Quy mô học sinh biến động, áp lực lên biên chế giáo viên
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam về công tác chuẩn bị năm học mới, thầy Nguyễn Anh Khoa - Hiệu trưởng Trường Tiểu học - Trung học cơ sở Nguyễn Trung Trực (Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang), cho biết cơ sở vật chất của trường hiện cơ bản đáp ứng yêu cầu dạy và học.
Được thành lập từ năm 2021, năm học vừa qua trường có gần 1.700 học sinh, gồm 15 lớp tiểu học với 595 học sinh và 26 lớp trung học cơ sở với khoảng 1.160 học sinh. Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên và lao động hợp đồng khoảng 82 người, trong đó 74 người thuộc biên chế.
Theo thầy Khoa, đặc điểm nổi bật của giáo dục Phú Quốc là quy mô học sinh lớn và biến động nhanh do người dân từ nhiều địa phương đến làm việc, sinh sống. Tại trường, chỉ khoảng 35% học sinh là con em người dân địa phương, số còn lại là con em các gia đình từ nơi khác đến. Phụ huynh làm nhiều nghề khác nhau, từ công nhân, ngư dân, kinh doanh nhỏ đến cán bộ, công chức. Dân số tăng khiến số học sinh, số lớp phát sinh theo từng năm, trong khi biên chế giáo viên chưa phải lúc nào cũng được bổ sung kịp thời.
“Có năm học sinh tăng đột biến, số lớp phải tăng lên. Học sinh đến, trường phải tiếp nhận, vì vậy lúc đó lại thiếu giáo viên”, thầy Khoa chia sẻ.
Trong bối cảnh đó, phương án sáp nhập trường được kỳ vọng góp phần sắp xếp lại mạng lưới và đội ngũ. Theo phương án tại thời điểm trao đổi (12/8), Trường Tiểu học - Trung học cơ sở Nguyễn Trung Trực sẽ sáp nhập với Trường Tiểu học Dương Đông 2 và Trường Tiểu học Dương Đông 3 để hình thành trường mới theo mô hình hai cấp học.
Thầy Khoa cho rằng, sáp nhập có thể giúp điều tiết, bố trí lại đội ngũ nhưng chưa chắc giải quyết triệt để tình trạng thiếu giáo viên ở từng môn. Trong khi đó, số cán bộ quản lý có thể phát sinh dôi dư và cần được sắp xếp lại.
Về cơ sở vật chất, trường có diện tích khoảng 6.261m², cơ bản đáp ứng yêu cầu dạy học. Tuy nhiên, tại cấp tiểu học, sĩ số một số lớp lên tới 38 - 42 học sinh, tạo áp lực nhất định trong tổ chức dạy học. Việc sắp xếp trường học tại Phú Quốc cũng đặt ra bài toán quản lý do khoảng cách giữa các điểm trường. Có những đơn vị sau sáp nhập cách nhau 20-25km ít nhiều gây khó khăn cho việc điều hành, bố trí giáo viên và tổ chức hoạt động chuyên môn.
Theo thầy Khoa, thời gian qua, cơ sở vật chất trường học trên địa bàn đã được quan tâm đầu tư, nhiều trường được xây dựng và bổ sung phòng học. Sự phát triển của các cơ sở giáo dục ngoài công lập, trong đó có trường liên cấp, bán trú, cũng góp phần chia sẻ áp lực với hệ thống công lập.
Từ thực tế quản lý, thầy Khoa cho rằng, giải pháp căn cơ vẫn là tiếp tục đầu tư xây dựng trường học, đồng thời chủ động bổ sung giáo viên theo tốc độ tăng dân số và học sinh. Việc sắp xếp, sáp nhập trường cần được thực hiện phù hợp với đặc điểm địa bàn để bảo đảm điều kiện dạy và học.
Mong có chính sách đặc thù cho giáo dục mầm non tại Đặc khu Lý Sơn
Tại Đặc khu Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi), giáo dục mầm non cũng đang chuẩn bị cho năm học mới trong điều kiện đặc thù của địa bàn.
Theo cô Nguyễn Thị Đông - Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Lý Sơn, trường hiện có 302 trẻ và 25 giáo viên, cơ bản đáp ứng yêu cầu giảng dạy. Sĩ số mỗi lớp khoảng 25-30 trẻ, với khoảng 2 giáo viên/lớp.
Để chuẩn bị năm học mới, nhà trường đang vệ sinh, chỉnh trang khuôn viên, sửa chữa hệ thống quạt, điện, nước và hoàn thiện đồ dùng, đồ chơi cho trẻ. Công tác vệ sinh trường có sự hỗ trợ của các chiến sĩ bộ đội trên địa bàn. Năm học tới, trường không phải mua sắm nhiều trang thiết bị do đã được hỗ trợ đồ dùng, đồ chơi từ năm học trước. Nhà trường chủ yếu tập trung sửa chữa nhỏ và sắp xếp lại cơ sở vật chất.
Một thay đổi lớn là phương án sáp nhập 3 trường mầm non thành một trường, dự kiến thực hiện trước năm học mới. Khi đó, quy mô toàn đặc khu khoảng 988 trẻ, đội ngũ giáo viên khoảng 38 người. Theo cô Đông, các trường hiện cơ bản đủ giáo viên.
Cô Đông cho biết, nhà trường tổ chức nấu ăn tại trường, thực phẩm được mua từ đơn vị cung cấp. Tuy nhiên, vào thời điểm biển động, bão gió, việc vận chuyển thực phẩm từ đất liền ra đảo gặp nhiều trở ngại.
