Trong bối cảnh khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, giáo dục đại học cũng đứng trước yêu cầu phải chuyển mình mạnh mẽ hơn. Đại học ngày nay không chỉ còn là nơi đào tạo nguồn nhân lực, mà đang từng bước trở thành trung tâm sáng tạo tri thức, kết nối học thuật, kết nối cộng đồng và đồng hành cùng địa phương, doanh nghiệp trong giải quyết những bài toán phát triển mới.
Từ tinh thần đó, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng (UED) thành lập 09 nhóm nghiên cứu trên cơ sở sắp xếp, tái cấu trúc và phát triển các hướng nghiên cứu trước đây theo hướng gắn kết, tích hợp và liên ngành hơn. Cùng với 08 khoa đào tạo và Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Hỗ trợ khởi nghiệp, các nhóm nghiên cứu này được kì vọng sẽ từng bước góp phần hình thành một hệ sinh thái học thuật đa dạng, linh hoạt và mở hơn; nơi đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phục vụ cộng đồng không tách rời nhau mà cùng phát triển trong một chỉnh thể thống nhất.
Những “hạt nhân học thuật” cho một hệ sinh thái mới
Điều đáng chú ý là các nhóm nghiên cứu này không được hình thành theo hướng khép kín trong từng bộ môn hay chuyên ngành riêng lẻ, mà mang tinh thần liên ngành và hướng đến những vấn đề lớn của giáo dục, khoa học công nghệ và đời sống xã hội hiện nay.
Nhóm nghiên cứu Đổi mới sáng tạo và Công nghệ Giáo dục số (IDET-Lab) định hướng nghiên cứu về phân tích dữ liệu và công nghệ giáo dục, mở ra khả năng kết nối giữa khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo với giáo dục phổ thông, quản trị đại học và chuyển đổi số trong giáo dục.
Nhóm nghiên cứu Toán ứng dụng, Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo (AMDS-AI) hướng đến các lĩnh vực toán ứng dụng, khoa học dữ liệu và AI; đồng thời có tiềm năng kết nối với giáo dục STEM, phân tích dữ liệu, mô hình hóa và nhiều bài toán quản trị trong bối cảnh số hóa hiện nay.
Nhóm nghiên cứu Lí thuyết và Tính toán Hệ phức hợp (CSTC Lab) mở ra hướng tiếp cận các bài toán khoa học liên ngành, nơi tư duy toán học, vật lí, mô hình hóa và khoa học tính toán có thể cùng tham gia giải quyết những vấn đề thực tiễn ngày càng phức tạp.
Trong khi đó, nhóm nghiên cứu Vật liệu tiên tiến (AMG) và nhóm nghiên cứu Khoa học Sự sống và Môi trường (LENS) cho thấy định hướng gắn nghiên cứu khoa học tự nhiên với các vấn đề về môi trường, tài nguyên, nông nghiệp, công nghệ sinh học và phát triển bền vững.
Ở lĩnh vực khoa học xã hội và giáo dục, Nhóm nghiên cứu Khoa học Xã hội và Di sản số (SHL) đặt ra hướng tiếp cận đáng chú ý về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và chuyển đổi số di sản. Đây có thể trở thành cầu nối giữa giáo dục, truyền thông, văn hóa, du lịch và phát triển cộng đồng địa phương trong bối cảnh số hóa hiện nay.
Nhóm nghiên cứu ứng dụng Tâm lí - Giáo dục - Công tác xã hội (APESW) và nhóm nghiên cứu Pháp luật và Quản lí giáo dục (LEM) phản ánh nhu cầu ngày càng lớn của xã hội đối với các vấn đề về tâm lí học đường, quản trị giáo dục, công bằng xã hội, hỗ trợ cộng đồng và hoàn thiện môi trường giáo dục an toàn, nhân văn.
Còn nhóm nghiên cứu giáo dục vì sự phát triển bền vững (ESDA) cho thấy giáo dục hôm nay không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt tri thức, mà còn hướng đến hình thành năng lực sống xanh, trách nhiệm xã hội và ý thức phát triển bền vững cho thế hệ trẻ.
