Cuối năm học, các trường thực hiện đánh giá, xếp loại viên chức theo hướng dẫn của Nghị định số 90/2020/NĐ-CP; Nghị định số 48/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 90/2020/NĐ-CP và Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BNV.
Từ các văn bản này, các trường học sẽ cụ thể hóa thành những nhiệm vụ cụ thể. Khi xét viên chức cuối năm học, một số thầy cô chủ nhiệm dù có thành tích cao vẫn không thể được đề nghị ở mức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ do lớp chủ nhiệm vướng chỉ tiêu.
Đó là tình trạng học sinh bỏ học; học sinh đánh nhau bị kỷ luật; các khoản thu không đạt…Trong khi, những nhiệm vụ này giáo viên chủ nhiệm gần như không quyết định được, nó xảy ra ngoài mong muốn và khả năng của mình.
Khi giáo viên chủ nhiệm vướng các chỉ tiêu do yếu tố khách quan
Thông thường, khi bước vào năm học mới, các trường học sẽ tiến hành hội nghị viên chức. Trong hội nghị này, các chỉ tiêu học lực cho từng tổ chuyên môn; chỉ tiêu học lực, rèn luyện, duy trì sĩ số cho, các khoản thu giáo viên chủ nhiệm; chỉ tiêu chung cho giáo viên bộ môn; nhân viên nhà trường sẽ được cụ thể qua các số lượng, tỉ lệ.
Ngoài ra, hiệu trưởng sẽ ra một thông báo giao nhiệm vụ cho từng nhóm đối tượng trong năm học và quy định chỉ tiêu nào phải hoàn thành tốt, chỉ tiêu nào được tính vượt mức, vượt mức bao nhiêu chỉ tiêu sẽ được đề nghị mức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Đồng thời, cũng chỉ ra nếu vướng vào chỉ tiêu nào sẽ không được xét hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Điều dễ nhìn thấy, ngoài công tác giảng dạy, nhiều giáo viên trong trường thường được phân công kiêm nhiệm một số nhiệm vụ khác, như: tổ trưởng, tổ phó chuyên môn; giáo viên chủ nhiệm; tư vấn học đường; giám thị…
Trong các nhiệm vụ kiêm nhiệm trong trường học, có lẽ việc được phân công làm giáo viên chủ nhiệm lớp là có phần vất vả hơn cả. Công việc này cũng có phần hên xui, may rủi.
Nếu được phân công vào lớp có nhiều học sinh ngoan hiền, phụ huynh có điều kiện, thường xuyên quan tâm, quản lý con em mình tốt thì giáo viên chủ nhiệm đỡ vất vả.
Nhưng, gặp phải lớp có nhiều học sinh chưa ngoan, động lực học thấp chưa tốt và có nhiều phụ huynh đi làm ăn xa, học sinh có cha mẹ ly hôn…thì giáo viên chủ nhiệm thường vất vả vô cùng.
Những em có học lực sa sút, hay quậy phá, những em có nguy cơ bỏ học, hoặc bỏ học thường rơi vào hoàn cảnh cha mẹ ly hôn, hoặc cha mẹ đi làm ăn xa, ở với ông bà, hoặc cha mẹ ít quan tâm đến việc học của con em mình.
Vì thế, việc duy trì sĩ số lớp học vô cùng gian nan. Chỉ tiêu hiệu trưởng giao nhiều khi chỉ hơn 1%, hoặc 2% cho toàn trường. Trong khi, cấp tiểu học mỗi lớp chỉ 35 học sinh; cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông là 45 học sinh/ lớp. Điều này cũng đồng nghĩa chỉ cần 1 học sinh bỏ học là xóa hết mọi thành quả của giáo viên chủ nhiệm.
Bên cạnh đó, tình trạng học sinh vi phạm nền nếp, đánh nhau cũng hay xảy ra ở cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông. Các em có thể đánh nhau trong trường, ngoài trường nhưng một khi đã bị quay clip và phát tán lên mạng internet thì đương nhiên học sinh sẽ bị kỷ luật. Và, điều dễ thấy, giáo viên chủ nhiệm phải chịu trách nhiệm liên đới.
Ngoài ra, mỗi năm học có vô vàn các khoản thu khác nhau, trong đó khoản thu bảo hiểm y tế bắt buộc phải đạt 100%. Giáo viên chủ nhiệm không thu đủ cũng đồng nghĩa không hoàn thành nhiệm vụ nhà trường.