Mức tiền ăn hiện của trẻ là 22.000 đồng/bữa. Trẻ bán trú ăn bữa trưa và bữa phụ buổi chiều. Các trường thực hiện chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với những trẻ thuộc diện được hưởng.
Theo cô Đông, đời sống một bộ phận phụ huynh trên đảo còn khó khăn. Người dân chủ yếu trồng tỏi, hành, khai thác thủy sản; thời tiết khắc nghiệt và biển động ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, thu nhập. Do đó, các chính sách hỗ trợ giáo dục có ý nghĩa thiết thực với gia đình học sinh.
"Tôi mong Lý Sơn tiếp tục được hưởng các chính sách dành cho vùng đặc biệt khó khăn, nhất là hỗ trợ chi phí học tập cho học sinh. Một số chính sách trước đây đã hết thời gian thực hiện, trong khi chính sách mới vẫn đang được chờ đợi.
Đối với giáo viên, tôi hi vọng có thêm chính sách hỗ trợ phù hợp với đặc thù địa bàn khu vực đảo, trong đó có hỗ trợ bữa ăn trưa cho giáo viên mầm non, qua đó giúp đội ngũ yên tâm công tác", cô Đông cho hay.
Hiệu trưởng chia sẻ câu chuyện quản lý sau sáp nhập cơ sở giáo dục tại Đặc khu Vân Đồn
Nếu Phú Quốc và Lý Sơn đối mặt với áp lực biến động dân số, điều kiện thời tiết khắc nghiệt thì tại đặc khu Vân Đồn, bài toán nổi bật lại là quản lý trường học trên địa bàn bị chia cắt bởi các đảo.
Sau sáp nhập cuối tháng 10/2025, Trường Tiểu học - Trung học cơ sở Minh Châu (Đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh) có 38 lớp với 576 học sinh, trong đó cấp tiểu học có 30 lớp, gồm 4 lớp ghép; cấp trung học cơ sở có 8 lớp. Trường tổ chức thành 3 phân hiệu tại Minh Châu, Bản Sen và Quan Lạn; riêng phân hiệu Quan Lạn có 2 điểm trường.
Theo cô Nguyễn Thị Giang Hậu - Hiệu trưởng nhà trường, các phân hiệu nằm trên những đảo độc lập nên việc đi lại chủ yếu bằng tàu, đò và đường bộ. Có những chặng từ Bản Sen sang Quan Lạn phải kết hợp xe máy qua đường rừng rồi đi đò, riêng thời gian qua đò khoảng 15-20 phút, chưa kể thời gian chờ. Địa hình đặc thù khiến công tác quản lý sau sáp nhập khác đáng kể so với những trường có địa bàn tập trung. Sau gần một năm vận hành, đội ngũ đã dần thích nghi, song trách nhiệm của người đứng đầu tăng lên khi phải điều hành nhiều phân hiệu, điểm trường cách xa nhau.
Trường hiện có 71 cán bộ, giáo viên, nhân viên biên chế. Sau sáp nhập, nhà trường có điều kiện điều tiết giáo viên giữa các phân hiệu để xử lý tình trạng thừa, thiếu cục bộ. Tuy nhiên, việc điều động không thể thực hiện cơ học do khoảng cách giữa các đảo. Lịch dạy phải được tính toán để hạn chế tối đa việc giáo viên di chuyển giữa các điểm trường.
“Nhà trường phải bố trí, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho giáo viên”, cô Hậu chia sẻ.
Cơ sở vật chất của trường cơ bản đáp ứng yêu cầu dạy học. Điểm trường chính tại Minh Châu đang được đầu tư nhà đa năng và bổ sung một số phòng học bộ môn. Tuy nhiên, cơ sở vật chất giữa các điểm trường chưa đồng bộ; một số phòng học bộ môn còn thiếu hoặc chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Điều kiện thi công trên đảo cũng ảnh hưởng đến tiến độ một số công trình. Có thời điểm công trình tại Minh Châu phải tạm dừng khoảng một tháng do thiếu nhân công. Nhà trường đang tiếp tục phối hợp, theo dõi để hoàn thiện các hạng mục trước năm học mới.
Bên cạnh cơ sở vật chất, học sinh và đội ngũ công tác tại các xã đảo được hưởng một số chính sách hỗ trợ về sữa học đường, phương tiện đi lại, sách giáo khoa và hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Giáo viên, cán bộ quản lý, nhân viên cũng được hỗ trợ chi phí đi lại. Tuy nhiên, một số chính sách vẫn khó triển khai do đặc thù địa bàn. Chẳng hạn, việc hỗ trợ phương tiện đi lại cho học sinh cần thông qua đơn vị cung cấp dịch vụ, trong khi trên đảo không dễ tìm được đơn vị đáp ứng đầy đủ yêu cầu pháp lý.
Cùng với ổn định tổ chức, nhà trường đang chú trọng bồi dưỡng chuyên môn, khuyến khích giáo viên học tiếng Anh, triển khai STEM và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, AI trong dạy học.
Theo cô Hậu, sau sáp nhập, không chỉ quy mô mà phương thức quản trị nhà trường cũng phải thay đổi. Người đứng đầu vừa điều hành nhiều điểm trường, vừa đảm nhiệm công tác Đảng, khiến khối lượng công việc tăng đáng kể.
"Trong thời gian tới, nhà trường mong tiếp tục được đầu tư về cơ sở vật chất, nước sạch, môi trường và có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với học sinh khó khăn, học sinh khuyết tật, học sinh mắc bệnh hiểm nghèo. Đây được xem là điều kiện quan trọng để học sinh có môi trường học tập tốt hơn và giáo viên yên tâm công tác lâu dài", cô Hậu kiến nghị.
