Theo Cổng thông tin điện tử Chính phủ [1], hiện nay Bộ Nội vụ đã hoàn thiện Hồ sơ dự thảo Nghị định quy định khung tiêu chí đánh giá, xếp loại chất lượng đối với đơn vị sự nghiệp công lập và viên chức [2].
Giáo viên là viên chức làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập chịu ảnh hưởng bởi Nghị định về khung tiêu chí đánh giá, xếp loại chất lượng đối với viên chức (sau đây gọi tắt là dự thảo Nghị định) khi Nghị định này có hiệu lực.
Đáng chú ý, Điều 13 quy định mức xếp loại chất lượng viên chức như sau:
"1. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ: Đạt từ 90 điểm trở lên.
2. Hoàn thành tốt nhiệm vụ: Đạt từ 70 điểm trở lên đến dưới 90 điểm.
3. Hoàn thành nhiệm vụ: Đạt từ 50 điểm đến dưới 70 điểm."
Người viết nhận thấy, cơ chế đánh giá viên chức theo dự thảo Nghị định đang cho thấy một sự chuyển dịch rõ rệt trong quản trị nhân sự khu vực công, đặc biệt đối với đội ngũ giáo viên.
Đồng thời, nội dung dự thảo Nghị định không còn dừng ở nhận xét (định tính) tổng hợp vào cuối năm mà chuyển sang chấm điểm theo chu kỳ công việc, đưa hoạt động nghề nghiệp tiến gần mô hình KPI.
Cần biết thêm, KPI là viết tắt của Key Performance Indicator, đây là chỉ số đánh giá hiệu quả công việc, là công cụ đo lường và đánh giá hiệu suất công việc được thể hiện qua con số, chỉ tiêu định lượng.
KPI phản ánh hiệu quả hoạt động của một cá nhân, phòng ban, bộ phận, tổ chức. Mỗi bộ phận sẽ có các chỉ số KPI khác nhau để đánh giá hiệu quả làm việc một cách khách quan, chân thực và chính xác nhất.
Theo dự thảo Nghị định, việc đánh giá viên chức không còn dừng ở thời điểm cuối năm mà được thực hiện theo chu kỳ trong quá trình công tác.
Cụ thể, “Điểm theo dõi, đánh giá viên chức theo tháng, theo quý hoặc theo chu kỳ sản phẩm/công việc được xác định trên cơ sở mức độ hoàn thành các nhiệm vụ, sản phẩm, công việc được giao” (khoản 1, Điều 12).
Đồng thời, “Điểm theo dõi, đánh giá viên chức trong năm được xác định bằng điểm trung bình của các kỳ đánh giá, làm căn cứ để xếp loại chất lượng viên chức” (khoản 2, Điều 12).
Quy định này cho thấy việc đánh giá không còn mang tính thời điểm mà trở thành một quá trình xuyên suốt.
Đối với giáo viên, từng tiết dạy, từng hoạt động chuyên môn, từng nhiệm vụ được giao đều có thể được ghi nhận và phản ánh vào kết quả đánh giá hàng tháng, hàng quý, học kì.
Kết quả xếp loại cuối năm vì vậy không còn phụ thuộc chủ yếu vào nhận xét định tính, mà là sự tổng hợp từ nhiều lần đánh giá trong suốt quá trình công tác.
Một điểm đáng chú ý khác là cấu trúc đánh giá theo thang điểm 100, trong đó phần lớn điểm số tập trung vào kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Cụ thể, khoản 2 Điều 11 quy định:
"2. Khung tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của viên chức được chấm tối đa 70 điểm trong thang điểm 100, bao gồm các nhóm tiêu chí sau đây:
a) Kết quả thực hiện nhiệm vụ thường xuyên theo chức trách, nhiệm vụ của vị trí việc làm;
b) Kết quả thực hiện nhiệm vụ theo chương trình, kế hoạch công tác của cơ quan, đơn vị hoặc đơn vị cấu thành;
c) Kết quả thực hiện nhiệm vụ phát sinh, nhiệm vụ đột xuất được giao."
Điều này đồng nghĩa với việc giáo viên không chỉ hoàn thành nhiệm vụ theo yêu cầu mà còn phải bảo đảm chất lượng, đúng tiến độ và có kết quả cụ thể để minh chứng. Cách tiếp cận này thể hiện rõ xu hướng quản trị theo hiệu suất, vốn là nền tảng của mô hình KPI trong quản lý hiện đại.
Dù văn bản không sử dụng thuật ngữ KPI, nhưng cấu trúc đánh giá cho thấy nhiều điểm tương đồng. Giáo viên được giao nhiệm vụ gắn với vị trí việc làm, có tiêu chí cụ thể về đầu ra, được đánh giá định kỳ và có chấm điểm rõ ràng.
