Việc đánh giá, xếp loại viên chức hiện nay ở các trường học đang được thực hiện vào cuối tháng 5 hằng năm theo hướng dẫn của Nghị định số 90/2020/NĐ-CP; Nghị định số 48/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 90/2020/NĐ-CP và Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BNV.
Trong các trường mầm non, phổ thông công lập, hiệu trưởng là người ra quyết định xếp loại viên chức đối với giáo viên, nhân viên trong đơn vị mình quản lý. Tuy nhiên, đối với các cán bộ quản lý (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng) sẽ do cấp có thẩm quyền quản lý cán bộ thực hiện đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ theo phân cấp quản lý.
Vì thế, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng ở cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở sẽ do Ủy ban nhân dân xã (phường, đặc khu) đánh giá. Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường trung học phổ thông sẽ do sở giáo dục và đào tạo đánh giá.
Quy trình đánh giá, xếp loại viên chức cán bộ quản lý nhà trường đang được thực hiện ra sao?
Quy trình đánh giá, xếp loại viên chức là cán bộ quản lý nhà trường (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng) hiện nay cũng đang được thực hiện theo Nghị định số 90/2020/NĐ-CP; Nghị định số 48/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 90/2020/NĐ-CP và Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BNV.
Về cơ bản, quy trình diễn ra theo các bước sau:
Bước thứ nhất: cá nhân tự đánh giá, tự xếp loại viên chức cuối năm học, trong đó sẽ tự đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ được giao; kết quả quản lý, điều hành nhà trường; phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; tinh thần trách nhiệm, đổi mới, sáng tạo; việc thực hiện quy định của ngành và địa phương…
Đồng thời, cá nhân tự nhận mức xếp loại: Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; Hoàn thành tốt nhiệm vụ; Hoàn thành nhiệm vụ; Không hoàn thành nhiệm vụ.
Bước thứ hai: sẽ đến tập thể nhà trường góp ý, nhận xét. Việc góp ý, nhận xét được thực hiện trong cuộc họp hội đồng sư phạm. Sau khi từng thành viên cán bộ quản lý trình bày bản tự đánh giá. Giáo viên, nhân viên tham gia góp ý, nhận xét.
Tuy nhiên, đây là bước khá nhạy cảm vì hiệu trưởng, phó hiệu trưởng là cấp trên và quản lý trực tiếp giáo viên, nhân viên nên việc góp ý còn mang tính hình thức, xã giao nên cơ bản là “thống nhất” với bản tự đánh giá của cán bộ quản lý nhà trường.
Sau đó, văn thư nhà trường sẽ tổng hợp ý kiến đóng góp của đơn vị và nộp bản tự đánh giá của cán bộ quản lý về cấp quản lý trực tiếp của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng.
Bước thứ ba: cấp trên trực tiếp đánh giá sẽ căn cứ vào kết quả hoạt động của nhà trường ở các mặt, như: chất lượng giáo dục; công tác quản trị, tài chính, nhân sự; mức độ hoàn thành chỉ tiêu; các minh chứng, hồ sơ liên quan; so sánh tiêu chí giữa trường này với trường khác, giữa cá nhân này với cá nhân khác; xem xét trường hợp có đơn thư, phản ánh hoặc vi phạm.
Tiếp theo, cấp trên sẽ cân đối tỷ lệ “hoàn thành xuất sắc” 20% trong tổng số các cán bộ quản lý trường học cùng cấp học trên địa bàn và ra quyết định ai sẽ đạt mức: Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; Hoàn thành tốt nhiệm vụ; Hoàn thành nhiệm vụ; Không hoàn thành nhiệm vụ
Bước cuối cùng là thông báo kết quả đánh giá, xếp loại viên chức quản lý các trường học đến các nhà trường và lưu hồ sơ. Nhìn chung, quy trình được thực hiện khá chặt chẽ theo hướng dẫn của các văn bản hiện hành.
Ai có lợi thế được xếp ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ?
