Ngay sau khi Ủy ban nhân dân xã - nơi người viết bài đang công tác công bố kết quả sáng kiến kinh nghiệm đạt giải của các trường từ mầm non đến trung học cơ sở ở năm học 2025 -2026, vẫn có một số giáo viên trên địa bàn băn khoăn.
Bởi, danh sách cơ cấu làm giám khảo chấm sáng kiến kinh nghiệm chỉ có cán bộ quản lý ở các trường học. Trớ trêu, một số môn học không có các cán bộ quản lý cùng chuyên môn nên việc giáo viên bàn tán cũng là điều dễ hiểu.
Người chấm sáng kiến kinh nghiệm không cùng chuyên môn đề tài, kết quả có chính xác?
Việc người chấm sáng kiến kinh nghiệm không cùng chuyên môn có thể dẫn đến nhiều hạn chế về độ chính xác và tính thuyết phục của kết quả đánh giá, đặc biệt trong môi trường giáo dục phổ thông.
Bởi lẽ, người chấm khó đánh giá đúng chiều sâu chuyên môn của sáng kiến kinh nghiệm của giáo viên.
Chẳng hạn, một sáng kiến về dạy học Ngữ văn sẽ có những yêu cầu riêng về phương pháp đọc hiểu, đặc trưng thể loại, năng lực cảm thụ… Nếu người chấm thuộc lĩnh vực khác như Toán học hoặc Vật lý, họ có thể chỉ nhìn vào hình thức trình bày mà khó nhận ra giá trị thực tiễn hay tính mới của giải pháp. Từ đó, dễ đánh giá thiên về hình thức.
Một khi không đủ nền tảng chuyên môn, người chấm thường chú ý nhiều đến bố cục, số trang, cách trình bày, dẫn chứng… hơn là hiệu quả sư phạm thực tế. Điều này khiến những sáng kiến “viết hay” được điểm cao, còn những sáng kiến áp dụng hiệu quả nhưng trình bày lời văn chưa hay có thể bị đánh giá thấp.
Không cùng chuyên môn, người chấm khó kiểm chứng tính khả thi của đề tài. Có những sáng kiến chuyên môn có thể nghe hợp lý trên giấy nhưng khó áp dụng thực tế. Người cùng chuyên môn thường dễ phát hiện điều này hơn vì họ hiểu đặc thù môn học, đối tượng học sinh, áp lực chương trình và điều kiện triển khai.
Đặc biệt, khi người chấm không cùng chuyên môn- cho dù là hiệu trưởng, phó hiệu trưởng ở các trường học thì cũng sẽ dẫn đến những dị nghị sau khi cơ quan chức năng công bố kết quả.
Người đạt giải thì không sao, nhưng người không đạt giải thường cảm thấy chưa “tâm phục khẩu phục” khi sản phẩm chuyên môn của mình được nhận xét bởi người không hiểu đặc thù môn học.
Chấm sáng kiến kinh nghiệm nên cơ cấu người cùng chuyên môn
Hiện nay, sáng kiến kinh nghiệm của cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên cấp mầm non đến trung học cơ sở sẽ do Ủy ban nhân dân xã đứng ra tổ chức chấm và công nhận giải. Những xã, phường lớn, có nhiều trường học thì số lượng cán bộ quản lý nhiều nên về cơ bản các môn học có đầy đủ cán bộ quản lý cùng chuyên môn.
Những xã chỉ có 3-4 trường cùng cấp học, nhất là trường trung học cơ sở sẽ rất khó có thể đủ cán bộ quản lý cho hơn 10 môn học hiện hành.
Tuy nhiên, điều dễ thấy là có nơi cơ cấu cán bộ quản lý trường này chấm chéo cho trường kia nên chỉ 2-3 cán bộ quản lý chấm mấy chục sáng kiến kinh nghiệm của hàng chục môn học khác nhau.
Việc cơ cấu người chấm sáng kiến kinh nghiệm nếu chỉ sử dụng đội ngũ cán bộ quản lý nhà trường sẽ khó đảm bảo tính chính xác, khách quan. Cho dù cán bộ quản lý nhà trường có quản lý giỏi, họ cũng nên chấm sáng kiến về quản lý và một môn học mà bản thân họ được đào tạo, từng giảng dạy.
Việc phân công những người này chấm môn học khác chuyên môn, theo người viết là khiên cưỡng. Nhưng, điều tréo ngoe ở chỗ một số địa phương đang thực hiện như vậy. Họ chỉ cơ cấu cán bộ quản lý chấm sáng kiến kinh nghiệm mà không chú ý đến tính khách quan, khoa học. Chính vì thế, khi xã, phường công bố kết quả thì nhiều giáo viên không phục.
Trong địa bàn xã, phường dù quyết định chấm sáng kiến kinh nghiệm chỉ thông báo trong nội bộ thì giáo viên ở các trường học vẫn biết ai chấm sáng kiến của mình. Việc tìm hiểu cán bộ quản lý chấm sáng kiến kinh nghiệm có chuyên môn gì thì quá đơn giản.
Thiết nghĩ, các trường học phổ thông hiện nay luôn có những giáo viên giàu kinh nghiệm, có nhiều thành tích và đang là giáo viên cốt cán các môn học. Vì thế, bên cạnh việc phân công cho cán bộ quản lý các trường học chấm sáng kiến kinh nghiệm, cấp xã, phường cũng nên điều động đội ngũ cốt cán ở các môn học tham gia làm giám khảo.
Một khi giám khảo cùng chuyên môn, có uy tín đối với môn học trên địa bàn cùng phối hợp chấm với cán bộ quản lý thì tính minh bạch sẽ được nâng lên. Những người đậu, hoặc rớt cũng đều cảm thấy thuyết phục.
Nếu chỉ cơ cấu cán bộ quản lý nhà trường làm giám khảo chấm sáng kiến kinh nghiệm mà những cán bộ này không cùng chuyên môn với người viết thì sẽ có rất nhiều bất cập. Đặc biệt, khi giáo viên rớt, biết người chấm có chuyên ngành đào tạo khác thì chuyện thị phi khó tránh khỏi. Và tất nhiên, họ không phục người chấm, cấp chấm sáng kiến kinh nghiệm.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
