Một trong những điểm nổi bật của Thông tư số 18/2026/TT-BGDĐT quy định Khung năng lực số đối với giáo viên, cán bộ quản lí cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên (Thông tư số 18) của Bộ Giáo dục và Đào tạo là việc lần đầu tiên thiết lập một khung năng lực số thống nhất cho đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục.
Theo một số hiệu trưởng trường phổ thông, việc có một khung năng lực số thống nhất không chỉ tháo gỡ những khúc mắc trong việc tự đánh giá đội ngũ, mà còn tạo ra thước đo chuẩn xác để các nhà trường xây dựng lộ trình bồi dưỡng bài bản, giúp cán bộ quản lý và giáo viên tự tin vận hành trường học số một cách đồng bộ và hiệu quả.
Phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số, tháo gỡ "điểm nghẽn" trong đánh giá giáo viên
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Đỗ Thành Thiện - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Vĩnh Thạnh (xã Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ) cho rằng, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 18 không chỉ tạo hành lang pháp lý, mà còn là kim chỉ nam mang tính chiến lược về chuyển đổi số cho toàn ngành giáo dục.
“Chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ là việc trang bị máy móc, mà cốt lõi nằm ở năng lực của con người. Khung năng lực số thống nhất chính là cơ sở khoa học để mỗi nhà trường, mỗi giáo viên tự đối chiếu, từ đó xác định lộ trình đào tạo và tự đào tạo nhằm chuẩn hóa kỹ năng, phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy và quản lý hiện đại”, thầy Thiện bày tỏ.
Theo thầy Thiện, trước khi có khung năng lực số thống nhất, nhà trường đã phải đối mặt với một số thách thức về việc xác định trình độ công nghệ số của giáo viên.
Trong điều kiện nguồn lực công nghệ số còn hạn chế, mặc dù nhà trường đã nỗ lực triển khai các chương trình bồi dưỡng trực tuyến lẫn trực tiếp, nhưng công tác này thường rơi vào tình trạng thiếu đồng bộ. Khi chưa có một thước đo chuẩn xác, việc khuyến khích giáo viên nâng cao kỹ năng số chủ yếu dừng lại ở mức vận động tinh thần, thiếu các tiêu chí cụ thể để định hướng phát triển chuyên sâu.
Do đó, Thông tư số 18 đã mang lại những chuyển biến tích cực trong công tác đánh giá nhân sự tại nhà trường. Điểm thay đổi căn bản nhất chính là chuyển dịch từ cách đánh giá định tính, chung chung về công nghệ thông tin sang một hệ thống đánh giá minh bạch và khoa học.
Khung năng lực số thống nhất không còn là một kỹ năng bổ trợ mang tính tự chọn mà đã trở thành tiêu chí cứng trong nội dung bồi dưỡng về công nghệ đối với cán bộ, giáo viên thường xuyên hằng năm. Việc giáo viên áp dụng hiệu quả các công cụ số vào bài giảng, quản lý học sinh sẽ là căn cứ xác đáng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, xếp loại và xét thi đua, khen thưởng.
Cùng chia sẻ về khung năng lực số thống nhất của Thông tư số 18, cô Nguyễn Thị Ngọc Thủy - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Đoàn Thị Điểm (phường Nhiêu Lộc, thành phố Hồ Chí Minh) cho hay, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 18 với cấu trúc 6 miền năng lực và các tiêu chí cụ thể là một quyết định vô cùng đúng đắn và kịp thời. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, ngành giáo dục không thể là ngoại lệ. Đặc biệt, đội ngũ cán bộ quản lý lại càng không thể đứng ngoài công cuộc này.
“Theo quan điểm của tôi, để bộ máy trường học vận hành trơn tru trong kỷ nguyên số, cán bộ quản lý giáo dục phải là những người tiên phong, khai phóng về cả tư duy lẫn kỹ năng số. Đối với những cán bộ quản lý đã quen với lối mòn cũ hoặc có tuổi, việc tiếp cận với các tiêu chí khắt khe trong khung năng lực mới có thể gặp khó khăn bước đầu.
