Chỉ còn hơn 2 tháng nữa, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 sẽ chính thức diễn ra. Tại Lạng Sơn, cùng với việc đẩy mạnh ôn tập, việc lựa chọn môn thi của học sinh cũng cho thấy những xu hướng đáng chú ý, phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận học tập và định hướng nghề nghiệp.
Trước những thay đổi của kỳ thi năm nay, ngành giáo dục địa phương cùng các nhà trường trên địa bàn tỉnh đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ học sinh chuẩn bị đầy đủ về kiến thức, kỹ năng và tâm lý, sẵn sàng bước vào kỳ thi quan trọng sắp tới.
Học sinh lựa chọn tổ hợp khoa học xã hội chiếm ưu thế so với khoa học tự nhiên
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn thông tin, qua theo dõi, tổng hợp từ các đợt khảo sát và thi thử, năm 2026 số lượng học sinh trên địa bàn tỉnh lựa chọn tổ hợp khoa học xã hội chiếm ưu thế so với khoa học tự nhiên.
Tỷ lệ lựa chọn tổ hợp khoa học xã hội dao động từ 52% đến 61%, trong khi tổ hợp khoa học tự nhiên chỉ khoảng 12% đến 20%; riêng môn Sinh học ở mức rất thấp, khoảng 7%. Đáng chú ý, các môn như Tin học, Công nghệ - những lĩnh vực gắn với yêu cầu chuyển đổi số hầu như chưa được học sinh lựa chọn.
So với năm 2025, cơ cấu lựa chọn môn thi của học sinh năm 2026 cơ bản ổn định, không có biến động lớn, cho thấy xu hướng nghiêng về các môn khoa học xã hội ngày càng rõ nét.
Từ thực tiễn theo dõi, có thể nhận diện một số yếu tố tác động đến xu hướng lựa chọn môn thi của học sinh. Trước hết là tâm lý ưu tiên những môn học phù hợp với năng lực, ít rủi ro để tối ưu khả năng đạt điểm. Bên cạnh đó, cấu trúc đề thi theo định hướng phát triển năng lực có những điều chỉnh nhất định, tạo thuận lợi hơn cho việc tiếp cận ở một số môn khoa học xã hội.
Đồng thời, phương thức tuyển sinh đại học ngày càng đa dạng, giảm dần sự phụ thuộc vào các tổ hợp khoa học tự nhiên. Ngoài ra, đặc thù các môn khoa học tự nhiên đòi hỏi tư duy logic, kỹ năng tính toán và quá trình tích lũy kiến thức dài hạn, khiến không phải học sinh nào cũng sẵn sàng lựa chọn.
“Những yếu tố này cho thấy xu hướng lựa chọn môn thi của học sinh đang nghiêng về hướng an toàn, đồng thời phản ánh sự chủ động hơn trong cách tiếp cận và định hướng học tập của các em”, đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn nhận định.
Song, vị này cũng cho rằng, từ góc độ quản lý, đây không chỉ là vấn đề lựa chọn môn thi mà còn liên quan đến định hướng học tập và cơ cấu nguồn nhân lực trong tương lai. Nếu xu hướng này kéo dài, có thể đặt ra thách thức đối với việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật - những lĩnh vực giữ vai trò then chốt trong bối cảnh phát triển kinh tế số và chuyển đổi số hiện nay.
Về phía trường học, thầy Lê Hữu Tuấn - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Bình Gia (Lạng Sơn) cho hay, thống kê của nhà trường cho thấy xu hướng lựa chọn môn thi của học sinh năm nay nghiêng về tổ hợp khoa học xã hội.
Đối với học sinh lớp 12, nhà trường đã chủ động phổ biến, cập nhật những điểm mới trong quy chế tuyển sinh năm 2026, giúp các em nắm rõ yêu cầu của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm nay và có sự chuẩn bị phù hợp. Ngoài ra, nhà trường cũng lưu ý về ngưỡng chất lượng đầu vào của các trường đại học, nhằm định hướng học sinh phấn đấu đạt mức điểm tối thiểu để đủ điều kiện xét tuyển.
Về kiến thức, nhà trường đã tổ chức hai đợt thi thử nhằm đánh giá năng lực học sinh và điều chỉnh phương án ôn tập. Đợt thi thử lần thứ nhất được thực hiện theo hình thức trực tuyến, qua đó giúp nhà trường bước đầu phân loại học sinh theo mức độ đạt được.
