Kỳ thi học sinh giỏi văn hóa cấp trung học cơ sở những năm qua vẫn được nhiều địa phương đang duy trì tổ chức hằng năm nhưng cũng có những địa phương đã không còn tổ chức thi.
Là người đã có nhiều năm được phân công ôn thi học sinh giỏi, bản thân người viết bài cảm nhận rất rõ những vất vả của người thầy khi ôn thi cho học trò và cả những tâm tư của các em khi tham gia đội tuyển. Vì học sinh đạt giải cấp tỉnh không còn được cộng điểm khuyến khích trong tuyển sinh 10 như trước đây.
Đặc biệt là trong năm học này, khi có những địa phương phân bổ số lượng học sinh tham dự kỳ thi, nhiều trường học chỉ được 01 học sinh/ 1 môn thi. Điều này có nghĩa, nếu học sinh rớt, thầy trò sẽ trắng tay. Vì vậy, giáo viên khi được phân công ôn thi và ngay cả học sinh ôn thi cũng khá tâm tư.
Kỳ thi học sinh giỏi năm học này có nhiều thay đổi về hình thức và số lượng học sinh dự thi
Năm học 2025 - 2026 này, thực hiện chính quyền 2 cấp nên không còn kỳ thi học sinh giỏi văn hóa cấp huyện. Trong khi đó, đa phần cấp xã không tổ chức kỳ thi này mà giao số lượng học sinh cho nhà trường.
Tại địa phương người viết bài, Sở Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn số lượng học sinh giỏi tham gia cấp tỉnh như sau: “Mỗi xã, phường, đặc khu, mỗi cơ sở giáo dục trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo là một đơn vị dự thi.
Các xã, phường, đặc khu có từ 100 học sinh lớp 9 trở lên thì cứ 100 học sinh, được 01 thí sinh/môn. Phần dư lớn hơn hoặc bằng 50 và dưới 100 học sinh thì làm tròn 01 thí sinh/môn (ví dụ 150 học sinh thì được 02 thí sinh/môn). Đối với xã có dưới 100 học sinh lớp 9 thì vẫn được 01 thí sinh/môn”.
Vì thế, đa phần các trường loại II, loại III chỉ được cử 01 học sinh dự thi/ 1 môn thi. Nếu học sinh đậu thì đạt giải 100% nhưng nếu rớt thì cũng rớt 100%. Và tất nhiên, giáo viên ôn thi sẽ vô cùng áp lực và họ phải đầu tư cho công việc được phân công.
Tuy nhiên, chỉ mình giáo viên cố gắng sẽ chưa đủ, cho dù thầy cố gắng, dặn dò kỹ lưỡng nhưng học sinh thì học nhiều môn chính khóa và học thêm những môn thi tuyển sinh 10, các em cũng khá áp lực về thời gian và lượng kiến thức mà thầy cô ôn luyện.
Nhiều học sinh không còn mặn mà khi tham gia ôn thi học sinh giỏi
Những năm gần đây, ngành giáo dục không còn cộng điểm khuyến khích khi thi tuyển sinh 10 công lập cho học sinh lớp 9 khi các em đạt giải trong kỳ thi chọn học sinh giỏi tỉnh, thành. Vì thế, nhiều học sinh cũng không còn mặn mà để tham gia học, thi học sinh giỏi nữa.
Một khi học sinh không còn xem trọng, chủ động đăng ký ôn thi cũng đồng nghĩa giáo viên được phân công ôn thi sẽ vất vả nhiều hơn. Nhiều thầy cô phải chủ động liên hệ, thuyết phục học trò tham gia đội tuyển.
Khi thuyết phục được học trò ôn thi, giáo viên phải bố trí làm sao để né lịch học chính, ngoại khóa, thậm chí cả lịch học thêm của học sinh vì nếu trùng lịch, học sinh sẵn sàng đi học thêm mà bỏ ôn thi học sinh giỏi ở trường.
Nhiều em xem trọng việc học thêm hơn ôn thi học sinh giỏi - nhất là ở những địa bàn có điều kiện nên tính cạnh tranh trong kỳ thi tuyển sinh 10 thường khốc liệt và tất nhiên là nhiều em đề cao việc đỗ vào lớp 10 công lập hơn đạt giải học sinh giỏi.
Cũng vì thế, một số môn không liên quan đến tuyển sinh 10 rất khó tuyển đủ số lượng, thậm chí một số môn ở nhiều trường học không có học sinh đăng ký ôn thi.
Học sinh chủ yếu muốn dự thi các môn Toán, Văn, Ngoại ngữ và những em có ý định thi môn chuyên vào trường trung học phổ thông chuyên thì các em đăng ký ôn thi để có thêm kiến thức vì đề học sinh giỏi tương đồng với đề thi lớp 10 chuyên.
Thực tế cho thấy, nhiều học sinh bây giờ các em cũng khá thực dụng chỉ ôn thi những môn liên quan đến kỳ thi tuyển sinh 10 để có thêm kiến thức, những môn không liên quan đến thi tuyển sinh 10 rất ít học sinh tham gia.
Trong khi đó, những giáo viên được nhà trường phân công ôn thi học sinh giỏi cũng khá áp lực từ lãnh đạo nhà trường nếu học sinh dự thi mà không có giải. Bởi vì, khi học sinh rớt, sẽ có nhiều lời dị nghị cho rằng thầy cô dạy dở, chưa có sự đầu tư.
Nhưng, học trò thi học sinh giỏi thì khả năng rớt cao hơn đậu là điều ai cũng thấy. Thông thường, các địa phương chỉ lấy tỉ lệ đậu dao động từ 30 – 40 số lượng thí sinh tham dự nên số lượng học sinh dự thi rớt cao hơn đậu rất nhiều bởi Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ lấy giải từ trên xuống đến khi đủ chỉ tiêu đã được ấn định từ khi chưa thi.
Những trường lớn có nhiều học sinh, những môn mà có số lượng học sinh dự thi nhiều thì em này rớt, có em khác đậu nhưng những môn chỉ có 1 em dự thi thì học sinh rớt là thầy trò trắng tay.
Khi học trò dự thi không có giải, dễ dẫn đến uy tín của giáo viên ôn thi giảm sút và họ rất ngại những lời bàn tán từ cấp trên, từ đồng nghiệp. Cũng chính vì thế, nhiều giáo viên e ngại khi được nhà trường phân công ôn thi học sinh giỏi.
Nhà trường phân công thì một số giáo viên tìm lý do để thoái thác. Vì vậy, phần nhiều giáo viên ôn thi học sinh giỏi là những thầy cô tổ trưởng, tổ phó chuyên môn.
Thiết nghĩ, nếu như học sinh lớp 12 khi tham gia thi học sinh giỏi cấp tỉnh, quốc gia mà đạt giải đều có ưu tiên cộng điểm khuyến khích khi thi tốt nghiệp hoặc xét tuyển đại học thì kỳ thi học sinh giỏi văn hóa cấp trung học cơ sở cũng nên cộng điểm thưởng cho học trò khi thi tuyển sinh 10.
Việc cộng điểm khuyến khích sẽ tạo động lực cho học sinh tham gia. Bởi thực tế, việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở cấp trung học cơ sở đã và đang làm tiền đề, đào tạo nguồn cho học sinh thi vào các trường trung học phổ thông chuyên nhưng hiện nay chưa được xem trọng đúng mức.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
