Tại Thông báo kết luận số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 kết luận của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới đã thống nhất chủ trương đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới đất liền.
Để tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc triển khai trên thực tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 12/2026/TT-BGDĐT về Quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông nội trú (Thông tư số 12). Đây là lần đầu tiên có những quy định đầy đủ và rõ ràng về mô hình trường phổ thông nội trú, tạo điều kiện để các trường nâng cao chất lượng giảng dạy.
Bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện chính sách đối với trường phổ thông nội trú
Hà Tĩnh là một trong 22 tỉnh có biên giới đất liền với 7 xã biên giới. Thực hiện chủ trương của Trung ương, giai đoạn 1, tỉnh Hà Tĩnh đã khởi công 2 công trình gồm: Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học - Trung học cơ sở Sơn Kim 1 và Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu - Trung học cơ sở Hương Khê.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Lê Minh Huấn - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Sơn Kim 1 (xã Sơn Kim 1, tỉnh Hà Tĩnh), một trong những trường nằm trong diện cải tạo, xây dựng thành trường nội trú chia sẻ, đặc thù địa bàn xã Sơn Kim 1 có diện tích rộng, dân cư phân tán khiến việc tổ chức dạy học gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, trường có hai điểm trường cách nhau hơn 5km, dẫn đến bất tiện trong đi lại, quản lý và tổ chức các hoạt động giáo dục.
Việc triển khai mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã sẽ tạo điều kiện để học sinh được học tập với cơ sở vật chất đồng bộ, đầy đủ hơn, qua đó góp phần bảo đảm sự công bằng trong tiếp cận giáo dục.
Bên cạnh đó, khi học sinh được tập trung về một điểm trường, nhà trường sẽ thuận lợi hơn trong tổ chức các hoạt động giáo dục và trải nghiệm. Trước đây, việc tổ chức phải thực hiện ở nhiều điểm trường, vừa tốn kém, vừa hạn chế cơ hội giao lưu giữa các em học sinh với nhau.
Mô hình này cũng giúp giảm áp lực đưa đón cho phụ huynh, đồng thời tạo điều kiện để giáo viên thuận lợi hơn trong sinh hoạt chuyên môn, dự giờ, trao đổi và nâng cao chất lượng giảng dạy.
Đặc biệt, với những học sinh ở xa, việc tổ chức học nội trú sẽ giúp các em có thể ở lại trường, không phải đi lại hằng ngày, từ đó bảo đảm việc học tập ổn định và bền vững hơn.
Đáng chú ý, Thông tư 12 cũng quy định khá đầy đủ về mô hình trường phổ thông nội trú, từ tổ chức bộ máy, hoạt động giáo dục, chế độ chăm sóc học sinh đến điều kiện cơ sở vật chất.
Điều này giúp nhà trường chủ động hơn trong quản trị, giảm lúng túng trong vận hành, nhất là trong giai đoạn đầu thực hiện, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để đề xuất nguồn lực, bố trí nhân sự phù hợp. Khi bám sát các quy định, nhà trường được tăng cường tính tự chủ trong nhiều mặt, tạo điều kiện để hiệu trưởng linh hoạt, sáng tạo trong quản lý. Nhờ vậy, cả cán bộ quản lý và giáo viên đều chủ động hơn trong công việc, việc tổ chức dạy học và các hoạt động giáo dục cũng trở nên thuận lợi, hiệu quả hơn.
Đặc biệt, với đặc thù học sinh ăn, ở, học tập tập trung tại trường, việc có khung quy định rõ về quản lý nội trú sẽ giúp trường nâng cao chất lượng chăm sóc, đảm bảo an toàn, kỷ luật và nề nếp sinh hoạt cho học sinh, từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
Một điểm đáng chú ý khác được quy định tại Thông tư 12 là hoạt động giáo dục đặc thù trong trường phổ thông nội trú là các hoạt động giáo dục bổ sung ngoài hoạt động giáo dục theo Điều lệ trường phổ thông, gắn với điều kiện địa lý, kinh tế - xã hội, văn hóa, quốc phòng, an ninh khu vực biên giới. Quy định trên phù hợp với thực tiễn tại nhà trường - nơi có nhiều học sinh dân tộc thiểu số thuộc khu vực khó khăn, vùng biên giới.
Điều này giúp nhà trường xây dựng chương trình giáo dục và lựa chọn hình thức tổ chức hoạt động phù hợp với điều kiện địa phương. Qua đó, nội dung giáo dục trở nên gần gũi, thiết thực hơn, giúp học sinh dễ tiếp thu.
“Trường nằm trên địa bàn vùng biên giới, nơi có học sinh là người dân tộc thiểu số, chủ yếu là đồng bào có nguồn gốc từ Lào đã sinh sống ổn định qua nhiều thế hệ. Do quá trình cộng cư lâu dài, nếp sống, văn hóa và phong tục tập quán giữa các nhóm dân cư có nhiều điểm tương đồng với người Kinh.