Đợt thi thử lần thứ hai được tổ chức theo đề chung của Sở, bám sát đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông 2025. Sau kỳ thi, nhà trường tiến hành phân tích kỹ kết quả để đánh giá sát năng lực học sinh.
Qua đó cho thấy, một số em lựa chọn môn thi chủ yếu theo sở thích, chưa dựa trên năng lực thực tế, dẫn đến kết quả chưa như mong muốn. Từ việc phân tích, tư vấn, một số học sinh đã chủ động điều chỉnh lựa chọn môn thi, chuyển sang những môn phù hợp hơn với năng lực của bản thân.
Cùng với đó, trường tiến hành phân loại học sinh theo từng nhóm năng lực để tổ chức ôn tập phù hợp. Đối với nhóm học sinh có kết quả học tập chưa cao, chưa bảo đảm yêu cầu xét tốt nghiệp, nhà trường xây dựng kế hoạch phụ đạo riêng, có bài tập bổ trợ nhằm giúp các em củng cố kiến thức nền tảng.
Với nhóm học sinh có học lực trung bình và khá, giỏi, nội dung ôn tập được phân hóa theo hướng nâng cao, tăng cường các dạng bài có yêu cầu cao hơn, phù hợp với mục tiêu xét tuyển đại học của các em. Việc phân nhóm học tập theo năng lực giúp nội dung ôn tập bám sát nhu cầu của từng đối tượng học sinh, qua đó nâng cao hiệu quả học tập và tạo sự chủ động, hứng thú cho học sinh.
Đặc biệt, năm nay, nhà trường ghi nhận có một học sinh đăng kí thi môn Tin học trong tổng số 281 học sinh lớp 12. Nhà trường đã phân công giáo viên hỗ trợ, bồi dưỡng, tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực.
Về tâm lý học sinh, nhà trường tăng cường phối hợp với phụ huynh, tổ chức họp phụ huynh lớp 12 sớm hơn so với các năm trước nhằm kịp thời cung cấp thông tin, trao đổi về kế hoạch học tập và ôn thi. Qua đó, tạo sự đồng thuận trong việc định hướng phù hợp cho học sinh, đồng thời góp phần ổn định tâm lý cho các em trong giai đoạn chuẩn bị kỳ thi.
Về điều kiện học tập, trường bố trí phòng học buổi tối cho các em có nhu cầu. Thực tế cho thấy, số lượng học sinh tự nguyện đăng ký mượn phòng học buổi tối khá lớn, chủ yếu là các em có điều kiện học tập tại nhà chưa thuận lợi hoặc học sinh ở trọ, không gian sinh hoạt hạn chế, thiếu môi trường học tập yên tĩnh. Nhà trường cũng phân công giáo viên hỗ trợ, hướng dẫn các em khi cần thiết, góp phần nâng cao hiệu quả tự học.
Trong khi đó, cô Trần Thị Thu Huyền - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Việt Bắc (Lạng Sơn) cho hay, tại trường, số lượng học sinh đăng ký các tổ hợp được phân bổ tương đối cân bằng giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội.
Đối với công tác tổ chức dạy học và ôn tập, nhà trường xây dựng thời khóa biểu khoa học, kết hợp giữa học chính khóa và ôn tập. Học sinh học tối đa 7 tiết/ngày, các môn học sinh đăng kí thi được đưa vào ôn tập không quá 2 tiết/môn/tuần theo quy định.
Nhà trường cũng phối hợp thường xuyên với phụ huynh, là trao đổi về tình hình học tập của các em, cập nhật những điểm mới của kỳ thi và thông tin kết quả các đợt thi thử, từ đó có định hướng học tập phù hợp cho các em, tư vấn tâm lý, giúp học sinh chuẩn bị tốt nhất cho kỳ thi.
Cô Hiền bày tỏ: “Thời điểm này là giai đoạn quan trọng trong quá trình ôn tập của học sinh trước kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Nhà trường kỳ vọng học sinh sẽ tận dụng tốt khoảng thời gian này để tập trung cao độ, nỗ lực bứt phá, đạt kết quả tốt nhất trong kỳ thi sắp tới”.
Chuẩn bị mọi nguồn lực cho kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông 2026
Đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn cho hay, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 là năm đầu tiên được tổ chức trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời tiếp tục đổi mới theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Bối cảnh này tạo điều kiện tăng cường phân cấp, nâng cao tính chủ động ở cơ sở, song cũng đặt ra những yêu cầu mới trong công tác chỉ đạo, điều hành.
