Thông tư số 12/2026/TT-BGDĐT (Thông tư số 12) về Quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông nội trú được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển giáo dục tại khu vực biên giới, trong đó có chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới, được nhấn mạnh tại các Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Theo một số lãnh đạo cơ sở giáo dục đóng trên địa bàn xã biên giới đất liền, Thông tư 12 với những quy định cụ thể không chỉ góp phần chuẩn hóa tổ chức, vận hành trường phổ thông nội trú, mà còn mở ra nhiều kỳ vọng trong việc bảo đảm công bằng giáo dục và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng biên.
Chuẩn hóa vai trò trường phổ thông nội trú, nâng cao chất lượng giáo dục vùng biên
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Đình Nghĩa - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Hướng Lập (xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị) chia sẻ, theo Thông tư 12 quy định, trường phổ thông nội trú là loại hình trường chuyên biệt do Nhà nước thành lập tại các xã biên giới đất liền, nhằm tạo điều kiện học tập cho học sinh khu vực này, thúc đẩy công bằng trong tiếp cận giáo dục và phát triển nguồn nhân lực cho địa phương đã góp phần định vị rõ hơn chức năng, sứ mệnh của mô hình này trong hệ thống giáo dục.
Về cơ cấu tổ chức bộ máy, Thông tư 12 quy định, ngoài các tổ chức theo Điều lệ trường phổ thông, trường phổ thông nội trú được phép thành lập tối đa 3 tổ giáo dục đặc thù trên cơ sở đội ngũ giáo viên, nhân sự hỗ trợ giáo dục hiện có, thực hiện nhiệm vụ kiêm nhiệm để giúp hiệu trưởng thực hiện các nhiệm vụ giáo dục, chăm sóc, nuôi dưỡng và quản lý học sinh nội trú, học sinh bán trú buổi trưa.
Theo thầy Nguyễn Đình Nghĩa, đặc thù của trường nội trú là học sinh ăn ở, sinh hoạt tập trung tại trường từ đầu tuần đến cuối tuần, vì vậy trách nhiệm của nhà trường không chỉ dừng ở hoạt động giảng dạy mà còn bao gồm quản lý đời sống, rèn luyện nề nếp, cũng như bảo đảm an ninh, an toàn cho học sinh.
“Trong bối cảnh đó, việc bổ sung các tổ giáo dục đặc thù để hỗ trợ ban giám hiệu là rất cần thiết, nhất là trong phối hợp với các tổ chuyên môn nhằm xây dựng và triển khai kế hoạch giáo dục một cách đồng bộ. Khi các tổ này hoạt động hiệu quả, công tác giáo dục, chăm sóc, nuôi dưỡng và quản lý học sinh sẽ được tổ chức bài bản, chặt chẽ hơn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường”, thầy Nghĩa đánh giá.
Đồng quan điểm, thầy La Văn Liêm - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở A Mú Sung (xã A Mú Sung, tỉnh Lào Cai) cho rằng, quy định cho phép trường phổ thông nội trú thành lập thêm tối đa 3 tổ giáo dục đặc thù là phù hợp với yêu cầu thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả vận hành bộ máy quản lý.
Thầy Liêm phân tích: “Khi có các tổ giáo dục đặc thù hỗ trợ, ban giám hiệu sẽ giảm tải đáng kể khối lượng công việc, đồng thời các hoạt động giáo dục, quản lý, chăm sóc học sinh được triển khai nhanh hơn và đúng chức năng, nhiệm vụ. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng quản trị nhà trường trong bối cảnh yêu cầu ngày càng cao đối với giáo dục nội trú.
Cùng với đó, đội ngũ giáo viên và nhân sự hỗ trợ giáo dục có thể phối hợp chặt chẽ với nhau từ dạy học văn hóa đến quản lý đời sống, hình thành nên một quy trình giáo dục khép kín và toàn diện”.
Mặt khác, theo thầy Liêm, ở góc độ gia đình, khi con em được học tập, ăn ở và sinh hoạt trong môi trường nội trú có sự quản lý chặt chẽ, được bảo đảm về an ninh, an toàn cũng như có các điều kiện học tập tối thiểu, phụ huynh có thể giảm bớt đáng kể những lo lắng thường trực.
“Thực tế tại nhiều khu vực vùng cao, vùng biên giới cho thấy, trở ngại lớn không chỉ nằm ở điều kiện học tập mà còn ở khoảng cách địa lý, việc đi lại khó khăn và thiếu sự giám sát trong sinh hoạt hằng ngày của học sinh. Vì vậy, khi nhà trường đảm nhận toàn diện vai trò từ dạy học đến chăm sóc, quản lý đời sống, mô hình nội trú đã phần nào hỗ trợ gia đình trong việc nuôi dưỡng và giáo dục các em.
