Quyết định số 1314/QĐ-BGDĐT ngày 13/5/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo Ban hành Chuẩn chương trình đào tạo về vi mạch bán dẫn trình độ đại học, thạc sĩ là căn cứ quan trọng để các cơ sở giáo dục đại học xây dựng và tổ chức triển khai chương trình đào tạo cung cấp nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn.
Chuẩn chương trình đào tạo được thiết kế theo hướng mở, tích hợp các kỹ năng liên ngành như lập trình, mô phỏng và phân tích dữ liệu. Cách tiếp cận này giúp người học hình thành tư duy công nghệ, nâng cao khả năng thích ứng với môi trường làm việc toàn cầu, đáp ứng nhu cầu nhân lực vi mạch bán dẫn đang tăng nhanh trong nước và trên thị trường quốc tế.
Từ khung chuẩn chung, tùy theo định hướng phát triển và điều kiện thực tế, các trường đại học có đào tạo các ngành liên quan đến lĩnh vực vi mạch bán dẫn đã chủ động điều chỉnh, thiết kế chương trình giảng dạy.
Chủ động điều chỉnh chương trình đào tạo theo chuẩn, vượt chuẩn
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Chử Đức Trình - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ, theo Quyết định số 1314/QĐ-BGDĐT, có 38 mã ngành đào tạo trình độ đại học và 37 mã ngành đào tạo trình độ thạc sĩ, được xác định có thể tham gia đào tạo nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn.
"Tại Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội, xét về bản chất, các ngành đào tạo liên quan đến lĩnh vực vi mạch bán dẫn đều thuộc nhóm STEM. Các ngành này luôn thu hút sự quan tâm của thí sinh, với tỷ lệ nhập học của trường đạt khoảng 102% mỗi năm và điểm chuẩn đầu vào ở mức cao. Bên cạnh đó, tỷ lệ sinh viên các ngành này của nhà trường bỏ học ở mức rất thấp, năm học vừa qua chỉ ghi nhận một trường hợp nghỉ để đi du học. Nếu tiếp tục được đầu tư, quy mô tuyển sinh những năm tới còn có thể mở rộng hơn nữa", thầy Trình chia sẻ.
Tuy nhiên, thầy Trình cho rằng, tỷ lệ người theo học các ngành STEM tại Việt Nam nhìn chung vẫn chưa cao. Nếu chúng ta đặt mục tiêu phát triển ngành công nghệ kỹ thuật theo hướng trở thành một trung tâm sản xuất mới của thế giới, thì bài toán nhân lực cần được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn.
Cũng theo thầy Trình, nhìn chung, tất cả chương trình đào tạo của Trường Đại học Công nghệ được xây dựng theo tiêu chuẩn ABET (Accreditation Board for Engineering and Technology, kiểm định các chương trình đào tạo kỹ thuật - công nghệ của Mỹ) và đối sánh với các chương trình đào tạo của các trường đại học hàng đầu thế giới. Đề cương học phần được thiết kế tương thích với các học phần tương đương ở các cơ sở đào tạo tiên tiến. Công tác quản trị đào tạo được thực hiện trên hệ thống số, bảo đảm giám sát chất lượng theo thời gian thực với sự tham gia của các bên liên quan.
Riêng với các chương trình đào tạo thuộc lĩnh vực vi mạch bán dẫn, chuẩn chương trình đào tạo được nhà trường thiết kế theo hướng gắn trực tiếp với vị trí việc làm; đòi hỏi chương trình phải bám sát từng khâu của ngành công nghiệp bán dẫn. Đồng thời đáp ứng các yêu cầu đánh giá với chuẩn đầu ra chặt chẽ. Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội đã đăng ký 5 chương trình đào tạo trong lĩnh vực này và đều vượt các yêu cầu của chuẩn chung. Chuẩn đầu ra của các chương trình đào tạo ở mức cao, gắn với văn hóa học tập, giảng dạy và nền tảng đội ngũ giảng viên chất lượng, cùng với sự đầu tư lớn về phòng thí nghiệm.
