Từ chủ trương xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp cho 248 xã biên giới đất liền, năm 2025, 100 ngôi trường mới hoặc được cải tạo đang dần hình thành ở 18 tỉnh thành, với mục tiêu hoàn thành và đưa vào sử dụng trước thềm năm học 2026–2027.
Tại tỉnh Quảng Trị, nơi có 15 xã biên giới đất liền, chủ trương ấy đang được cụ thể hóa bằng 16 công trình trường học, trong đó 4 trường trọng điểm dự kiến hoàn thành vào năm 2026.
Giữa những bản làng xa xôi cách trở, mỗi công trình được khởi công không đơn thuần là thêm 1 ngôi trường mà là thêm cơ hội để học sinh vùng biên được đến lớp đều đặn, mang theo hy vọng về một tương lai mở ra từ tri thức.
Trường nội trú nối liền nhịp học cho học sinh vùng biên
Là đơn vị đang triển khai việc xây dựng trường nội trú để đưa vào hoạt động năm 2026, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Đinh Minh Thảo - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Dân Hóa (tỉnh Quảng Trị) thông tin, xã Dân Hoá là xã biên giới đặc biệt khó khăn được hình thành trên cơ sở sáp nhập xã Dân Hoá (cũ) và xã Trọng Hoá (cũ).
Diện tích của xã là 364,99 km2, có 45 km biên giới giáp với nước Lào. Tổng số dân trên địa bàn là 9.529 khẩu với 2.154 hộ. 94,75% hộ dân là người dân tộc thiểu số người Bru-Vân Kiều và người Chứt.
Địa bàn rộng, trắc trở, các bản cách xa nhau, đi lại khó khăn đặc biệt là trong mùa mưa lũ, bão. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo trên địa bàn vẫn ở mức cao; trình độ dân trí của một bộ phận người dân còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến việc nâng cao ý thức học tập của học sinh, gây khó khăn cho công tác xã hội hóa giáo dục; tình trạng học sinh bỏ học giữa chừng để tham gia lao động, phụ giúp gia đình vẫn còn xảy ra.
Vì vậy rất cần thiết phải thành lập trường phổ thông dân tộc nội trú tiểu học và trung học cơ sở - loại hình trường chuyên biệt mang tính chất phổ thông, dân tộc và nội trú. Huy động toàn bộ học sinh từ lớp 1 đến lớp 9 về ở nội trú và học tập nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục đại trà nói riêng và tạo nguồn đào tạo nhân lực có chất lượng cho xã nói chung để góp phần vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội và củng cố an ninh, quốc phòng xã Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị.
Được biết, Trường Phổ thông dân tộc nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Dân Hoá được thành lập thông qua sáp nhập các trường có sẵn là Trường Tiểu học Bãi Dinh; Trường Tiểu học và Trung học cơ sở số 2 Dân Hoá; Trường Trường Phổ thông dân tộc nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở số 1 Dân Hoá.
Trường dự kiến đi vào hoạt động 05/9/2026. Giai đoạn đầu từ 2026-2030, dự kiến tổng số học sinh là hơn 900 học sinh, huy động các em từ lớp 4 trở lên. Đến 2030, dự kiến nâng con số lên gần 1500 học sinh.
Địa điểm xây dựng trường là bản Hà Nôông, xã Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị. Đất được chọn lựa kỹ càng, đúng theo diện tích tối thiểu theo quy định là 50.000 m2 (5 ha). Đảm bảo đúng quy hoạch của xã, của tỉnh giai đoạn 2025 – 2030, tầm nhìn đến năm 2040.
Ông Đinh Minh Thảo cho biết thêm, đến thời điểm này, việc triển khai các công trình, dự án trên địa bàn cơ bản thuận lợi. Người dân đồng thuận, ủng hộ chủ trương của Nhà nước; công tác đền bù, giải phóng mặt bằng đối với đất của các hộ dân được thực hiện theo đúng quy định.
Theo chia sẻ của ông Hồ Thao – Trưởng bản Hà Nôông, nơi Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Dân hóa được xây dựng, trong quá trình triển khai, chính quyền địa phương đã tích cực vận động người dân hiến đất phục vụ dự án.
