Theo dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tuyển sinh trong giáo dục nghề nghiệp, về xác định số lượng tuyển sinh, cơ sở giáo dục nghề nghiệp được quyền tự chủ xác định số lượng tuyển sinh dựa trên cơ sở năng lực và nhu cầu thực tiễn; đồng thời được linh hoạt điều chỉnh số lượng tuyển sinh theo từng ngành, nghề và trình độ đào tạo trong cùng nhóm ngành, nghề đào tạo.
Bên cạnh đó, cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần đảm bảo số thực tuyển hàng năm theo từng nhóm ngành, nghề đào tạo không vượt quá 15% số lượng được xác định; đối với những ngành, nghề đào tạo có số lượng người học bỏ học, thôi học, chuyển sang học nhóm ngành, nghề khác trong 2 năm liên tiếp trước đó lớn hơn 20%, cho phép xác định số lượng tuyển sinh tăng thêm 15%.
Theo một số lãnh đạo cơ sở giáo dục nghề nghiệp đánh giá, nội dung này không chỉ tăng quyền tự chủ mà còn mở ra cơ chế linh hoạt, giúp nhà trường chủ động cân đối quy mô tuyển sinh, qua đó mở rộng cơ hội cho người học.
Giải quyết bài toán thiếu hụt người học, tối ưu hóa nguồn lực đào tạo
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Hoàng Thanh Nghị - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Điện Biên chia sẻ: “Thực tế tại các tỉnh miền núi như Điện Biên cho thấy, công tác tuyển sinh của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp luôn đứng trước áp lực lớn. Phần đông học sinh sau tốt nghiệp trung học phổ thông có xu hướng ưu tiên theo học đại học, trong khi một bộ phận không nhỏ, đặc biệt là những em có hoàn cảnh khó khăn, lựa chọn đi làm sớm để phụ giúp gia đình thay vì tiếp tục học tập.
Điều này khiến nguồn tuyển vào giáo dục nghề nghiệp bị thu hẹp đáng kể, mặc dù nhà trường đã chủ động, tích cực đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tư vấn hướng nghiệp, tuyển sinh tại các trường phổ thông. Trong bối cảnh đó, việc tuyển sinh đạt khoảng 80-90% chỉ tiêu mỗi năm đã có thể xem là một kết quả khả quan, phản ánh nỗ lực rất lớn của các cơ sở đào tạo trong điều kiện thực tế còn nhiều rào cản”.
Cũng theo thầy Nghị, tình trạng người học bỏ học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp vẫn diễn ra khá phổ biến, với tỷ lệ dao động khoảng 20-30% mỗi năm, thậm chí có thời điểm còn cao hơn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô đào tạo và tính ổn định trong tổ chức lớp học. Vì vậy, quy định trong dự thảo cho phép tăng thêm 15% chỉ tiêu tuyển sinh đối với những ngành có tỷ lệ người học bỏ học hoặc chuyển ngành trên 20% trong hai năm liên tiếp là rất sát với thực tiễn.
“Việc được tuyển sinh bù cho phần sụt giảm này sẽ giúp nhà trường chủ động hơn trong việc cân đối quy mô đào tạo, duy trì số lượng lớp học và đảm bảo hoạt động ổn định. Đặc biệt, trong bối cảnh các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang từng bước thực hiện tự chủ, việc thiếu hụt người học sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn lực tài chính và khả năng duy trì hoạt động giáo dục", Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Điện Biên nhận định.
Đồng quan điểm, thầy Nguyễn Xuân Thụ - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn (tỉnh Thanh Hóa) đánh giá, quy định trong dự thảo cho phép xác định số lượng tuyển sinh tăng thêm 15% đối với những ngành, nghề có tỷ lệ người học bỏ học, thôi học hoặc chuyển ngành trên 20% trong hai năm liên tiếp là một cơ chế rất thiết thực, giúp các cơ sở đào tạo chủ động hơn trong công tác tuyển sinh.
Thầy Thụ cho biết thêm: “Tình hình tuyển sinh tại Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn trong những năm gần đây đạt kết quả tương đối ổn định. Tỷ lệ người học bỏ học hiện dao động khoảng 7-8% mỗi năm.
Trong bối cảnh đó, quy định cho phép nhà trường được tự chủ xác định chỉ tiêu và linh hoạt điều chỉnh số lượng tuyển sinh trong cùng nhóm ngành, nghề đào tạo sẽ góp phần giúp nhà trường duy trì quy mô đào tạo ở mức ổn định, tránh tình trạng thiếu hụt người học kéo dài. Đồng thời, quy định này còn tạo dư địa để nhà trường linh hoạt hơn trong công tác tuyển sinh, tối ưu hóa nguồn lực giảng dạy, cơ sở vật chất và nâng cao tính chủ động trong bối cảnh thực hiện tự chủ”.
