Lãnh đạo và chuyên gia tuyển sinh tại một số cơ sở giáo dục đại học đã đưa ra nhiều lưu ý quan trọng đối với thí sinh trong bối cảnh nhiều trường công bố thông tin tuyển sinh, đặc biệt là các chính sách học bổng đầu vào nhằm thu hút người học.
Đâu là yếu tố quyết định chất lượng đào tạo và triển vọng nghề nghiệp của người học?
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Quách Thanh Hải – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, khi lựa chọn trường và ngành học, thí sinh trước hết cần căn cứ vào mong muốn, năng lực cũng như điều kiện của bản thân, bởi đây sẽ là môi trường và lĩnh vực mà các em theo học trong suốt 4-5 năm. Theo thầy Hải, có trường hợp thí sinh nhận học bổng của một trường đại học nhưng ngành học lại không phù hợp, dẫn đến việc phải bỏ dở giữa chừng, vừa gây lãng phí vừa tạo tâm lý không tốt cho người học.
“Việc nhiều trường đại học đưa ra các chính sách học bổng là tín hiệu tích cực, bởi học bổng mang lại sự hỗ trợ rất lớn cho sinh viên trong quá trình học tập. Tuy nhiên, học bổng không phải là yếu tố duy nhất quyết định toàn bộ quá trình học tập của người học.
Thực tế, có những cơ sở giáo dục đại học không có quá nhiều học bổng nhưng lại tạo điều kiện để sinh viên có việc làm, từ đó có nguồn thu nhập ổn định hằng tháng trong quá trình học tập. Hiện nay, các cơ sở giáo dục đại học đều dành tối thiểu 8% tổng nguồn thu của mình để cấp học bổng cho sinh viên theo quy định. Vì vậy, trong một số trường hợp, dù ban đầu thông tin tuyển sinh không nhấn mạnh nhiều về học bổng, nhưng khi sinh viên nhập học, nhà trường vẫn sẽ triển khai các chính sách hỗ trợ này.
Bên cạnh đó, những trường đại học có mối quan hệ chặt chẽ với doanh nghiệp còn có thêm các nguồn học bổng hỗ trợ học tập do doanh nghiệp tài trợ, hoặc học bổng do cựu sinh viên của trường đóng góp”, thầy Hải thông tin.
Thầy Hải cho hay, nguồn kinh phí 8% trích từ tổng nguồn thu để cấp học bổng cho sinh viên thực tế cũng không hề nhỏ. Chẳng hạn, tại Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, tổng kinh phí dành cho học bổng trong năm nay ước tính cũng vào khoảng 70-80 tỷ đồng.
Đồng tình với quan điểm trên, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Từ Quang Tân – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm (Đại học Thái Nguyên) bày tỏ, trong mùa tuyển sinh những năm gần đây, học bổng đang trở thành một chính sách thu hút thí sinh đăng kí dự tuyển của nhiều trường đại học. Có thể nói rằng, đây là một trong những chính sách tuyển sinh tích cực của các trường, thí sinh có nhiều thuận lợi, cơ hội hơn trong chọn trường, chọn ngành học, đặc biệt, đối với thí sinh mà gia đình có điều kiện kinh tế khó khăn thì đây chính là cơ hội bước chân vào trường đại học mà các em mong muốn.
Tuy nhiên, trước rất nhiều thông tin về chính sách học bổng của các trường, thầy Tân cho rằng, thí sinh cần tiếp cận một cách tỉnh táo và tìm hiểu đầy đủ các điều kiện cụ thể của từng chương trình mà các trường đại học đưa ra nhằm thu hút sinh viên.
Theo thầy Tân, khi tìm hiểu về học bổng tuyển sinh, thí sinh và phụ huynh nên đọc kỹ các thông tin cụ thể như điều kiện xét học bổng, điều kiện duy trì, phạm vi áp dụng và số lượng suất học bổng để tránh hiểu nhầm hoặc kỳ vọng không thực tế.
Trước hết, cần xác định rõ điều kiện xét học bổng ban đầu, ví dụ dựa trên kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông, học bạ, chứng chỉ quốc tế hoặc các thành tích khác. Hơn nữa, cần đặc biệt quan tâm đến điều kiện duy trì học bổng, bởi trong nhiều trường hợp học bổng chỉ được tiếp tục cấp nếu sinh viên duy trì được mức điểm trung bình học tập hoặc đáp ứng các tiêu chí rèn luyện theo quy định của nhà trường.
Ngoài ra, thí sinh cũng nên xem xét kỹ phạm vi và thời gian áp dụng của học bổng, chẳng hạn học bổng toàn khóa hay chỉ áp dụng cho năm học đầu tiên; mức hỗ trợ là toàn phần hay một phần học phí. Một thông tin quan trọng khác là số lượng suất học bổng và mức độ cạnh tranh, bởi có những chương trình học bổng giá trị cao nhưng số lượng rất hạn chế.
“Trong bối cảnh cạnh tranh tuyển sinh ngày càng cao, nhiều trường đại học triển khai các chương trình học bổng hấp dẫn nhằm thu hút thí sinh. Tuy nhiên, theo tôi, học bổng nên được nhìn nhận chủ yếu như một chính sách hỗ trợ tài chính và khuyến khích học tập, chứ không nên trở thành yếu tố quyết định duy nhất khi lựa chọn trường đại học.
Nguyên nhân là học bổng thường chỉ mang tính hỗ trợ trong một giai đoạn nhất định, trong khi giá trị cốt lõi của giáo dục đại học nằm ở chất lượng đào tạo, kỹ năng nghề nghiệp và cơ hội phát triển lâu dài của sinh viên. Nếu chỉ lựa chọn trường dựa trên học bổng mà chưa cân nhắc đầy đủ các yếu tố khác, thí sinh có thể không tìm được môi trường học tập phù hợp với định hướng nghề nghiệp của mình”, thầy Tân nhấn mạnh.