Đã có 22 hộ tự nguyện hiến đất để xây dựng trường, thể hiện rõ tinh thần đoàn kết, đồng lòng của người dân, cũng như sự nhận thức ngày càng rõ ràng về lợi ích lâu dài mà ngôi trường mang lại cho con em trong bản và cả các bản lân cận. Không chỉ hiến đất, người dân còn chủ động tham gia dọn dẹp, hỗ trợ giải phóng khu vực xây dựng, góp phần giúp quá trình triển khai dự án diễn ra nhanh chóng, thuận lợi hơn.
Đánh giá về hiệu quả của việc xây dựng trường liên cấp nội trú tại địa bàn xã biên giới, ông Hồ Thao cho rằng: "Đây là chủ trương lớn và thiết thực của Đảng và Nhà nước. Trước đây, học sinh phải đi học xa, đường sá khó khăn, nhất là vào mùa mưa, việc đi lại vất vả khiến các em khó duy trì việc học đều đặn; thầy cô cũng phải thường xuyên vận động học sinh đến lớp.
Khi có trường nội trú tại địa phương, các em sẽ không phải đi học xa, từ đó nâng cao tỷ lệ chuyên cần, cải thiện chất lượng học tập. Tôi kỳ vọng ngôi trường mới không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho con em đến lớp mà còn góp phần thay đổi nhận thức của người dân về giáo dục, từng bước nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho vùng biên giới".
Nhiều kỳ vọng đổi thay được gửi gắm qua mái trường nội trú
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Dân Hóa nhận định, Trường Phổ thông dân tộc nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Dân Hoá sẽ là điểm sáng mới trong phát triển giáo dục của xã Dân Hóa nói riêng và giáo dục tỉnh Quảng Trị nói chung.
Trường là điểm nổi bật trong quy hoạch của xã giai đoạn 2025-2030 và sẽ là một trong những điểm đến du lịch của xã biên giới Dân Hoá. Khi trường đi vào hoạt động kéo theo các mô hình kinh tế của xã phát triển theo như trang trại chăn nuôi gà, lợn, bò; trang trại trồng rau sạch, cây ăn quả… để phục vụ cho việc nuôi dưỡng học sinh, từ đó nâng dần phát triển kinh tế người dân trong xã.
Về xã hội, môi trường, trường đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục và nuôi dưỡng học sinh dân tộc thiểu số, giúp các em phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng, và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong môi trường an toàn và đầy đủ tiện nghi. Trường còn giáo dục học sinh ý thức bình đẳng, tôn trọng các dân tộc và là cầu nối giữa gia đình, cộng đồng, và nền giáo dục quốc gia.
Cụ thể, tạo điều kiện cho học sinh vùng khó khăn được học tập trong môi trường tốt nhất. Giúp học sinh tiếp thu kiến thức, phát triển trí tuệ, kỹ năng sống, và trở thành công dân tốt trong tương lai.
Tích hợp giáo dục văn hóa dân tộc vào các môn học và hoạt động ngoại khóa; tổ chức các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian, và các lễ hội để học sinh giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc. Huy động sự tham gia của cộng đồng, nghệ nhân, và người có uy tín để truyền dạy văn hóa truyền thống cho học sinh.
Đồng thời, giáo dục cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh ý thức tôn trọng và bình đẳng giữa các dân tộc. Tôn trọng phong tục, tập quán văn hóa của các dân tộc thiểu số. Tạo dựng môi trường nội trú an toàn và đầy đủ tiện nghi, cung cấp nơi ở, ăn uống, và sinh hoạt cho học sinh, giúp các em ổn định học tập và cuộc sống.
Kết nối giữa gia đình, cộng đồng và nhà trường. Đóng vai trò như cái nôi thứ hai sau gia đình, giúp học sinh hình thành và bồi đắp nhân cách.
Ông Đinh Minh Thảo cũng khẳng định, sẽ tiếp tục củng cố, duy trì sau khi trường được thành lập, đảm bảo trường phát triển ổn định, bền vững và có chất lượng. Phấn đấu đến năm 2030-2031 trở thành trường Phổ thông dân tộc nội trú với 3 cấp học (tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông).