Kết nối các khoa để hình thành sức mạnh liên ngành
Nếu nhìn sâu hơn, các nhóm nghiên cứu này cũng đang mở ra khả năng liên kết học thuật giữa 08 khoa hiện nay của nhà trường gồm: Toán - Tin, Lí - Hóa, Sinh - Nông nghiệp - Môi trường, Ngữ văn - Truyền thông, Sử - Địa - Chính trị, Tâm lí - Giáo dục - Công tác xã hội, Giáo dục Tiểu học - Mầm non, Giáo dục Nghệ thuật - Thể chất.
Trong mô hình truyền thống, mỗi khoa thường vận hành tương đối độc lập. Nhưng những vấn đề lớn của xã hội hiện nay gần như không còn mang tính đơn ngành.
Một bài toán về giáo dục số có thể cần sự tham gia của công nghệ, tâm lí học, khoa học giáo dục, truyền thông, dữ liệu. Một bài toán về phát triển bền vững có thể cần khoa học môi trường, giáo dục cộng đồng, chính sách, văn hóa, truyền thông xã hội.
Hay việc bảo tồn di sản địa phương hôm nay không chỉ là câu chuyện của lịch sử hay văn hóa, mà còn liên quan đến công nghệ số, dữ liệu, du lịch và kinh tế sáng tạo.
Chính từ nhu cầu thực tiễn ấy mà các nhóm nghiên cứu đang dần trở thành những “không gian học thuật mở”, nơi giảng viên, nhà khoa học, học viên và sinh viên từ nhiều lĩnh vực có thể cùng tham gia giải quyết vấn đề.
Từ nhà trường đến địa phương và doanh nghiệp
Một điểm đáng chú ý khác là định hướng kết nối xã hội của các nhóm nghiên cứu.
Nhiều năm qua, giáo dục đại học Việt Nam thường được nhắc đến với trăn trở về khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn. Vì vậy, việc hình thành các nhóm nghiên cứu theo hướng mở ra khả năng hợp tác với địa phương, trường phổ thông, doanh nghiệp và cộng đồng là điều rất cần thiết.
Các nhóm nghiên cứu về giáo dục số và AI có thể hỗ trợ chuyển đổi số giáo dục địa phương. Các nhóm về môi trường, khoa học sự sống hay phát triển bền vững có thể đồng hành cùng các địa phương miền Trung trong các vấn đề về môi trường, biến đổi khí hậu, nông nghiệp xanh và giáo dục cộng đồng. Các nghiên cứu về di sản số, văn hóa và truyền thông có thể góp phần quảng bá giá trị văn hóa bản địa, hỗ trợ phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo.
Trong khi đó, các nghiên cứu về tâm lí học đường, công tác xã hội hay quản lí giáo dục lại rất cần thiết cho các bài toán liên quan đến sức khỏe tinh thần, an sinh xã hội và xây dựng môi trường giáo dục an toàn hiện nay.
Điều quan trọng hơn là các kết nối ấy không chỉ dừng ở việc “phối hợp”, mà từng bước hướng đến tinh thần cùng kiến tạo giá trị.
Hướng tới một môi trường học thuật đa dạng và linh hoạt
Cùng với các khoa và nhóm nghiên cứu, nhà trường cũng đã thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Hỗ trợ khởi nghiệp như một không gian kết nối ý tưởng, học thuật, công nghệ và sáng tạo trẻ.
Trong định hướng phát triển sắp tới, hệ sinh thái này được kì vọng sẽ từng bước hình thành một môi trường học thuật đa dạng, linh hoạt và cởi mở hơn; nơi giảng dạy gắn với nghiên cứu, nghiên cứu gắn với ứng dụng, sinh viên có cơ hội tham gia các dự án thực tiễn, giảng viên có thêm không gian sáng tạo và các ý tưởng mới có điều kiện kết nối với nhu cầu của xã hội, địa phương và doanh nghiệp.
Các nhóm nghiên cứu mới chỉ là bước khởi đầu và phía trước chắc chắn vẫn còn nhiều việc phải làm. Tuy nhiên, trong bối cảnh giáo dục đại học đang chuyển động mạnh mẽ, những bước đi này thể hiện tinh thần chủ động đổi mới, mong muốn kết nối và khát vọng đóng góp của UED đối với cộng đồng.
Hi vọng rằng, từ những “hạt nhân học thuật” này, cùng với sự đồng hành của các khoa, trung tâm, địa phương, doanh nghiệp và các đối tác xã hội, một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang bản sắc riêng của UED sẽ từng bước được hình thành và phát triển trong tương lai.
