Nội dung này nằm trong hồ sơ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) do Bộ Tư pháp xây dựng, dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp 1 vào tháng 4/2026.
Chiều ngày 10/2, Bộ Tư pháp tổ chức họp thẩm định dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Trình bày dự thảo Tờ trình dự án Luật tại cuộc họp, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn chỉ rõ, việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn; đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực then chốt để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững.
Dự án Luật được xây dựng trên quan điểm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp 2013 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15 của Quốc hội và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Các cơ chế, chính sách phải có tính đặc thù, vượt trội; kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô năm 2024; kế thừa Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Tinh thần xuyên suốt là “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”. Cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của địa phương và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, từng bước giải quyết các “điểm nghẽn”, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
Theo đó, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 Chương, 42 Điều; có quy định mới, đặc thù, đột phá về cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô như khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia của Thủ đô; nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế… [1]
Trong đó, theo bản so sánh thuyết minh của Bộ Tư pháp, tại Điều 19. Phát triển giáo dục, đào tạo, dự thảo luật quy định cụ thể như sau:
Tại khoản 1: Đầu tư, xây dựng hệ thống trường học công lập, cơ sở giáo dục chất lượng cao, cơ sở giáo dục có nhiều cấp học, trường chuyên từ cấp trung học cơ sở trở lên bảo đảm không gian, cảnh quan sư phạm trong và ngoài nhà trường, đội ngũ giáo viên phục vụ tối đa nhu cầu học tập của học sinh.
Như vậy, so với khoản 2 Điều 22 Luật Thủ đô 2024 quy định này bổ sung đối tượng trường chuyên từ cấp trung học cơ sở trở lên. Việc bổ sung nhằm nhấn mạnh định hướng phát triển giáo dục mũi nhọn, phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô và cả nước.
Quy định tiếp tục kế thừa yêu cầu của tại khoản 2 Điều 22 Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 về bảo đảm không gian, cảnh quan sư phạm trong và ngoài nhà trường, đội ngũ giáo viên đáp ứng tối đa nhu cầu học tập của học sinh. Trên cơ sở đó không lặp lại theo hướng liệt kê về việc bố trí trường học gần nghĩa trang, cơ sở sản xuất gây ô nhiễm tiếng ồn, không khí.
Ảnh minh họa: Mộc Hương.
Tại khoản 2: Hội đồng nhân dân thành phố quy định:
a) Mô hình, cơ chế quản lý, cơ chế tài chính của các trường chuyên từ cấp trung học cơ sở trở lên, cơ sở giáo dục nhiều cấp học, cơ sở giáo dục chất lượng cao, cơ sở thực hiện liên kết giáo dục;
b) Chính sách cấp học bổng, cơ chế khuyến khích, hỗ trợ học sinh, sinh viên, giảng viên đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng ở các nước nước ngoài trong các lĩnh vực, ngành trọng điểm.
Như vậy, quy định này được xây dựng trên cơ sở kế thừa khoản 4 Điều 22 Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 về cơ chế tài chính đối với các cơ sở giáo dục công lập chất lượng cao, cơ sở giáo dục công lập có nhiều cấp học, cơ sở giáo dục công lập thực hiện liên kết giáo dục với cơ sở giáo dục nước ngoài; đồng thời quy định chính sách hỗ trợ học phí cho người học trên địa bàn thành phố. Trên nền tảng các nội dung đã được Luật Thủ đô 2024 xác lập, quy định này bao quát và mở rộng hợp lý phạm vi điều chỉnh, thể hiện ở các điểm sau:
So với khoản 4 Điều 22 Luật Thủ đô 2024 chủ yếu tập trung vào cơ chế tài chính, quy định này mở rộng nội dung sang mô hình tổ chức và cơ chế quản lý đối với trường chuyên từ cấp trung học cơ sở trở lên, cơ sở giáo dục nhiều cấp học, cơ sở giáo dục chất lượng cao và cơ sở thực hiện liên kết giáo dục. Việc mở rộng này nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới quản trị giáo dục, tăng tính tự chủ, linh hoạt trong tổ chức hoạt động của các cơ sở giáo dục đặc thù, phù hợp với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục của Thủ đô.
Quy định không chỉ giới hạn ở các cơ sở giáo dục công lập như Luật Thủ đô 2024, mà tiếp cận theo hướng bao quát hơn đối với các cơ sở giáo dục chất lượng cao và cơ sở thực hiện liên kết giáo dục, bảo đảm phù hợp với thực tiễn phát triển đa dạng các loại hình giáo dục, đồng thời không làm thay đổi nguyên tắc quản lý nhà nước thống nhất trong lĩnh vực giáo dục.
So với khoản 4 Điều 22 Luật Thủ đô 2024 tập trung vào chính sách hỗ trợ học phí trong nước, quy định này bổ sung chính sách học bổng, cơ chế khuyến khích, hỗ trợ học sinh, sinh viên, giảng viên đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng ở nước ngoài trong các lĩnh vực, ngành trọng điểm. Nội dung này nhằm tạo cơ sở pháp lý để thành phố chủ động đầu tư cho đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tiếp cận tri thức tiên tiến của thế giới, phục vụ trực tiếp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô.
Các nội dung về mức hỗ trợ và lộ trình hỗ trợ học phí cho học sinh phổ thông, trẻ em mầm non và người học nghề đã được quy định cụ thể tại khoản 4 Điều 22 Luật Thủ đô 2024. Quy định tại khoản này không thay thế và không làm thay đổi các chính sách hỗ trợ học phí đã được Luật xác lập, mà tập trung bổ sung các công cụ chính sách khác nhằm phát triển giáo dục chất lượng cao và hội nhập quốc tế.