Bên cạnh đó, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cho trường Phổ thông dân tộc nội trú theo hướng chuẩn hóa. Thực hiện tốt chế độ chính sách cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh.
Từng bước xây dựng hệ trường là nòng cốt trong hệ thống giáo dục của xã, nhằm tạo nguồn đào tạo nguồn nhân lực người dân tộc thiểu số chất lượng cao, đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và củng cố an ninh, quốc phòng.
Phối cảnh tổng thể Trường Phổ thông dân tộc nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Dân Hóa. Ảnh: Ủy ban nhân dân xã cung cấp
Đề cập thêm tới một số vướng mắc để vận hành trường hiệu quả, ông Đinh Minh Thảo cho hay: "Tình trạng thiếu giáo viên là áp lực lớn đối với giáo dục của xã. Số học sinh không nhiều nhưng phân bố tại nhiều điểm trường, dẫn đến việc bảo đảm đủ giáo viên đứng lớp cho tất cả các điểm trường gặp rất nhiều khó khăn. Từ thực tế đó, phía xã kiến nghị, trong giai đoạn chưa đưa trường nội trú vào vận hành, các cấp có thẩm quyền xem xét bố trí bổ sung biên chế cho các trường trên địa bàn xã Dân Hóa.
Về lâu dài, xã mong muốn các cơ quan có thẩm quyền ban hành quy định, hướng dẫn cụ thể về quản lý, vận hành và định biên đội ngũ giáo viên, nhân viên đối với trường phổ thông nội trú. Đặc thù hiện nay là học sinh nội trú có bậc tiểu học, độ tuổi nhỏ nên ngoài giáo viên giảng dạy trên lớp, đội ngũ quản lý, chăm sóc nội trú giữ vai trò hết sức quan trọng.
Các nội dung liên quan đến tổ chức sinh hoạt, ăn ở, nghỉ ngơi, bảo đảm an toàn cho học sinh cũng là bài toán khó khi đưa trường vào vận hành. Mong các cấp thẩm quyền sớm ban hành các quy định, hướng dẫn cụ thể, đồng thời bảo đảm đủ lực lượng để quản lý, vận hành và chăm sóc tốt cho các cháu, để khi đến trường nội trú, học sinh không chỉ được bảo đảm điều kiện học tập mà còn được chăm sóc ăn uống, sinh hoạt tốt hơn ở gia đình, có môi trường phát triển toàn diện”.
Ngành giáo dục chung tay để trường nội trú thực sự trở thành điểm tựa vùng biên
Ở góc độ của Sở Giáo dục và Đào tạo, bà Lê Thị Hương - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị cho biết, Sở Giáo dục và Đào tạo xác định việc đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại vùng biên giới là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, tạo điều kiện để học sinh được học tập, sinh hoạt trong môi trường an toàn, ổn định và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Trong quá trình triển khai, Sở định hướng xây dựng mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp theo hướng linh hoạt, phù hợp đặc thù địa hình, điều kiện kinh tế - xã hội và hoàn cảnh học sinh từng xã, từng vùng; tổ chức đồng bộ không gian học tập, khu nội trú và các điều kiện sinh hoạt; ưu tiên tiêu chí an toàn, thuận lợi cho quản lý, chăm sóc và nuôi dưỡng học sinh.
Trên cơ sở các dự án đã được khởi công/đề xuất đầu tư, mô hình trường nội trú liên cấp được thiết kế theo hướng “đủ công năng - đồng bộ hạ tầng - đáp ứng quy mô học sinh theo giai đoạn”.
Ví dụ, dự án Trường nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Hướng Phùng (xã Hướng Phùng) được triển khai trên quỹ đất khoảng 10 ha, gồm các hạng mục như khối lớp học, khu nội trú học sinh, nhà công vụ giáo viên, nhà ăn - bếp, nhà đa năng, sân thể thao và hạ tầng kỹ thuật; quy mô giai đoạn 1 đáp ứng khoảng 1.500 học sinh và định hướng mở rộng sau đó lên khoảng 2.100 học sinh, nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp điều kiện địa bàn và nhu cầu học tập thực tế.
