần Thông tư 20 và Luật Giáo dục 2019, năm học 2026-2027, Trường Tiểu học Chu Văn An triển khai dạy học 2 buổi/ngày với thực trạng đội ngũ như sau:
Về quy mô: Nhà trường duy trì 50 lớp học với 2.208 học sinh.
Đội ngũ giáo viên: Được giao và bố trí đủ, giáo viên (đạt định mức tối đa 1,5 giáo viên/lớp theo Điều 7 Thông tư 20) cùng 1 giáo viên Tổng phụ trách Đội.
Đội ngũ nhân viên còn thiếu: So với định mức vị trí việc làm, nhà trường hiện đang thiếu 2 vị trí nhân viên quan trọng:
Nhân viên Y tế chuyên trách: Vị trí đặc biệt quan trọng trực tiếp chăm sóc sức khỏe ban đầu, sơ cấp cứu, phòng dịch và kiểm soát an toàn thực phẩm bán trú cho hơn 2.200 học sinh.
Nhân viên Công nghệ thông tin chuyên trách: "Hạt nhân" kỹ thuật vận hành học bạ số, bảo mật dữ liệu, hỗ trợ giáo viên ứng dụng AI và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện cho nhà trường.
Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của nhà trường là đảm bảo tối đa thời gian chuyên môn cho giáo viên đứng lớp, tuyệt đối không đùn đẩy các nhiệm vụ hành chính, y tế chuyên trách sang thầy cô. Khi thiếu nhân sự, nhà trường triển khai 3 giải pháp điều hành linh hoạt.
Về y tế trường học: Giao nhân viên giáo vụ hoặc tư vấn tâm lý kiêm nhiệm việc quản lý tủ thuốc và sổ sách y tế ban đầu. Đồng thời, nhà trường ký quy chế phối hợp chặt chẽ với Trạm Y tế phường Gia Viên để cán bộ y tế trạm hỗ trợ chuyên môn trực tiếp khi có tình huống phát sinh, cũng như kiểm tra an toàn thực phẩm bán trú cho học sinh.
Về công nghệ thông tin: Thành lập Tổ Chuyển đổi số nội bộ do ban giám hiệu trực tiếp chỉ đạo, huy động lực lượng nhân viên và các hạt nhân công nghệ của trường để vận hành hệ thống phần mềm, hỗ trợ kỹ thuật theo hình thức lồng ghép nhiệm vụ, không làm ảnh hưởng đến giờ giảng dạy.
Giảm tải hành chính: Triệt để cắt giảm hồ sơ sổ sách giấy tờ theo Công văn 5922/BGDĐT-GDPT, ứng dụng công nghệ để đơn giản hóa quy trình, giúp thầy cô hoàn toàn giải phóng khỏi áp lực phi chuyên môn.
Theo Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An, khi một ngôi trường lớn với hơn 2.200 học sinh mà thiếu đi 2 vị trí chuyên trách là Y tế và Công nghệ thông tin, điều đó ít nhiều cũng tạo ra những áp lực và bất cập nhất định trong quá trình vận hành hằng ngày.
Đối với các thầy cô giáo, mặc dù ban giám hiệu nhà trường luôn quán triệt tinh thần tuyệt đối không để giáo viên đứng lớp phải kiêm nhiệm việc hành chính hay y tế, nhưng khi thiếu nhân sự công nghệ thông tin chuyên trách, mỗi khi hệ thống phần mềm, học bạ số hoặc các thiết bị ứng dụng AI gặp sự cố, các thầy cô đôi khi vẫn phải tự tay mày mò, xử lý. Điều đó cũng khiến thầy cô bị phân tán ít nhiều thời gian đáng lẽ dành trọn cho việc nghiên cứu bài giảng và đổi mới phương pháp dạy học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Đối với các em học sinh, về mặt chăm sóc sức khỏe: Thiếu nhân viên y tế túc trực tại trường do Trạm Y tế phường phân công nên những khi xảy ra tình huống sơ cấp cứu đột xuất, nhà trường gặp rất nhiều khó khăn. Công việc này buộc phải dựa vào các nhân sự kiêm nhiệm tại chỗ. Mà nhân sự kiêm nhiệm thì chuyên môn y tế không cao, không thể xử lý chuyên sâu nên việc ứng phó đôi khi không kịp thời và tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Về công nghệ thông tin, theo đúng Thông tư 20/2023/TT-BGDĐT, nhân viên Công nghệ thông tin chịu trách nhiệm quản trị toàn bộ hệ thống mạng, bảo mật dữ liệu, học bạ số, vận hành hạ tầng công nghệ và hỗ trợ giáo viên ứng dụng AI, chuyển đổi số. Thiếu vị trí này, mỗi khi hạ tầng mạng hay phần mềm trong các giờ học STEM, học tập số gặp sự cố mà không có kỹ thuật viên chuyên trách xử lý kịp thời, thì trải nghiệm học tập của học sinh bị gián đoạn và tiến độ chuyển đổi số của nhà trường cũng chịu nhiều áp lực.
Đối với công tác quản lý của nhà trường: Bản thân ban giám hiệu cũng phải dành nhiều thời gian hơn để rà soát, điều phối và lo các giải pháp tình thế, thay vì có thể dồn toàn lực cho các chiến lược nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn hay đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện.
Trong khi đó, cô Trần Thị Mị - Hiệu trưởng của Trường Tiểu học Võ Thị Sáu (phường An Biên, thành phố Hải Phòng) cho hay: Năm học 2026-2027 trường có 77 lớp, 3.299 học sinh. Số lượng giáo viên và nhân viên của trường là 152 người (trong đó có 15 người hợp đồng theo Nghị định số 111/2022/NĐ-CP của Chính phủ về hợp đồng đối với một số loại công việc trong cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập). So với số lượng được giao, hiện trường còn thiếu: Văn thư, Y tế học đường.