"Để tham gia đào tạo nhân lực bán dẫn, các cơ sở đào tạo phải chứng minh được năng lực thông qua việc xây dựng và vận hành chương trình đạt chuẩn, từ thiết kế đến kiểm tra, đánh giá người học. Những trường đại học đã có nền tảng đầu tư thì sẽ thích ứng nhanh với yêu cầu của Chuẩn chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn, trong khi đó, sẽ có cơ sở khác cần phải thêm thời gian để hoàn thiện các điều kiện”, thầy Trình chia sẻ.
Theo tìm hiểu, Trường Đại học Đông Á cũng đào tạo một số ngành thuộc danh mục thống kê các ngành liên quan đến vi mạch bán dẫn có thể tham gia đào tạo nhân lực cho ngành công nghiệp này theo quy định hiện hành.
Tiến sĩ Đỗ Trọng Tuấn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Đông Á cho biết, mức độ quan tâm của sinh viên đối với các ngành liên quan đến vi mạch bán dẫn tại trường hiện chưa cao, phần lớn thí sinh vẫn có xu hướng lựa chọn các ngành kinh tế, gắn với công việc văn phòng sau khi tốt nghiệp.
Trước thực tế đó, nhà trường đã tăng cường tư vấn hướng nghiệp, đồng thời đẩy mạnh kết nối doanh nghiệp nhằm mở rộng cơ hội việc làm. Qua đó, giúp thu hút người học đến với các ngành đào tạo phục vụ cho ngành công nghiệp bán dẫn.
Về việc thực hiện chuẩn chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn mà Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, thầy Tuấn cho biết, nhà trường có những cách tiếp cận khác nhau nhưng đều hướng tới đảm bảo chất lượng đầu ra.
“Nhà trường xây dựng chương trình đào tạo bám sát chuẩn, vì đây là yêu cầu bắt buộc, và cũng gắn với công tác kiểm định chất lượng giáo dục sau này. Các nội dung trong chuẩn đã được nhà trường cập nhật kịp thời vào chương trình đào tạo. Đồng thời, trường đã đầu tư phòng thí nghiệm phục vụ đào tạo nhân lực bán dẫn, tận dụng các phòng thí nghiệm dùng chung của thành phố và tiếp nhận thêm thiết bị từ các đối tác để phục vụ giảng dạy”, thầy Tuấn chia sẻ.
Còn theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Minh - Phó Hiệu trưởng Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, các chương trình đào tạo liên quan đến lĩnh vực vi mạch bán dẫn của nhà trường về cơ bản đã tương thích với chuẩn.
“Khi Chuẩn chương trình đào tạo về vi mạch bán dẫn được ban hành, các chương trình đào tạo liên quan đến lĩnh vực này của nhà trường hầu như không phải thiết kế lại, thậm chí có nội dung vượt yêu cầu trong chuẩn. Từ đội ngũ giảng viên, hệ thống phòng thí nghiệm chuyên ngành đến hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo, thực tập và xây dựng chương trình.
Đến nay, Đại học Bách khoa Hà Nội đã được Bộ phê duyệt một số chương trình đào tạo thuộc các lĩnh vực như điện tử viễn thông, thiết kế vi mạch; một số chương trình đào tạo khác như khoa học vật liệu, vi điện tử, công nghệ nano hay vật lý kỹ thuật của trường đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để trình phê duyệt”, thầy Minh cho biết.
Cần phát triển thị trường để bảo đảm đầu ra cho người học
Cùng với các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, hoạt động hợp tác với doanh nghiệp cũng được các trường chú trọng trong đào tạo nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn. Nhiều cơ sở đào tạo đã mời đại diện các doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình thiết kế chương trình đào tạo. Các chính sách học bổng và hỗ trợ người học vi mạch bán dẫn cũng đang được triển khai theo hướng gắn với nhu cầu thực tế của thị trường và sự đồng hành của doanh nghiệp.