Vì vậy, theo thầy Tân, bên cạnh chính sách học bổng, thí sinh nên tìm hiểu kỹ các tiêu chí quan trọng của một cơ sở đào tạo như chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra, chất lượng đội ngũ giảng viên, điều kiện học tập – nghiên cứu, cơ hội thực tập và tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp. Những yếu tố này mới thực sự quyết định chất lượng đào tạo và triển vọng nghề nghiệp của người học trong tương lai.
Cùng bàn về vấn đề trên, Thạc sĩ Cù Xuân Tiến – Trưởng phòng Tuyển sinh và Công tác sinh viên Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, thí sinh cần cẩn trọng và tỉnh táo khi đặt nguyện vọng xét tuyển trên Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Cụ thể, mỗi thí sinh nên ưu tiên cân nhắc các yếu tố như sở thích, năng lực cá nhân và điều kiện tài chính của gia đình; tránh trường hợp sau khi nhập học nếu không còn học bổng lại không đủ khả năng chi trả học phí.
Bên cạnh đó, thí sinh cần tìm hiểu kỹ các loại học bổng của cơ sở giáo dục đại học song song với việc nghiên cứu điều kiện để được giữ học bổng của từng trường. Bởi lẽ, có những trường quy định điều kiện duy trì học bổng khá chặt chẽ, do đó người học cần tự đánh giá năng lực học tập của mình có đủ để duy trì học bổng trong quá trình học hay không.
Ngoài ra, thí sinh cũng cần tìm hiểu lộ trình học phí của từng trường. Theo thầy Tiến, có trường tổ chức đào tạo mỗi năm hai học kỳ, nhưng cũng có trường chia thành bốn học kỳ nên cách đóng học phí tất yếu cũng sẽ khác nhau. Vì vậy, nếu không tìm hiểu kỹ mà chỉ thấy trường có học bổng 100% cho một học kỳ của năm đầu rồi vội vàng đăng ký và đặt làm nguyện vọng 1 thì có thể gặp phải những hậu quả khó lường.
Đối với những thí sinh có hoàn cảnh khó khăn nhưng có năng lực học tập tốt, thầy Tiến khuyến nghị nên tìm hiểu các chương trình học bổng hỗ trợ sinh viên khó khăn của các trường đại học, tránh trường hợp phải từ bỏ ước mơ theo học ngành mình mong muốn chỉ vì khó khăn tài chính.
Không những vậy, thầy Tiến cũng lưu ý thí sinh cần cảnh giác trước những chiêu trò học bổng từ các tổ chức giả mạo trường đại học nhằm mục đích lừa đảo. Các tổ chức này thường đưa ra những chương trình học bổng đầu vào rất hấp dẫn, gắn với các chương trình liên kết đào tạo ở nước ngoài và yêu cầu thí sinh chứng minh tài chính bằng cách chuyển khoản. Thực tế đã có nhiều trường hợp thí sinh bị lừa, vừa mất tiền vừa bị ảnh hưởng tinh thần. Vì vậy, thí sinh nên tìm hiểu thông tin học bổng trên các kênh tuyển sinh chính thống của các cơ sở giáo dục đại học mà mình quan tâm.
Lựa chọn những ngành học nào để được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ?
Mặt khác, theo Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, thí sinh cũng có thể cân nhắc lựa chọn những ngành học đang được Nhà nước áp dụng chính sách miễn, giảm hoặc hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí, như các ngành thuộc khối ngành Sư phạm hay các chương trình đào tạo kỹ sư tài năng theo những văn bản chính sách hiện hành. Đồng thời, thí sinh cần chủ động tìm hiểu kỹ thông tin tuyển sinh và đề án tuyển sinh của các cơ sở giáo dục đại học, bởi trong đó thường có đầy đủ thông tin về các loại học bổng và chính sách hỗ trợ mà nhà trường dành cho sinh viên.
Thầy Tân cũng cho rằng, trên thực tế, với một số ngành đang được Nhà nước đầu tư (khối ngành đào tạo giáo viên, khối ngành đào tạo kỹ sư chất lượng cao như bán dẫn, kỹ thuật hàng không vũ trụ, …) có yêu cầu rất cao về ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào, chương trình đào tạo và kiểm định chất lượng. Thí sinh trúng tuyển vào học các ngành này tại cơ sở đào tạo sẽ được thụ hưởng Chính sách của Nhà nước được hưởng nhiều ưu đãi như miễn học phí, hỗ trợ chi phí học tập, cơ hội việc làm sau tốt nghiệp rất cao,…
Tuy nhiên, thí sinh cũng cần lưu ý, một số trường không được giao đào tạo các ngành này theo đề án ưu đãi của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhưng vẫn truyền thông và có đưa ra chính sách học bổng (thường là 1 năm đầu hoặc 1 kỳ đầu tiên với số lượng khoảng 10-15 sinh viên/ngành) với định mức đúng bằng định mức trong chính sách ưu đãi của Nhà nước hỗ trợ. Điều này dẫn đến nhiều phụ huynh và thí sinh hiểu nhầm các ngành/chương trình đào tạo của trường đó cũng thuộc chương trình/đề án do Bộ Giáo dục và Đào tạo giao. Chính vì vậy, phụ huynh và thí sinh cần sáng suốt lựa chọn, tìm hiểu kỹ về ngành học, chính sách học bổng của các trường để tránh tình trạng vội vàng lựa chọn các ngành không phù hợp với năng lực bản thân hoặc không được như kỳ vọng.