Theo hướng dẫn tại Khoản 2, Điều 12, Nghị định 90/NĐ-CP, viên chức quản lý đạt được tất cả các tiêu chí sau đây thì xếp loại chất lượng ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ:
a) Thực hiện tốt các quy định tại khoản 1, khoản 2, khoản 3, khoản 4 và điểm a khoản 5 Điều 3 Nghị định này;
b) Các tiêu chí về kết quả thực hiện nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao đều hoàn thành đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, hiệu quả cao;
c) Đơn vị hoặc lĩnh vực công tác được giao phụ trách hoàn thành tất cả các chỉ tiêu, nhiệm vụ, trong đó ít nhất 50% chỉ tiêu, nhiệm vụ hoàn thành vượt mức;
d) 100% đơn vị thuộc thẩm quyền phụ trách, quản lý trực tiếp được đánh giá hoàn thành nhiệm vụ trở lên, trong đó ít nhất 70% hoàn thành tốt và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Với hướng dẫn như vậy, những trường chuyên, năng khiếu, những trường có chất lượng cao, học sinh không vi phạm nền nếp, không xảy ra bạo lực học đường, không có đơn thư, không lạm thu thì hiệu trưởng thường có lợi hơn.
Bởi lẽ, hiệu trưởng là người đứng đầu đơn vị, trực tiếp phân công nhiệm vụ, điều hành hoạt động chuyên môn, tài chính, nhân sự…mà các mảng này đều tốt thì những minh chứng về thành tích của nhà trường thường gắn với vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng.
Tuy nhiên, thực tế đa phần trường học phổ thông hiện nay là trường không chuyên mà tình trạng bạo lực học đường dù ít, dù nhiều trong từng năm học luôn xảy ra nên hiệu trưởng, phó hiệu trưởng ngoài giờ là người phải chịu trách nhiệm chính. Bên cạnh đó, tỉ lệ học sinh bỏ học nếu vượt quá chỉ tiêu địa phương giao thì đương nhiên hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm.
Ngoài ra, nếu nhà trường phát sinh một đơn thư nặc danh của viên chức trong đơn vị phản ánh về chi tiêu tài chính, đoàn kết nội bộ; hoặc đơn thư của phụ huynh phản ánh về tình trạng dạy thêm sai quy định của giáo viên đang trong trường…tất nhiên hiệu trưởng cũng phải chịu trách nhiệm liên đới. Những sự việc này, cấp quản lý trực tiếp sẽ biết.
Trong khi đó, phó hiệu trưởng chuyên môn là người được hiệu trưởng phân công chịu trách nhiệm về chuyên môn lại ít xảy ra điều tiếng.
Bởi lẽ, chỉ tiêu chất lượng dạy và học thường cao hơn năm trước. Các phong trào, hội thi, cuộc thi, như: thi giáo viên dạy giỏi, giáo viên chủ nhiệm giỏi; thi học sinh giỏi văn hóa, năng khiếu; thi viết sáng kiến kinh nghiệm; làm đồ dùng dạy học…
Mỗi năm học có nhiều cuộc thi của giáo viên và học sinh liên quan đến chuyên môn. Những thành tích của giáo viên, học sinh liên quan đến chuyên môn sẽ được tính cho phó hiệu trưởng chuyên môn. Điều này được thể hiện rõ tại điểm 1, Khoản 2, Điều 12, Nghị định 90/NĐ-CP.
Vì thế, cho dù hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng tự xếp loại viên chức cuối năm ở mức nào, khi đưa về cấp trên cũng được xét, đánh giá kĩ ở mảng cá nhân đó phụ trách.
Thông thường, hiệu trưởng sẽ chịu trách nhiệm chính khi đơn vị mình xảy ra những sự cố, sai sót; phó hiệu trưởng ngoài giờ thường liên quan đến những vụ việc bạo lực học đường, học sinh vi phạm nên rất khó để được xét hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Ngược lại, phó hiệu trưởng chuyên môn phụ trách mảng ít xảy ra vi phạm và nhiều thành tích nên những thành tích về giảng dạy, học tập của giáo viên, học sinh thì đều được tính chỉ tiêu vượt mức cho phó hiệu trưởng chuyên môn.
Và thực tế, theo người viết khảo sát ở địa phương, trong thông báo kết quả đánh giá, xếp loại viên chức cán bộ quản lý nhà trường trên địa bàn hằng năm, phần nhiều phó hiệu trưởng chuyên môn luôn có tỉ lệ được xét ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cao hơn và thường xuyên được hơn.
Trong khi đó, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng phụ trách ngoài giờ thường ít khi được xếp ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ vì những lý do khách quan khác nhau. Chính vì vậy, phó hiệu trưởng chuyên môn có phần thuận lợi hơn rất nhiều trong đánh giá, xếp loại cuối năm.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