Còn theo góc nhìn của Tiến sĩ Nguyễn Công Đại - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Hà Nội, dù hiện nay nội dung này vẫn đang ở giai đoạn dự thảo, song về cơ bản định hướng đưa ra đã thể hiện rõ tinh thần tạo điều kiện thuận lợi cho cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đồng thời gắn với yêu cầu tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong tuyển sinh.
“Nếu dự thảo được thông qua và áp dụng vào thực tế sẽ giúp nhà trường chủ động hơn trong việc xác định chỉ tiêu tuyển sinh. Song đi kèm với đó là việc nhà trường phải đảm bảo xác định đúng, tính toán sao cho số lượng tuyển sinh phải phù hợp với cơ sở năng lực và nhu cầu thực tế, tránh xảy ra tình trạng mất cân đối chỉ tiêu giữa các ngành đào tạo”, Tiến sĩ Nguyễn Công Đại đánh giá.
Liên quan đến thực trạng tỷ lệ bỏ học ở cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn cao, thầy Đại cho biết, đây là tình trạng phổ biến ở hầu hết các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Việc dự thảo đưa ra ngưỡng tỷ lệ người học bỏ học, thôi học, chuyển sang học nhóm ngành, nghề khác trong 2 năm liên tiếp trước đó trên 20% là có cơ sở, được tính toán dựa trên mặt bằng chung của toàn hệ thống, phản ánh đúng đặc thù của giáo dục nghề nghiệp hiện nay.
Bên cạnh đó, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Hà Nội cũng đánh giá cao việc dự thảo cho phép cơ sở giáo dục nghề nghiệp tự chủ xác định số lượng tuyển sinh dựa trên cơ sở năng lực và nhu cầu thực tiễn; đồng thời được linh hoạt điều chỉnh số lượng tuyển sinh theo từng ngành, nghề và trình độ đào tạo trong cùng nhóm ngành, nghề đào tạo.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Công Đại, trong bối cảnh nhu cầu thị trường lao động biến động nhanh, xu hướng lựa chọn ngành nghề của người học cũng thay đổi liên tục qua từng năm, việc trao quyền tự chủ giúp nhà trường chủ động hơn trong việc phân bổ chỉ tiêu vào những ngành có nhu cầu cao. Qua đó giúp nhà trường phản ứng nhanh với tín hiệu của thị trường lao động, góp phần nâng cao chất lượng đầu ra và cơ hội việc làm cho người học.
Thực hiện công khai thông tin đầy đủ là trách nhiệm của mỗi cơ sở đào tạo
Điều 5, dự thảo Thông tư quy định cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải báo cáo số lượng tuyển sinh từng năm được xác định theo từng nhóm ngành, nhóm nghề và trình độ đào tạo của cơ sở mình với Sở Giáo dục và Đào tạo tại địa phương nơi đặt trụ sở chính và cơ quan chủ quản trước ngày 15 tháng 1 hàng năm.
Đồng thời, thực hiện thông tin trên cổng thông tin điện tử của cơ sở và các phương tiện truyền thông khác, cũng như chịu trách nhiệm giải trình với người học và cơ quan quản lý nhà nước về các nội dung tuyển sinh bao gồm: Giới thiệu về cơ sở đào tạo, các chương trình đào tạo, thời gian khóa học, địa điểm học tập, kết quả kiểm định chất lượng cơ sở (nếu có); Thông tin về mức thu học phí đối với từng ngành, nghề đào tạo; các khoản thu dịch vụ khác cho từng năm học và cả khóa học; chính sách học bổng, miễn giảm, hỗ trợ học phí; điều kiện học tập, ký túc xá và các chính sách hỗ trợ khác dành cho người học; Kế hoạch, phạm vi và các đợt tuyển sinh trong năm; đối tượng, điều kiện, chuẩn đầu vào và hình thức tuyển sinh đối với từng nhóm ngành, nghề và trình độ đào tạo.
Theo thầy Nguyễn Xuân Thụ đánh giá: “Đây là yêu cầu cần thiết và mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Việc công khai thông tin đầy đủ sẽ giúp người học và phụ huynh dễ dàng tiếp cận các nội dung, thuận lợi hơn khi tìm hiểu và lựa chọn ngành nghề phù hợp, qua đó hỗ trợ rất lớn cho công tác tuyển sinh của nhà trường. Đồng thời, khi thực hiện yêu cầu công khai còn góp phần nâng cao uy tín và trách nhiệm giải trình của cơ sở đào tạo”.
Bên cạnh đó, thầy Thụ cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng, hiện nay, hoạt động công khai của nhà trường đôi khi vẫn chưa thực hiện kịp thời do hạn chế về nhân lực, công tác tổng hợp dữ liệu và quy trình quản lý thông tin.