Song, tôi đánh giá rất cao việc áp dụng khung năng lực số với cán bộ quản lý. Bởi, trong vai trò lãnh đạo, nếu chúng ta chỉ dừng lại ở việc đôn đốc, yêu cầu giáo viên và nhân viên phải chuyển đổi số mà bản thân lại mơ hồ về kiến thức, kỹ năng, thì công tác quản lý sẽ không thể đạt được hiệu quả thực chất.
Khung năng lực số không chỉ là một bộ quy chuẩn kỹ thuật, mà còn là lời nhắc nhở về tinh thần tự học, học tập suốt đời của người làm công tác quản lý. Việc chủ động học hỏi kiến thức về công nghệ số để bắt kịp với thời đại không chỉ giúp cán bộ quản lý nâng cao trình độ, mà còn khẳng định uy tín và tầm nhìn của người lãnh đạo trong hành trình kiến tạo một môi trường giáo dục thông minh và bền vững”, cô Thủy bày tỏ.
Cô Thủy cho biết, trước khi có khung năng lực số thống nhất, công tác quản lý và bồi dưỡng kỹ năng số tại nhà trường phải đối mặt với một số thách thức trong việc xác định “chuẩn” năng lực số. Trong quá trình chuyển dịch từ phương pháp giáo dục truyền thống (đọc - chép) sang các phương pháp giáo dục hiện đại, giáo viên và học sinh đã bắt đầu làm quen với việc khai thác tư liệu trên môi trường số. Tuy nhiên, sự thiếu hụt một bộ tiêu chí thống nhất khiến việc ứng dụng công nghệ phần lớn còn mang tính tự phát, dẫn đến tình trạng đánh giá giáo viên đôi khi chỉ dừng lại ở những nhận xét định tính về việc "có ứng dụng công nghệ thông tin" hay không.
Vì vậy, sự ra đời của khung năng lực số thống nhất đã tạo ra một bước ngoặt quan trọng, thay đổi căn bản tư duy quản trị trong nhà trường. Việc đánh giá năng lực số của giáo viên giờ đây không còn nằm ở bề nổi, tức là không chỉ nhìn vào việc giáo viên sử dụng bao nhiêu hình ảnh, video hoạt hình hay các slide trình chiếu bắt mắt. Thay vào đó, thước đo cốt lõi nằm ở mức độ ứng dụng công nghệ số có thực sự phục vụ cho mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh hay không.
Còn theo thầy Đoàn Quốc Phú - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Trung Sơn (xã Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh), khung năng lực số thống nhất là một bước đi mang tính đột phá, mang lại ý nghĩa to lớn không chỉ đối với toàn ngành giáo dục mà còn trực tiếp tháo gỡ những "điểm nghẽn" tại từng cơ sở giáo dục.
Đối với nhà trường, việc đánh giá năng lực ứng dụng công nghệ thông tin của giáo viên đôi khi còn gặp nhiều lúng túng và chưa sát với thực tiễn. Khi không có một "thước đo" chuẩn mực, việc nhận diện những lỗ hổng kiến thức trở nên rất khó khăn, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng quản lý và định hướng phát triển của trường.
Vì vậy, khung năng lực số thống nhất giúp cán bộ quản lý nắm bắt chính xác "bức tranh" tổng thể về chất lượng sử dụng công nghệ của đội ngũ giảng dạy. Trên cơ sở dữ liệu thực chất, nhà trường có thể xây dựng những kế hoạch bồi dưỡng trọng tâm, đúng người, đúng việc. Quan trọng hơn, đây còn là căn cứ pháp lý và chuyên môn vững chắc để nhà trường thực hiện công tác tham mưu cho các cấp ủy Đảng, chính quyền và Sở Giáo dục và Đào tạo trong việc đầu tư nguồn lực, tổ chức các lớp đào tạo chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên.
Tóm lại, việc ban hành khung năng lực số không chỉ giúp chuẩn hóa đội ngũ mà còn tạo ra một lộ trình phát triển bền vững. Khi mỗi thầy cô giáo tự ý thức được yêu cầu của thời đại và có công cụ để định lượng sự tiến bộ của mình, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng vào một bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành giáo dục trong công cuộc chuyển đổi số toàn diện.