Hầu hết học sinh đều sử dụng thành thạo tiếng phổ thông, sinh hoạt văn hóa gần gũi, không có nhiều khác biệt lớn. Đây là điều kiện thuận lợi để nhà trường tổ chức dạy học và triển khai các hoạt động giáo dục.
Bên cạnh đó, trong môi trường học tập chung, học sinh còn có cơ hội tìm hiểu thêm về những nét đặc trưng văn hóa của các dân tộc khác, qua đó góp phần nâng cao sự hiểu biết, tăng cường tinh thần đoàn kết và gắn kết giữa các em”, thầy Huấn nhấn mạnh.
Trong khi đó, Bế Thị Thu Hiền - Hiệu Trưởng Trường Trung học cơ sở Tân Mỹ (xã Hoàng Văn Thụ, tỉnh Lạng Sơn) cho biết, khi Trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Đồng Đăng trên địa bàn xã được hoàn thành, một nửa số học sinh Trường Trung học cơ sở Tân Mỹ sẽ được chuyển sang trường liên cấp nội trú mới để học tập. Cô Hiền nhận định Thông tư 12 quy định rõ ràng, chi tiết về tổ chức bộ máy, hoạt động giáo dục, chế độ chăm sóc học sinh và điều kiện cơ sở vật chất sẽ tạo thuận lợi cho công tác quản lý, điều hành trường nội trú.
Khi có quy định rõ ràng, việc triển khai các chế độ, chính sách đối với cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh cũng được thực hiện chính xác, thống nhất hơn. Đồng thời, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên có cơ sở xác định rõ vai trò, trách nhiệm theo vị trí việc làm.
Đây cũng là căn cứ quan trọng giúp lãnh đạo nhà trường thuận tiện hơn trong công tác đánh giá, xếp loại cán bộ, giáo viên, nhân viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Cùng bàn về này, thầy Hoàng Khắc Hạnh - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Yên Khương (xã Yên Khương, tỉnh Thanh Hoá) - ngôi trường nằm trong kế hoạch đầu tư, xây dựng, sáp nhập với Trường Tiểu học Yên Khương thành Trường nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Yên Khương cho rằng: “Tôi rất đồng tình với những quy định tại Thông tư 12, bởi đây là văn bản lần đầu tiên quy định tương đối toàn diện về mô hình trường phổ thông nội trú, từ tổ chức bộ máy, hoạt động giáo dục đến chế độ chăm sóc học sinh và điều kiện cơ sở vật chất.
Việc có một quy định thống nhất sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng, giúp trường nội trú ở khu vực biên giới thuận lợi hơn trong tổ chức dạy học và quản lý học sinh. Các quy định cụ thể góp phần chuẩn hóa hoạt động giáo dục, nâng cao chất lượng giảng dạy, đồng thời tăng cường hiệu quả quản lý nội trú - một đặc thù quan trọng của loại hình trường này.
Bên cạnh đó, đây cũng là cơ sở để các địa phương quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, bảo đảm điều kiện học tập và sinh hoạt ngày càng tốt hơn cho học sinh.
Cùng với đó, việc tổ chức các hoạt động giáo dục gắn với điều kiện địa lý, văn hóa và đời sống khu vực biên giới là hoàn toàn phù hợp và cần thiết. Điều này giúp nội dung giáo dục trở nên gần gũi, thiết thực, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời nâng cao kỹ năng sống cho học sinh.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, các nhà trường cũng có thể gặp một số khó khăn như sự đa dạng về dân tộc, ngôn ngữ, trình độ học sinh không đồng đều, cùng với hạn chế về đội ngũ giáo viên am hiểu sâu sắc văn hóa địa phương”.
Thầy Hạnh nhấn mạnh, Thông tư 12 là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện chính sách đối với mô hình trường phổ thông nội trú, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững tại khu vực vùng sâu, vùng xa và biên giới.
Nguyên tắc tuyển sinh học sinh nội trú thể hiện tính nhân văn
Khoản 4, Điều 8,Thông tư số 12/2026/TT-BGDĐT nêu rõ nguyên tắc tuyển sinh học sinh nội trú thực hiện theo thứ tự ưu tiên sau:
a) Học sinh thuộc đối tượng không có nguồn nuôi dưỡng quy định tại Nghị định số 20/2021/NĐ-CP ngày 15 tháng 3 năm 2021 của Chính phủ quy định chính sách trợ giúp xã hội đối với đối tượng bảo trợ xã hội; học sinh là người khuyết tật; học sinh dân tộc thiểu số rất ít người được hưởng chính sách ưu tiên tuyển sinh quy định tại Nghị định số 57/2017/NĐ-CP ngày 09 tháng 5 năm 2017 của Chính phủ quy định chính sách ưu tiên tuyển sinh và hỗ trợ học tập đối với trẻ mẫu giáo, học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số rất ít người;
b) Học sinh là con liệt sĩ, con Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, con thương binh, con người hưởng chính sách như thương binh, con bệnh binh, con đối tượng chính sách khác theo quy định tại Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng;
c) Học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo theo quy định của Chính phủ;
d) Học sinh thường trú tại thôn đặc biệt khó khăn; học sinh ở các địa bàn nhà cách xa trường không thể đi đến trường và trở về nhà trong ngày do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định;
đ) Học sinh thuộc đối tượng tuyển sinh, địa bàn tuyển sinh được cấp có thẩm quyền quy định trong kế hoạch tuyển sinh của nhà trường.