“Trong thời gian tới, để bảo đảm triển khai hiệu quả hoạt động này, nhà trường sẽ đẩy mạnh việc phân công, phân cấp rõ ràng trách nhiệm cho từng phòng, ban và cá nhân phụ trách trong việc cập nhật, quản lý và công khai thông tin tuyển sinh. Mỗi đầu mối sẽ chịu trách nhiệm đối với từng nhóm nội dung cụ thể, từ chỉ tiêu tuyển sinh, chương trình đào tạo, học phí đến các chính sách hỗ trợ người học, nhằm bảo đảm tính chính xác và kịp thời của thông tin.
Bên cạnh đó, nhà trường cũng sẽ thiết lập và vận hành cơ chế kiểm tra, giám sát nội bộ theo định kỳ và đột xuất, gắn với trách nhiệm giải trình của từng đơn vị. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu, chuẩn hóa quy trình cập nhật và công khai thông tin cũng sẽ được tăng cường, qua đó hạn chế tối đa sai sót do yếu tố chủ quan hoặc thiếu đồng bộ”, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn chia sẻ.
Cùng bàn về nội dung này, thầy Hoàng Thanh Nghị bày tỏ, việc chuẩn hóa và quy định rõ ràng các nội dung phải công khai sẽ mang lại nhiều lợi ích cho cả nhà trường và người học.
Thầy Nghị phân tích: “Trước hết, người học có thể tiếp cận thông tin đầy đủ để đưa ra lựa chọn phù hợp với năng lực và điều kiện của bản thân. Đồng thời, quy định này cũng góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình và uy tín của nhà trường, buộc các cơ sở đào tạo phải không ngừng hoàn thiện chất lượng để đáp ứng cam kết với người học và xã hội.
Nếu các điều kiện tối thiểu về đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, chương trình đào tạo,... không được bảo đảm và không được công khai một cách minh bạch, thì rất khó để kiểm soát chất lượng tuyển sinh cũng như quá trình tổ chức đào tạo. Khi đó, quyền lợi của người học có nguy cơ bị ảnh hưởng, đồng thời làm suy giảm niềm tin của xã hội đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Vì vậy, cần thiết phải có những chế tài đủ mạnh và được thực thi nghiêm túc nhằm buộc các cơ sở đào tạo tuân thủ đầy đủ quy định về công khai thông tin”.
Ngoài ra, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Điện Biên chia sẻ, hiện nay các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được chuyển giao về Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý đã mang lại nhiều thuận lợi rõ rệt trong hoạt động chuyên môn. Sự thống nhất trong quản lý giúp tăng cường tính liên kết giữa các bậc học, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh ngay từ bậc phổ thông.
Theo thầy Nghị, một trong những điểm tích cực nổi bật là người học có thêm cơ hội học liên thông giữa các trình độ từ trung cấp, cao đẳng đến đại học một cách thuận lợi, không bị gián đoạn như trước. Điều này cũng góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường lao động.
Bên cạnh đó, việc đồng bộ hóa các quy trình tuyển sinh và đào tạo trong toàn hệ thống giáo dục cũng giúp giảm bớt thủ tục hành chính, thuận tiện hơn cho cả nhà trường và người học.
“Đặc biệt, khi kết hợp với các nội dung trong dự thảo theo hướng linh hoạt về xác định và điều chỉnh chỉ tiêu tuyển sinh, hệ thống giáo dục nghề nghiệp sẽ ngày càng vận hành hiệu quả hơn, nâng cao chất lượng đào tạo, thu hút người học và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong thời gian tới”, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Điện Biên kỳ vọng.
Còn theo Tiến sĩ Nguyễn Công Đại, thực hiện công khai thông tin đầy đủ không chỉ là yêu cầu mang tính bắt buộc, mà còn là trách nhiệm của mỗi cơ sở đào tạo trong bối cảnh hiện nay.
“Đây là nghĩa vụ mà mỗi cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần nghiêm túc thực hiện, nhằm bảo đảm để xã hội, người học và cơ quan quản lý có thể cùng tham gia giám sát. Thông qua đó, nhà trường cũng có thêm một kênh quan trọng để tự rà soát, đánh giá và cải thiện chất lượng đào tạo theo hướng thực chất hơn.
Trong bối cảnh các cơ sở giáo dục nghề nghiệp ngày càng được trao quyền tự chủ, yêu cầu về minh bạch và trách nhiệm giải trình cũng cần được đặt ra ở mức cao hơn. Vì vậy, cơ chế giám sát đi kèm với công khai minh bạch thông tin cần được triển khai đồng bộ, nghiêm túc và hiệu quả. Nếu qua thanh tra, kiểm tra phát hiện đơn vị không tuân thủ hoặc thực hiện không đầy đủ các quy định về công khai thông tin, thì cần có hình thức xử lý phù hợp, đủ sức răn đe.
Điều này không chỉ nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của quy định, mà còn góp phần thiết lập môi trường tuyển sinh công bằng, minh bạch, tạo sự cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở đào tạo, từ đó nâng cao chất lượng chung của toàn hệ thống giáo dục nghề nghiệp”, thầy Đại nhấn mạnh.