Tránh số hoá một cách "hình thức", mục tiêu cuối cùng là giúp học sinh rèn luyện kỹ năng
Một trong những điểm đáng chú ý của Thông tư số 18 là: Khung năng lực chuyển trọng tâm từ việc “sử dụng công nghệ” sang “tổ chức dạy học trong môi trường số”, yêu cầu giáo viên thiết kế, tổ chức và quản lý hoạt động dạy học trên nền tảng số, hướng tới cá nhân hóa người học và tăng cường tương tác, hợp tác trong học tập.
Đánh giá về nội dung này, theo thầy Đoàn Quốc Phú, việc chuyển trọng tâm của khung năng lực là một bước tiến mang tính bước ngoặt, mở ra tư duy mới cho đội ngũ nhà giáo. Sự thay đổi về việc dạy học giúp giáo viên không còn dừng lại ở việc dùng các công cụ số như những phương tiện trình chiếu đơn thuần, mà thực sự trở thành những người thiết kế trải nghiệm học tập.
Việc tập trung vào tổ chức và quản lý dạy học trên nền tảng số cho phép giáo viên cá nhân hóa lộ trình học tập cho từng học sinh. Từ đó, các em có thể phát huy tối đa năng lực tự học, được tiếp cận học liệu chất lượng cao, khai thác kho học liệu số, hệ thống bài giảng trực tuyến và các phần mềm mô phỏng hiện đại, giúp việc tự học và nghiên cứu khoa học trở nên hiệu quả hơn.
Đây không chỉ là sự thay đổi về kỹ thuật, mà còn là sự chuyển mình về phương pháp giảng dạy, giúp giáo viên chủ động hơn trong việc tạo ra một không gian giáo dục hiện đại, sáng tạo và lấy người học làm trung tâm.
Trong khi đó, theo cô Nguyễn Thị Ngọc Thủy, sự chuyển dịch trọng tâm này là một bước tiến tất yếu của ngành giáo dục.
Thay vì chỉ quan tâm đến việc sử dụng công nghệ, giờ đây giáo viên cần chú trọng hơn vào việc thiết kế các kịch bản tương tác trên nền tảng số. Điều này giúp lớp học trở nên "mở" hơn, nơi học sinh không chỉ thu nhận kiến thức một cách thụ động mà còn được cùng nhau thảo luận, làm việc nhóm và phản biện ngay trên các không gian học tập trực tuyến. Khả năng cá nhân hóa người học cũng trở nên khả thi hơn khi giáo viên có thể theo dõi sát sao tiến độ của từng em thông qua dữ liệu số, từ đó đưa ra những hỗ trợ kịp thời và phù hợp.
Mặt khác, một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá việc tổ chức dạy học trong môi trường số chính là khả năng đánh giá học sinh ngay trong tiết học. Giáo viên giỏi không chỉ là người biết sử dụng môi trường số, nền tảng số để truyền đạt kiến thức, mà còn phải biết vận dụng các bộ công cụ đánh giá tức thời. Đó có thể là một ứng dụng kiểm tra trực tuyến hiện đại, nhưng cũng có thể là sự linh hoạt kết hợp các phương pháp thi đua giữa các tổ nhóm theo cách truyền thống. Điều này giúp giáo viên nắm bắt được mức độ tiếp thu của học sinh ngay lập tức, từ đó điều chỉnh tiến trình dạy học cho phù hợp, đảm bảo tính tương tác và cá nhân hóa.
Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Đoàn Thị Điểm cũng nhấn mạnh, việc quản lý và tổ chức hoạt động dạy học trên nền tảng số cũng đòi hỏi giáo viên phải có bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng. Giáo viên cần tránh xa tư duy "số hóa" một cách hình thức, máy móc. Mục tiêu cuối cùng của môi trường số phải là giúp học sinh rèn luyện kỹ năng, tăng cường sự hợp tác và thực sự làm chủ kiến thức. Khi công nghệ được sử dụng một cách "đúng và trúng", nó sẽ trở thành đòn bẩy thực chất để nâng cao chất lượng giáo dục trong kỷ nguyên số.