Tại khoản 3: Ủy ban nhân dân thành phố có thẩm quyền:
a) Quy định việc thực hiện liên kết giáo dục giữa cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông công lập của thành phố với các cơ sở giáo dục nước ngoài;
b) Điều chỉnh chương trình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, bảo đảm yêu cầu của chương trình khung quốc gia;
c) Ban hành chương trình giáo dục phổ thông ở các trường chuyên, cơ sở giáo dục chất lượng cao, cơ sở thực hiện liên kết giáo dục phù hợp với mục tiêu phát triển giáo dục của Thủ đô, tiệm cận với trình độ khu vực, quốc tế và bảo đảm yêu cầu của chương trình khung quốc gia;
d) Quy định tiêu chí, điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, chương trình giảng dạy, phương pháp giảng dạy và dịch vụ giáo dục chất lượng cao;
đ) Quy định trình tự, thủ tục thành lập, hoạt động đối với cơ sở đào tạo quy định tại khoản 4 Điều này.
Như vậy, quy định này được xây dựng trên cơ sở kế thừa và bao quát các nội dung đã được quy định tại khoản 5 và khoản 6 Điều 22 Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, khái quát hóa thẩm quyền điều hành của Ủy ban nhân dân thành phố, tập trung vào các nội dung cốt lõi sau:
Điểm a: Nội dung này mang tính bao trùm, kế thừa toàn bộ các thẩm quyền cụ thể đã được quy định tại khoản 5 và khoản 6 Điều 22 Luật Thủ đô 2024 về ban hành tiêu chí, công nhận, thu hồi công nhận, kiểm định và bảo đảm chất lượng đối với cơ sở giáo dục chất lượng cao. Việc quy định theo hướng khái quát nhằm tránh trùng lặp với các nội dung chi tiết đã được Luật quy định, đồng thời làm rõ vai trò chủ động của Ủy ban nhân dân thành phố trong quản lý nhà nước về giáo dục trên địa bàn.
Điểm b: Quy định này kế thừa trực tiếp nội dung tại điểm c khoản 5 Điều 22 Luật Thủ đô 2024, cho phép thành phố điều chỉnh, bổ sung chương trình giáo dục đối với một số môn học, hoạt động giáo dục bổ trợ, nhưng được thể hiện theo hướng nguyên tắc là bảo đảm chương trình khung của quốc gia. Cách quy định này vừa bảo đảm tính thống nhất của hệ thống giáo dục quốc dân, vừa tạo không gian linh hoạt để thành phố điều chỉnh chương trình phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội và yêu cầu phát triển giáo dục của Thủ đô.
Điểm c: Quy định này cho phép Thủ đô xây dựng chương trình đào tạo nâng cao, chuyên sâu, vượt chuẩn phổ thông thông thường, hướng tới chuẩn mực khu vực và quốc tế.
Điểm d: Điểm này nhằm chuẩn hóa mô hình giáo dục chất lượng cao, tránh tình trạng gắn mác “chất lượng cao” nhưng không bảo đảm thực chất.
Điểm đ: Quy định này thiết lập hành lang pháp lý minh bạch và thống nhất cho việc hình thành, vận hành các cơ sở giáo dục đặc thù của Thủ đô.
Tại khoản 4: Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố có thẩm quyền:
a) Quyết định thành lập trường đại học công lập do thành phố quản lý, cho phép thành lập trường đại học tư thục, trường đại học có vốn đầu tư nước ngoài, liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài;
b) Quyết định thành lập trường cao đẳng công lập do thành phố quản lý; cho phép thành lập trường cao đẳng tư thục, trường cao đẳng có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn thành phố.
Như vậy, quy định nhằm cụ thể hóa chủ trương phân cấp, phân quyền cho thành phố Hà Nội, tăng tính chủ động, kịp thời trong quản lý và phát triển hệ thống cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng trên địa bàn thành phố Hà Nội - trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo và khoa học - công nghệ của cả nước.
Việc giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố thẩm quyền quyết định thành lập trường đại học, cao đẳng công lập do thành phố quản lý và cho phép thành lập các cơ sở đào tạo tư thục, có vốn đầu tư nước ngoài, cũng như các hình thức liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài xuất phát từ yêu cầu thực tiễn là nhu cầu mở rộng mạng lưới cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng trên địa bàn diễn ra nhanh, đa dạng, gắn chặt với chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hội nhập quốc tế của Thủ đô.
Quy định làm rõ thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố trong việc quyết định thành lập trường đại học, cao đẳng công lập do thành phố quản lý; đồng thời cho phép thành lập trường đại học, cao đẳng tư thục, có vốn đầu tư nước ngoài và các hình thức liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài. Việc phân cấp thẩm quyền này nhằm rút ngắn quy trình hành chính, nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư và phát triển các mô hình đào tạo đa dạng, hiện đại.
Quy định giao Ủy ban nhân dân thành phố ban hành điều kiện, thủ tục thành lập và hoạt động đối với các cơ sở đào tạo nêu trên nhằm bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để quản lý chặt chẽ chất lượng đào tạo, cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục trên địa bàn.
Xem thêm: Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) tại đây.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://www.moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/hoat-dong-cua-lanh-dao-bo.aspx?ItemID=7866