Trường hợp xét đến thứ tự ưu tiên nào mà số học sinh đăng ký học sinh nội trú nhiều hơn chỉ tiêu còn lại thì trường phổ thông nội trú thực hiện tuyển sinh theo tiêu chí do Sở Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn.
Theo Hiệu trưởng Trường Tiểu học Sơn Kim 1, quy định nguyên tắc tuyển sinh học sinh nội trú theo thứ tự ưu tiên tại thông tư thể hiện rất rõ tính nhân văn và định hướng công bằng trong giáo dục.
Những nhóm học sinh được ưu tiên như học sinh thuộc đối tượng không có nguồn nuôi dưỡng, học sinh dân tộc thiểu số rất ít người, học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học sinh ở địa bàn xa trường… chính là những đối tượng dễ bị “bỏ lại phía sau” nếu không có chính sách hỗ trợ phù hợp.
Với quy định này, trường phổ thông nội trú sẽ thực sự trở thành “cánh cửa” mở ra cơ hội học tập cho những học sinh yếu thế, giúp các em có điều kiện tiếp cận môi trường giáo dục tốt hơn, ổn định hơn so với việc phải đi học xa nhà trong điều kiện khó khăn.
Ngoài ra, trường phổ thông nội trú được tuyển sinh học sinh nước láng giềng khi được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ và theo quy định của pháp luật là phù hợp với thực tiễn các xã biên giới.
“Xã Kim Sơn 1 giáp Lào, người dân hai nước thường xuyên qua lại làm ăn, sinh sống và kết nghĩa. Trong bối cảnh đó, nếu được giao nhiệm vụ, nhà trường sẵn sàng tham gia hỗ trợ, giảng dạy học sinh nước láng giềng.
Quy định này không chỉ có ý nghĩa về giáo dục mà còn góp phần thúc đẩy hợp tác, tăng cường tình đoàn kết hữu nghị giữa hai nước. Trong điều kiện phía nước bạn còn gặp nhiều khó khăn, sự hỗ trợ từ phía Việt Nam, thông qua các cơ sở giáo dục, sẽ càng góp phần làm sâu sắc thêm mối quan hệ truyền thống giữa hai bên”, thầy Huấn chia sẻ.
Về phía Trường Trung học cơ sở Tân Mỹ, hiệu trưởng nhà trường đánh giá, Thông tư 12 quy định đối tượng tuyển sinh và thứ tự ưu tiên sẽ tạo thêm cơ hội học tập cho các em thuộc nhóm yếu thế, giúp các em được tiếp cận môi trường giáo dục tốt hơn và phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ.
Học tập tại các trường được đầu tư cơ sở vật chất khang trang, trang thiết bị dạy học hiện đại cũng tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực, sở trường, đồng thời tự tin hơn trong giao lưu, học hỏi. Từ đó, từng bước tháo gỡ rào cản về tâm lý và điều kiện sống, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở khu vực vùng khó khăn.
Đối với các trường ở khu vực biên giới đất liền, quy định cho phép tuyển sinh học sinh nước láng giềng khi được giao nhiệm vụ mang lại nhiều ý nghĩa tích cực.
Đây là cơ hội để học sinh được giao lưu, tìm hiểu về văn hóa, xã hội, đất nước và con người của các quốc gia láng giềng, qua đó nâng cao hiểu biết về bản sắc văn hóa truyền thống của nhau. Đồng thời, hoạt động này cũng góp phần mở rộng quan hệ hợp tác, tăng cường giao lưu giữa người dân các địa phương hai bên biên giới.
Về lâu dài, quy định này không chỉ mang ý nghĩa giáo dục mà còn góp phần củng cố quan hệ đối ngoại, tăng cường sự gắn kết và ổn định tình hình khu vực biên cương.
Đồng tình với các quan điểm trên, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Yên Khương cho hay, quy định về thứ tự ưu tiên trong tuyển sinh thể hiện rõ tính nhân văn của chính sách giáo dục, góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, giảm chênh lệch giữa các vùng miền, hạn chế tình trạng học sinh bỏ học. Về lâu dài, đây là giải pháp quan trọng nhằm phát triển nguồn nhân lực tại chỗ cho các khu vực biên giới, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.
Mặt khác, việc quy định cụ thể trường học được tuyển sinh học sinh nước láng giềng trong trường hợp được giao nhiệm vụ không chỉ góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho khu vực, mà còn tăng cường giao lưu, hiểu biết và gắn kết giữa các quốc gia, qua đó củng cố mối quan hệ hữu nghị ở khu vực biên giới.
Bên cạnh đó, môi trường học tập đa văn hóa cũng tạo điều kiện để học sinh phát triển năng lực hội nhập. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về chương trình, ngôn ngữ giảng dạy cũng như công tác quản lý.