Trong khi, theo hướng dẫn tại Khoản 1, Điều 12, Nghị định số 90/2020/NĐ-CP thì viên chức không giữ chức vụ quản lý đạt được tất cả các tiêu chí sau đây thì xếp loại chất lượng ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ:
Thực hiện tốt các quy định tại khoản 1, khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều 3 Nghị định này;
Hoàn thành 100% nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao bảo đảm đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả cao, trong đó ít nhất 50% nhiệm vụ hoàn thành vượt mức.
Như vậy, cho dù có nhiều chỉ tiêu vượt mức nhưng có một vài nhiệm vụ không hoàn thành - cho dù là yếu tố khách quan thì giáo viên chủ nhiệm cũng không được xếp ở mức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Làm sao để giáo viên chủ nhiệm không bị thiệt thòi khi xếp loại viên chức?
Công tác đánh giá, xếp loại viên chức cuối năm học là căn cứ quan trọng để xét thi đua, khen thưởng, nâng lương và quy hoạch cán bộ. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít giáo viên cảm thấy thiệt thòi khi kết quả đánh giá phụ thuộc vào những chỉ tiêu mà bản thân họ khó có thể chủ động quyết định.
Khi viên chức được xếp loại Hoàn thành xuất sắc phải: “Hoàn thành 100% nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao bảo đảm đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả cao, trong đó ít nhất 50% nhiệm vụ hoàn thành vượt mức” là đúng nhưng cũng cần phân tích cả yếu tố khách quan, chủ quan.
Nếu hạn chế do phía giáo viên chủ nhiệm thì không xếp Hoàn thành xuất sắc không có gì bàn cãi. Nhưng, nếu giáo viên chủ nhiệm họ đã làm hết khả năng của mình và có nhiều thành tích vượt trội thì nhà trường cũng cần phải lưu ý.
Học sinh bỏ học, thầy cô đã vận động hết khả năng của mình nhưng phía gia đình, học sinh không muốn thì giáo viên chủ nhiệm cũng rất khó thay đổi được.
Các khoản thu như bảo hiểm y tế thì giáo viên cũng vận động, cũng thường xuyên nhắc nhở nhưng có những học sinh không đóng, không muốn tham gia có thể do phụ huynh họ không muốn.
Bởi, nếu học sinh khó khăn, có sổ hộ nghèo, cận nghèo thì đã được cấp miễn phí. Nên những học sinh không tham gia bảo hiểm y tế không thuộc hoàn cảnh khó khăn thì ràng buộc giáo viên chủ nhiệm cũng rất khiên cưỡng.
Giáo viên chủ nhiệm được giảm 4 tiết/ tuần nhưng họ có rất nhiều việc không tên, nhất là học sinh đầu cấp, cuối cấp trong giai đoạn chuyển đổi số hiện nay. Cái gì liên quan đến học sinh thì cũng liên quan đến giáo viên chủ nhiệm.
Đó là chưa kể những tình huống bất khả kháng như, học sinh vi phạm nền nếp, học sinh bỏ học thì giáo viên chủ nhiệm phải là người đầu tiên đứng ra giải quyết, vận động, họp hành liên tục.
Thay vì một số nơi cứng nhắc những chỉ tiêu bất khả kháng, khách quan mà bỏ qua những nỗ lực, thành tích của nhiều giáo viên chủ nhiệm, nhà trường cần linh hoạt, nhìn vào sự cố gắng, cống hiến của từng giáo viên để đánh giá chính xác.
Nếu không, công tác chủ nhiệm lớp học vẫn phải chờ vào hên xui, may rủi khi xét loại viên chức cuối năm.
Để việc đánh giá viên chức thực sự phản ánh đúng năng lực và sự cống hiến của giáo viên, cần chú trọng hơn đến quá trình thực hiện nhiệm vụ, tinh thần trách nhiệm, hiệu quả giảng dạy thực tế và sự tiến bộ của học sinh thay vì chỉ tập trung vào các thành tích bề nổi. Đồng thời, các tiêu chí cần được xây dựng theo hướng phù hợp với điều kiện cụ thể của từng trường học, từng địa bàn và từng vị trí việc làm.
Đánh giá viên chức không nên là cuộc đua thành tích, mà phải là công cụ ghi nhận đúng những nỗ lực của mỗi nhà giáo. Khi các tiêu chí bảo đảm công bằng và sát thực tiễn, giáo viên sẽ có thêm động lực để cống hiến, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục một cách bền vững.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