Khi thiếu nhân viên hỗ trợ như y tế, văn thư... nhà trường bố trí giáo viên kiêm nhiệm. Cũng theo cô Mị, việc thiếu nhân viên y tế trong trường học rất ảnh hưởng đến công tác bảo đảm an toàn an ninh trường học vì các trường tiểu học học sinh ở trường cả ngày, các em còn nhỏ rất hiếu động. Hơn nữa các nhà trường còn có rất nhiều học sinh khuyết tật học hoà nhập nên thường xuyên có việc phải sơ cứu: sứt tay, chân chảy máu... các nhân viên y tế đi từ trạm về đôi lúc không thể kịp thời.
Cùng bàn về vấn đề này, hiệu trưởng một trường trung học cơ sở ở Hải Phòng bày tỏ: "Theo tôi, tình trạng thiếu nhân viên hỗ trợ giáo dục tại các cơ sở giáo dục phổ thông hiện nay là vấn đề cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc, bởi nó không chỉ ảnh hưởng đến công tác quản lý, vận hành nhà trường mà còn tác động trực tiếp đến đội ngũ giáo viên và chất lượng dạy học. Trong hoạt động của một trường học, bên cạnh giáo viên trực tiếp giảng dạy, còn có nhiều vị trí nhân viên đảm nhiệm những công việc thiết yếu như thư viện, thiết bị thí nghiệm, văn thư, kế toán, y tế học đường và các nhiệm vụ hỗ trợ khác. Mỗi vị trí đều có chức năng riêng, góp phần bảo đảm các hoạt động giáo dục được triển khai đồng bộ, hiệu quả.
Khi những vị trí này chưa được bố trí đầy đủ, khối lượng công việc không vì thế mà giảm đi. Nhà trường vẫn phải duy trì các hoạt động dạy học, quản lý học sinh, tổ chức kiểm tra, đánh giá, thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn và đáp ứng yêu cầu quản lý theo quy định. Trong điều kiện đó, ban giám hiệu buộc phải tìm phương án phân công, điều phối nhân lực để không làm gián đoạn hoạt động chung. Một số công việc có thể được giao cho giáo viên phối hợp thực hiện hoặc hỗ trợ trong phạm vi phù hợp. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, giáo viên rất dễ rơi vào tình trạng phải đảm nhận nhiều nhiệm vụ cùng lúc, ngoài công việc giảng dạy và giáo dục học sinh vốn đã chiếm phần lớn thời gian".
Nguyên nhân dẫn tới thiếu hụt lực lượng nhân viên trường học
Qua thực tiễn quản lý, thầy Đức chỉ ra việc thiếu hụt lực lượng nhân viên trường học nói chung xuất phát từ 3 nguyên nhân chính.
Trước hết là thu nhập và chế độ đãi ngộ còn thấp, thu nhập chưa tương xứng với áp lực công việc nên rất khó thu hút và giữ chân người giỏi. Đồng thời, áp lực tinh giản biên chế và khó khăn về nguồn tuyển cũng là một nguyên nhân lớn. Ngành giáo dục phải ưu tiên giữ biên chế tối đa cho giáo viên đứng lớp. Mặt khác, các đợt tuyển dụng nhân viên trường học thường rất ít hồ sơ đăng ký dự tuyển do mức lương thiếu sức hút.
Bên cạnh đó là vướng mắc về nguồn kinh phí ký hợp đồng: Dù Thông tư 20/2023/TT-BGDĐT hay Nghị định 235/2026/NĐ-CP về hợp đồng thực hiện công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập đã mở ra cơ chế cho phép ký hợp đồng lao động, nhưng nguồn kinh phí chi thường xuyên của trường tiểu học công lập rất hạn chế. Nếu Không được cấp bổ sung kinh phí riêng, nhà trường rất khó tự cân đối ngân sách để trả mức lương hợp đồng đủ sức thu hút nhân sự trên thị trường.
Từ thực tiễn điều hành tại cơ sở, để giải quyết triệt để bài toán thiếu nhân viên hỗ trợ, Phó hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An kiến nghị khi giao chỉ tiêu biên chế cần cân đối giữa giáo viên đứng lớp và nhân viên tránh thừa thiếu cục bộ.
Về cơ chế tài chính và hợp đồng, thầy Đức kiến nghị thành phố quan tâm cấp bổ sung nguồn kinh phí riêng ngoài quỹ chi thường xuyên, giúp nhà trường thực hiện hiệu quả việc ký hợp đồng lao động theo Nghị định 235/2026/NĐ-CP và Thông tư 20/2023/TT-BGDĐT, đảm bảo mức lương đủ sức thu hút nhân sự y tế, công nghệ thông tin chất lượng cao.
Còn theo Hiệu trưởng của Trường Tiểu học Võ Thị Sáu, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thiếu nhân viên y tế học đường là do vị trí việc làm của các nhà trường nhiều năm nay bỏ vị trí y tế học đường. Vị trí nhân viên văn thư thiếu là do chế độ lương và phụ cấp thấp nên các nhân viên thường học thêm văn bằng để thi tuyển vị trí khác.
Từ thực tế này, Hiệu trưởng của Trường Tiểu học Võ Thị Sáu đề xuất bổ sung vị trí nhân viên y tế cho các trường học. Đối với trường có nhiều phân hiệu thì tăng định mức số nhân viên y tế để đảm bảo xử lý sơ cứu kịp thời và đảm bảo an toàn cho giáo viên và học sinh. Bên cạnh đó, cần điều chỉnh lương và phụ cấp cho các vị trí nhân viên trong các nhà trường để họ đảm bảo cuộc sống và yên tâm công tác.