Trước yêu cầu thực hiện đồng thời nhiệm vụ dạy học liên cấp và tổ chức nuôi dưỡng, quản lý học sinh nội trú/bán trú, Sở Giáo dục và Đào tạo quan tâm chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện các quy định liên quan đến tổ chức hoạt động nhà trường và công tác quản lý, chăm sóc học sinh theo quy định hiện hành, bảo đảm rõ trách nhiệm, quy trình phối hợp và an toàn học sinh.
Sở đã rà soát, bố trí đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý phù hợp quy mô trường lớp; đồng thời chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ quản lý, kỹ năng chăm sóc, giáo dục học sinh nội trú/bán trú, bao gồm: quản lý học sinh theo thời khóa biểu - sinh hoạt nội trú; tổ chức bán trú/nội trú; phối hợp gia đình - nhà trường - địa phương; kỹ năng phòng ngừa rủi ro, bảo đảm an toàn trường học. Trong thời gian tới, Sở tiếp tục tăng cường bồi dưỡng, nâng cao năng lực thực thi nhiệm vụ cho đội ngũ, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện tại các trường vùng biên giới.
Chia sẻ thêm về vấn đề giáo viên, bà Lê Thị Hương cho biết: "Xác định đội ngũ giáo viên là yếu tố then chốt quyết định chất lượng và hiệu quả của mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp, Sở Giáo dục và Đào tạo đã và đang tham mưu, triển khai đầy đủ các chế độ, chính sách đối với giáo viên công tác tại vùng biên giới theo quy định của Nhà nước và của tỉnh; đồng thời phối hợp rà soát nhu cầu biên chế, cơ cấu bộ môn để bố trí đội ngũ phù hợp.
Bên cạnh việc thực hiện các chính sách hiện hành, Sở chú trọng cải thiện điều kiện làm việc, môi trường công tác thông qua việc đồng bộ hóa cơ sở vật chất (nhà công vụ giáo viên, khu làm việc, thiết bị dạy học, hạ tầng phục vụ sinh hoạt nội trú), tăng cường công tác động viên, khích lệ và tạo cơ hội bồi dưỡng, phát triển chuyên môn. Mục tiêu là để giáo viên yên tâm công tác, gắn bó lâu dài, phát huy trách nhiệm và tâm huyết trong việc đồng hành, chăm sóc và giáo dục học sinh vùng khó khăn".
Để các trường sau đầu tư có thể vận hành ổn định, hiệu quả và bền vững, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị cho hay, Sở phối hợp với các sở, ngành liên quan tham mưu bố trí ngân sách chi thường xuyên, bảo đảm kinh phí cho các hoạt động dạy học, quản lý và nuôi dưỡng học sinh nội trú/bán trú theo đúng quy định; đồng thời rà soát cơ cấu chi cho các nhiệm vụ đặc thù của mô hình nội trú liên cấp (ăn ở, sinh hoạt, y tế học đường, vệ sinh - an toàn thực phẩm, bảo đảm an ninh trường học).
Song song với đó, Sở tiếp tục rà soát, đề xuất thực hiện các chế độ, chính sách đặc thù đối với giáo viên và nhân viên làm việc tại các trường vùng biên giới, góp phần ổn định đội ngũ, duy trì hoạt động nhà trường lâu dài và phát huy hiệu quả đầu tư cơ sở vật chất.
Sở Giáo dục và Đào tạo cũng kỳ vọng mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp tại vùng biên giới sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; tạo điều kiện để học sinh được học tập, rèn luyện trong môi trường ổn định, an toàn; giảm tỷ lệ học sinh bỏ học và thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các vùng miền.
Về trung và dài hạn, mô hình này góp phần đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ, nâng cao dân trí; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời gắn giáo dục với bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng - an ninh, hướng tới phát triển bền vững vùng biên giới.
Trên bình diện quy hoạch mạng lưới, tỉnh đang đề xuất đầu tư xây mới và cải tạo các trường phổ thông liên cấp tại các xã biên giới theo lộ trình, nhằm từng bước hoàn thiện hệ thống trường nội trú liên cấp, đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh vùng khó khăn.