Dự thảo cũng quy định mức xếp loại dựa trên tổng điểm, chẳng hạn: “Có tổng số điểm đạt từ 90 điểm trở lên là hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” (khoản 1, Điều 13). Hay “Hoàn thành tốt nhiệm vụ: Đạt từ 70 điểm trở lên đến dưới 90 điểm” (khoản 2, Điều 13)
Những yếu tố này cho thấy việc đánh giá viên chức nói chung và giáo viên nói riêng đang được “KPI hóa” theo hướng phù hợp với đặc thù khu vực công.
So với quy định hiện hành tại Nghị định số 90/2020/NĐ-CP về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 48/2023/NĐ-CP), có thể thấy sự khác biệt rõ ràng về phương pháp đánh giá xếp loại.
Nghị định 90/2020/NĐ-CP vẫn chủ yếu dựa trên tiêu chí hoàn thành nhiệm vụ theo dạng điều kiện. Ví dụ viên chức không giữ chức vụ quản lý muốn được xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ (trích) thì phải:
“Hoàn thành 100% nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao bảo đảm đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả cao, trong đó ít nhất 50% nhiệm vụ hoàn thành vượt mức" (điểm b, khoản 1, Điều 12).
Cách tiếp cận này tạo sự linh hoạt trong đánh giá, nhưng phụ thuộc nhiều vào nhận xét tổng hợp và khó phân hóa rõ mức độ đóng góp giữa các cá nhân.
Trong khi đó, dự thảo Nghị định chuyển sang mô hình đánh giá bằng điểm số, coi trọng dữ liệu và kết quả tích lũy theo thời gian. Không còn chỉ đánh giá “có hoàn thành hay không”, mà đánh giá “hoàn thành ở mức độ nào và được bao nhiêu điểm”.
Đây là bước chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiệu suất, tiệm cận với các phương pháp quản lý nguồn nhân lực hiện đại.
Theo người viết, cách tiếp cận này góp phần làm rõ hơn tiêu chí đánh giá, giúp giáo viên xác định cụ thể yêu cầu công việc và mức độ cần đạt.
Việc lượng hóa tiêu chí cũng tạo điều kiện để hạn chế yếu tố cảm tính trong đánh giá, đồng thời tăng khả năng phân hóa giữa các mức độ hoàn thành nhiệm vụ.
Tuy nhiên, từ thực tiễn giảng dạy, có thể thấy việc triển khai cách đánh giá này đặt ra một số yêu cầu cần được quan tâm.
Khi các tiêu chí được lượng hóa, việc thiết kế các tiêu chí đánh giá cần bảo đảm phản ánh đầy đủ bản chất của hoạt động giáo dục, tránh tình trạng tập trung quá nhiều vào những nội dung dễ đo lường mà chưa bao quát hết những đặc thù của nghề dạy học – ví dụ soạn bài, chấm bài ở nhà, tiếp phụ huynh ngoài giờ lên lớp,...
Bên cạnh đó, việc tổ chức thu thập, cập nhật minh chứng cần được thực hiện theo hướng tinh gọn, tránh làm gia tăng khối lượng công việc hành chính cho giáo viên.
Cùng với đó, trong bối cảnh mỗi giáo viên đảm nhiệm những nhiệm vụ với mức độ phức tạp khác nhau, việc xây dựng tiêu chí đánh giá cần có sự phân hóa phù hợp để bảo đảm công bằng chung.
Dự thảo cho phép người đứng đầu đơn vị xây dựng tiêu chí đánh giá phù hợp với đặc thù, do đó đòi hỏi hiệu trưởng phải có cách tiếp cận khoa học, minh bạch và sát thực tiễn.
Đối với giáo viên, xu hướng đánh giá theo hướng KPI đòi hỏi sự thay đổi trong phương thức làm việc. Không chỉ hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn, giáo viên cần làm việc có kế hoạch, xác định rõ mục tiêu, quản lý công việc khoa học và chủ động trong việc lưu trữ, cung cấp minh chứng.
Nhìn chung, dự thảo Nghị định đã mở ra một hướng tiếp cận mới trong đánh giá viên chức trong đó có giáo viên, tiệm cận mô hình KPI nhưng vẫn mang đặc trưng của khu vực công.
Đây là bước tiến trong quản trị, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cả nhà trường và đội ngũ giáo viên trong quá trình tổ chức thực hiện.
Khoản 5 Điều 13 dự thảo Nghị định khung tiêu chí đánh giá, xếp loại chất lượng đối với đơn vị sự nghiệp công lập và viên chức quy định tỷ lệ viên chức được xếp loại “hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” không vượt quá 20% số viên chức được xếp loại “hoàn thành tốt nhiệm vụ”, trường hợp đặc biệt không quá 25% .
Tài liệu tham khảo:
[1] https://chinhphu.vn/du-thao-vbqppl/ho-so-du-thao-nghi-dinh-quy-dinh-khung-tieu-chi-danh-gia-xep-loai-chat-luong-doi-voi-don-vi-su-n-7773?utm_source=chatgpt.com
[2] https://luatvietnam.vn/hanh-chinh/du-thao-nghi-dinh-2026-quy-dinh-tieu-chi-danh-gia-xep-loai-don-vi-su-nghiep-cong-lap-429427-d10.html
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