Khi có sự quản lý chặt chẽ trong nội bộ nhà trường, phụ huynh có thể yên tâm hơn để tập trung vào lao động sản xuất, phát triển kinh tế gia đình, thay vì phải phân tán nguồn lực và thời gian cho việc đưa đón, theo sát việc học hay lo lắng về điều kiện sinh hoạt của học sinh.
Về lâu dài, điều này không chỉ góp phần ổn định đời sống hộ gia đình mà còn tạo nền tảng để duy trì việc học tập liên tục của học sinh, hạn chế tình trạng bỏ học, qua đó đóng góp tích cực vào mục tiêu nâng cao dân trí và phát triển bền vững ở vùng biên giới”, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở A Mú Sung chia sẻ.
Bên cạnh đó, một điểm đáng chú ý trong Thông tư 12/2026/TT-BGDĐT được nhiều lãnh đạo cơ sở giáo dục đánh giá cao là quy định cho phép các trường phổ thông nội trú tuyển sinh học sinh đến từ các nước láng giềng, khi được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ theo quy định của pháp luật.
Theo thầy Nguyễn Đình Nghĩa: “Đây là quy định phù hợp với mô hình trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền, mở ra cơ hội thúc đẩy giao lưu và hội nhập ngay trong môi trường học đường.
Sự tham gia của học sinh nước bạn sẽ góp phần làm phong phú thêm đời sống học tập, tạo điều kiện để học sinh các bên giao lưu, tiếp cận và hiểu biết sâu sắc hơn về văn hóa của nhau. Từ đó, không chỉ nâng cao nhận thức xã hội mà còn hình thành động lực học tập, ý thức rèn luyện tích cực hơn cho học sinh.
Ở góc độ rộng hơn, việc mở rộng đối tượng tuyển sinh còn góp phần tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị giữa các quốc gia. Giáo dục sẽ trở thành cầu nối bền vững cho mối quan hệ giao lưu, hợp tác và phát triển giữa các cộng đồng dân cư hai bên biên giới”.
Tuy nhiên, thầy Nghĩa cũng cho rằng, để quy định này có thể triển khai hiệu quả trong thực tế, các cơ sở giáo dục cũng cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về điều kiện bảo đảm. Trong đó, yếu tố then chốt là đội ngũ giáo viên, đặc biệt là năng lực sử dụng ngoại ngữ phù hợp để giảng dạy, hướng dẫn và hỗ trợ học sinh nước ngoài trong quá trình học tập và sinh hoạt.
Đồng thời, nhà trường cũng cần xây dựng lộ trình tổ chức phù hợp, từ chương trình giảng dạy đến công tác quản lý, nhằm bảo đảm sự hòa nhập và chất lượng giáo dục chung cho tất cả học sinh.
Cùng bàn về nội dung này, thầy La Văn Liêm bày tỏ, trong môi trường học đường nếu có sự đa dạng hơn về quốc tịch và văn hóa, học sinh sẽ có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với những phong tục, tập quán, lối sống khác nhau, từ đó mở rộng hiểu biết và hình thành cách nhìn đa chiều về thế giới xung quanh.
Những trải nghiệm giao lưu hằng ngày, từ học tập trên lớp đến sinh hoạt nội trú, không chỉ giúp các em rèn luyện kỹ năng giao tiếp, thích nghi mà còn góp phần nuôi dưỡng tinh thần tôn trọng sự khác biệt, biết lắng nghe và chia sẻ. Đây là những yếu tố quan trọng trong việc hình thành tư duy cởi mở, chủ động hội nhập, năng lực ngày càng trở nên cần thiết đối với học sinh trong bối cảnh toàn cầu hóa.
“Đặc biệt, giáo dục hiện nay không còn chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức mà đang chuyển sang phát triển phẩm chất và năng lực toàn diện cho người học. Trong đó, năng lực hội nhập quốc tế, khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa hay thích ứng với những thay đổi của xã hội hiện đại là những yêu cầu tất yếu.
Vì vậy, việc tạo điều kiện để học sinh được học tập trong môi trường có sự giao thoa văn hóa ngay từ bậc phổ thông sẽ là nền tảng quan trọng, giúp các em tự tin hơn trong quá trình học tập và phát triển sau này”, thầy Liêm nêu quan điểm.
Đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất là nền tảng cho giáo dục toàn diện
Đối với quy mô, địa điểm, Thông tư 12 quy định, tổng diện tích đất xây dựng mỗi trường từ 5ha đến 10ha, quy mô khoảng 30 lớp/trường, tương ứng với khoảng 1.000 học sinh/trường (tức mỗi lớp chỉ khoảng hơn 33 học sinh). Tuy nhiên, quy mô, diện tích xây dựng phải bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng đáp ứng của cơ sở vật chất tại từng địa phương.