Chia sẻ với phóng viên, Tiến sĩ Đỗ Trọng Tuấn khẳng định việc đào tạo nhân lực vi mạch bán dẫn có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược phát triển khoa học – công nghệ quốc gia. Do đó, hiện nay nhà trường đang triển khai các chính sách của thành phố Đà Nẵng về học bổng cho sinh viên, đồng thời hợp tác với đối tác nước ngoài để tạo cơ hội vừa học vừa làm trong các ngành liên quan đến vi mạch bán dẫn.
Còn thực tiễn tại Trường Đại học Công nghệ, Giáo sư Chử Đức Trình cho biết, Quyết định số 1017/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050” đã tạo ra một hành lang chính sách tương đối rõ ràng để các cơ sở đào tạo tiếp cận và huy động nguồn lực phục vụ phát triển lĩnh vực bán dẫn.
Cụ thể, các chương trình đầu tư phòng thí nghiệm, hỗ trợ học bổng cho sinh viên và bồi dưỡng đội ngũ giảng viên chuyên sâu về vi mạch đang từng bước được triển khai, giúp nhà trường có điều kiện nâng cấp hạ tầng đào tạo và cải thiện chất lượng giảng dạy.
Số lượng sinh viên sau khi tốt nghiệp tham gia vào lĩnh vực bán dẫn có xu hướng tăng lên trong những năm gần đây, phản ánh nhu cầu thực tế của thị trường lao động cũng như hiệu quả bước đầu của các chương trình đào tạo lĩnh vực vi mạch bán dẫn.
Bên cạnh đó, nhà trường còn đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp để gắn đào tạo với thực tiễn. Hiện, nhà trường đã thiết lập quan hệ hợp tác với nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Qorvo, Toshiba, Samsung Electronics, Samsung India,... Các doanh nghiệp này tham gia vào quá trình đào tạo ở nhiều mức độ khác nhau, từ hỗ trợ xây dựng chương trình, tiếp nhận sinh viên thực tập,... đến đồng hành trong đào tạo sau đại học. Qua đó, góp phần nâng cao tính ứng dụng và cập nhật công nghệ cho các chương trình đào tạo trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn.
Còn Phó Giáo sư Nguyễn Đức Minh cho biết, trong quá trình xây dựng chương trình đào tạo lĩnh vực vi mạch bán dẫn, doanh nghiệp thường được mời tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra, bảo đảm phù hợp với nhu cầu tuyển dụng.
Trong quá trình đào tạo, các chuyên gia từ doanh nghiệp cũng trực tiếp tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành và đánh giá sinh viên.
Sinh viên được đưa đến doanh nghiệp thực tập thường xuyên. Nhà trường cũng duy trì các hội thảo định kỳ để tiếp nhận phản hồi, qua đó điều chỉnh chương trình đào tạo.
Ngoài ra, nhà trường đang triển khai nhiều đề án đầu tư phòng thí nghiệm phục vụ đào tạo vi mạch bán dẫn. Chương trình học bổng cũng đã được áp dụng cho toàn bộ khối ngành STEM. Chính sách học bổng của nhà trường không phân biệt theo ngành; còn các doanh nghiệp đối tác đang trực tiếp cấp học bổng cho sinh viên theo học lĩnh vực này nhằm thu hút và phát triển nguồn nhân lực.
Tuy nhiên, thầy Minh cho rằng, đây là lĩnh vực công nghệ chiến lược, song phát triển nhân lực chỉ là một phần của bức tranh tổng thể. Về lâu dài, cần đồng thời phát triển thị trường việc làm để bảo đảm đầu ra cho người học.
“Chuẩn chương trình đào tạo là cần thiết để bảo đảm chất lượng đầu ra. Nhưng để đáp ứng được chuẩn này đòi hỏi nỗ lực lớn từ phía cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và sự đầu tư đồng bộ của Nhà nước.
Đặc biệt, cần thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp, tăng nhu cầu tuyển dụng trong lĩnh vực này. Đồng thời, đầu tư mạnh mẽ hơn vào hạ tầng như phòng thí nghiệm, các dự án chế tạo thử nghiệm và hệ thống phần mềm thiết kế đạt chuẩn công nghiệp”, thầy Minh chia sẻ.