Bên cạnh thuận lợi, một số khó khăn được nhận diện như: cấu trúc đề thi tiếp tục đổi mới theo hướng tăng cường vận dụng, gắn với thực tiễn; một bộ phận học sinh còn lúng túng trong lựa chọn tổ hợp môn; sự chênh lệch về điều kiện học tập giữa các vùng; cùng với áp lực tâm lý trong giai đoạn ôn tập nước rút.
Trước tình hình đó, Sở đã triển khai đồng bộ các giải pháp, trọng tâm là tổ chức ôn tập theo hướng phân hóa, phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh; chú trọng củng cố kiến thức nền tảng, rèn luyện kỹ năng làm bài, đặc biệt là khả năng vận dụng gắn với thực tiễn theo yêu cầu của cấu trúc đề thi mới.
Cùng với đó, công tác tư vấn hướng nghiệp và tư vấn tâm lý học đường được đẩy mạnh, giúp học sinh lựa chọn tổ hợp môn phù hợp với năng lực, định hướng tương lai và ổn định tâm lý trong giai đoạn nước rút.
Sở cũng tăng cường vai trò của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý thông qua sinh hoạt chuyên môn theo hướng phân tích đề thi, chuẩn hóa nội dung ôn tập; phát huy trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm trong việc theo dõi, hỗ trợ từng học sinh. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác hiệu quả học liệu số, ngân hàng đề và các nền tảng học tập trực tuyến nhằm hỗ trợ học sinh, đặc biệt tại khu vực khó khăn.
Sở chủ động phối hợp với chính quyền địa phương rà soát cơ sở vật chất, bảo đảm an ninh, an toàn trường học; huy động nguồn lực hỗ trợ học sinh, đặc biệt tại các khu vực khó khăn; triển khai hiệu quả các hoạt động “tiếp sức mùa thi”.
Việc phối hợp giữa ngành giáo dục và chính quyền cấp xã được thực hiện theo nguyên tắc rõ trách nhiệm, rõ đầu mối, phù hợp với điều kiện thực tiễn từng địa bàn, bảo đảm các khâu chuẩn bị cho kỳ thi được triển khai đồng bộ, thông suốt từ tỉnh đến cơ sở.
“Quan điểm xuyên suốt chúng tôi là không chỉ tổ chức kỳ thi an toàn, nghiêm túc, đúng quy chế, mà còn bảo đảm mỗi học sinh được chuẩn bị đầy đủ về kiến thức, tâm lý và điều kiện dự thi, không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau”, đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn nhấn mạnh.
Mặt khác, điều kiện về trường lớp, sĩ số và trang thiết bị dạy học trên địa bàn tỉnh vẫn còn chênh lệch giữa khu vực thành phố với vùng sâu, vùng xa. Việc thu hẹp khoảng cách giáo dục là nhiệm vụ lâu dài, mang ý nghĩa chiến lược, gắn với mục tiêu bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tỉnh.
Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn đang triển khai các giải pháp theo ba định hướng trọng tâm, đồng thời gắn với yêu cầu đổi mới quản trị trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Trước hết, tái cấu trúc mạng lưới trường lớp theo hướng tinh gọn, hiệu quả, phù hợp điều kiện từng địa bàn; từng bước xóa các điểm trường lẻ (dự kiến giảm trên 113 điểm), đồng thời đầu tư xây dựng 11 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục vùng đặc thù.
Thứ hai, công tác đầu tư cơ sở vật chất được thực hiện theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, tập trung cho vùng khó khăn; phấn đấu xóa phòng học tạm, phòng học mượn, đồng thời điều tiết hợp lý quy mô lớp học, bảo đảm các điều kiện dạy và học tối thiểu theo chuẩn.
Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục, phát triển học liệu số, nền tảng dạy học trực tuyến và hệ thống quản trị dữ liệu, qua đó từng bước thu hẹp khoảng cách về cơ hội tiếp cận tri thức giữa các vùng.
Ngoài ra, Sở tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương trong rà soát, bảo đảm cơ sở vật chất, huy động nguồn lực xã hội hóa và hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn, góp phần triển khai hiệu quả các giải pháp tại cơ sở.
Đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn khẳng định, mục tiêu xuyên suốt của Sở là bảo đảm công bằng thực chất trong tiếp cận giáo dục, nâng cao chất lượng đồng đều trên toàn tỉnh, với định hướng chuyển từ “bảo đảm điều kiện tối thiểu” sang “nâng cao chất lượng thực chất”.