Về cơ sở vật chất, trường phổ thông nội trú bảo đảm tiêu chuẩn chung về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học đối với trường phổ thông theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, được Nhà nước ưu tiên đầu tư.
Bên cạnh đó, hệ thống cơ sở vật chất của trường phổ thông nội trú được đầu tư tập trung, đồng bộ, hiện đại, đạt tiêu chuẩn cơ sở vật chất mức độ 2 theo quy định về tiêu chuẩn cơ sở vật chất trường phổ thông do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; bảo đảm đầy đủ công năng với các khu chức năng chính, gồm: khu học tập và hỗ trợ học tập; khu hành chính quản trị và phụ trợ; khu nội trú, nhà ở công vụ; khu rèn luyện thể chất; khu hoạt động văn hóa, nghệ thuật;...
Chia sẻ về nội dung này, thầy Hoàng Đức Hòa - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học cơ sở Bố Trạch (xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Bình) đánh giá, đây là định hướng phù hợp với thực tế tại các khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi điều kiện trường lớp còn hạn chế.
“Trước đây, nhiều trường phổ thông dân tộc nội trú hay bán trú đã có lớp học nhưng cơ sở vật chất chưa đồng bộ, thiết bị còn thiếu, phần nào ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học. Với mô hình trường phổ thông nội trú được quy hoạch với quy mô và diện tích phù hợp, cùng điều kiện về bố trí đầy đủ các hạng mục như phòng học, khu chức năng, sân chơi, bãi tập… sẽ tạo môi trường học tập và sinh hoạt tốt hơn cho học sinh nội trú.
Bởi đối với nhóm học sinh phải sống xa gia đình, các em không chỉ cần nơi học mà còn cần không gian để vui chơi, rèn luyện, trải nghiệm. Khi có môi trường như vậy, học sinh sẽ phát triển toàn diện hơn cả về thể chất, kỹ năng và tinh thần”, thầy Hòa chia sẻ.
Từ những quy định cụ thể tạo hành lang pháp lý thống nhất cho việc tổ chức và vận hành mô hình trường phổ thông nội trú, thầy Hòa bày tỏ: “Sự quan tâm đầu tư của Nhà nước và các cấp, các ngành là cơ hội để giáo dục vùng biên có bước phát triển rõ nét hơn trong thời gian tới. Khi điều kiện cơ sở vật chất được cải thiện, các hoạt động giáo dục được tổ chức đầy đủ, học sinh sẽ có thêm cơ hội rèn luyện kỹ năng, giao lưu, phát triển toàn diện. Từ đó, khoảng cách giữa học sinh vùng cao, vùng biên với các khu vực khác sẽ dần được thu hẹp”.
Trong khi đó, theo thầy Nguyễn Văn Nghĩa chia sẻ: “Thực tế cho thấy, nhiều trường tại khu vực biên giới trước đây được xây dựng qua nhiều giai đoạn khác nhau, theo hướng manh mún, thiếu quy hoạch tổng thể, đồng bộ, dẫn đến việc sử dụng không gian chưa hiệu quả, thậm chí gây khó khăn trong tổ chức các hoạt động giáo dục và quản lý học sinh.
Quỹ đất hạn chế cũng khiến nhà trường gặp trở ngại trong việc mở rộng hoặc bổ sung các hạng mục cần thiết. Vì vậy, khi mô hình trường phổ thông nội trú được xây dựng với quy định cụ thể về quy mô, địa điểm gắn với bảo đảm diện tích là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả vận hành và chất lượng tổ chức giáo dục.
Quan trọng hơn là khi có không gian học tập và sinh hoạt đầy đủ, học sinh sẽ có thêm điều kiện tham gia các hoạt động thể chất, vui chơi lành mạnh, thay vì dễ bị cuốn vào các trò chơi điện tử hay mạng xã hội”.
Còn theo thầy La Văn Liêm, quy mô, diện tích xây dựng và điều kiện cơ sở vật chất được đảm bảo là nền tảng quan trọng để nhà trường triển khai hiệu quả Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực toàn diện cho người học.
“Muốn giáo dục toàn diện thì không thể thiếu điều kiện cơ sở vật chất tương xứng. Từ phòng học, phòng bộ môn đến khu thể chất, khu sinh hoạt, tất cả đều được đầu tư đồng bộ, nhà trường sẽ chủ động hơn trong việc đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường trải nghiệm, thực hành và rèn luyện kỹ năng cho học sinh. Trong điều kiện đó, về lâu dài, chất lượng giáo dục không chỉ được nâng cao mà còn góp phần tạo nguồn nhân lực tại chỗ, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội và ổn định đời sống dân cư ở khu vực biên giới”, thầy La Văn Liêm nhấn mạnh.
