Thời gian qua, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã nhận được một số thông tin thắc mắc từ thí sinh và phụ huynh sau quá trình tìm hiểu các chương trình liên kết đào tạo quốc tế tại một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Đáng chú ý, sau khi Tạp chí gửi câu hỏi tới cơ sở đào tạo nhằm “gỡ rối” cho người học và phụ huynh tới các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, nhiều nội dung quảng bá về các chương trình này trên website của nhà trường đã bất ngờ bị ẩn, không còn hiển thị trên trang chủ. Đơn cử như thông tin đã được Tạp chí nêu trong 2 bài viết: Tạp chí hỏi, CĐ Công nghệ Bách khoa Hà Nội xóa chương trình liên kết đào tạo kỹ sư quốc tế ở website; Mục “Chương trình liên kết du học” của CĐ Công thương Quốc tế biến mất sau phản ánh của Tạp chí.
Đáng nói, dù quảng bá chương trình cấp song bằng quốc tế, đào tạo chuyển tiếp nhưng khi phản hồi về việc quảng bá này, nhiều trường cao đẳng cho rằng thông tin chỉ mang tính giới thiệu, định hướng để tìm hiểu nhu cầu của người học.
Có thể gây hệ lụy tiêu cực, làm xói mòn niềm tin của xã hội đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp
Trước thực tế trên, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, việc gỡ/ẩn bỏ thông tin ngay sau khi nhận câu hỏi từ cơ quan báo chí là biểu hiện thiếu minh bạch, có dấu hiệu né tránh trách nhiệm giải trình. Việc làm này có thể do một số cơ sở đào tạo lo ngại trước nguy cơ thanh, kiểm tra nên đã lựa chọn cách xử lý này.
Theo Tiến sĩ Vinh, thực trạng đáng lo ngại hiện nay là tình trạng một số trường “mượn danh quốc tế” trong hoạt động tuyển sinh, đánh vào tâm lý “sính ngoại” của một bộ phận người học. Trong khi đó, thông tin về chương trình đào tạo lại chưa được công bố rõ ràng, đầy đủ, khiến người học khó kiểm chứng tính xác thực. Trong khi đó, vấn đề cốt lõi không phải là gắn mác quốc tế, mà là chương trình đó của quốc gia nào, có được kiểm định và cấp giấy chứng nhận bởi tổ chức kiểm định có uy tín quốc tế hay không? Có đảm bảo giúp người học được học một chương trình có chất lượng thực sự hay không?
Có thể nói, việc quảng bá chương trình đào tạo theo hướng liên kết quốc tế rồi rút lại khi công chúng có thắc mắc, đã đặt ra dấu hỏi về mục đích thực sự của các cơ sở đào tạo khi quảng bá những chương trình này. Do đó, nếu không được kiểm soát chặt chẽ về những chương trình liên kết quốc tế tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, có thể gây hệ lụy tiêu cực, làm xói mòn niềm tin của xã hội đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
Do đó, Tiến sĩ Vinh cho rằng, nếu các cơ sở đào tạo quảng cáo không đúng với thực tế triển khai, trách nhiệm trước hết thuộc về người đứng đầu đơn vị khi để xảy ra sai phạm trong hoạt động truyền thông, tuyển sinh của nhà trường.
Đồng thời, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cũng nhấn mạnh cần có biện pháp xử lý đủ mạnh đối với các hành vi này, tránh tình trạng xử lý mang tính hình thức, không đủ sức răn đe, chỉ như “gãi ngứa”.
“Đây không phải là hành vi gây hậu quả tức thời như quảng cáo và bán thuốc, mỹ phẩm giả nhưng lại có thể để lại hệ lụy lâu dài đối với người học và xã hội. Nếu người đứng đầu cơ sở đào tạo không thể giải trình minh bạch về các chương trình đã quảng bá, việc bị xử lý là điều tất yếu, nhất là trong bối cảnh cải cách thủ tục hành chính đi đôi với yêu cầu tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát xã hội như hiện nay”, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh nhận định.
Nhiều dấu hiệu đáng quan ngại đặt ra khi thông tin quảng bá thiếu minh bạch và rõ ràng
Cùng bàn về vấn đề trên, thầy Trần Anh Tuấn – Phó Chủ tịch Hội Giáo dục Nghề nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, thực tế này phản ánh một vấn đề đáng lưu ý trong công tác quản trị và minh bạch thông tin tại một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp, nhất là trong bối cảnh nhu cầu theo học các chương trình quốc tế, liên kết đào tạo, du học chuyển tiếp đang gia tăng nhanh chóng.
Theo thầy Tuấn, việc quảng bá các chương trình “kỹ sư quốc tế”, “song bằng”, “liên kết du học”, “chuyển tiếp quốc tế”… nhưng xã hội đặt câu hỏi để tìm hiểu cụ thể, rõ ràng thêm thì thông tin lại bị âm thầm gỡ bỏ cho thấy những dấu hiệu đáng quan ngại. Đó là tình trạng quảng bá vượt quá phạm vi được cấp phép; sử dụng thông tin mang tính “định hướng tuyển sinh” nhưng dễ khiến người học hiểu rằng chương trình đã được phê duyệt chính thức; đồng thời chưa có sự phân định rõ ràng giữa đề án đang khảo sát nhu cầu và chương trình đủ điều kiện triển khai.
Đáng chú ý, đối tượng chịu tác động trực tiếp từ thực trạng này chính là phụ huynh và người học. Nhiều gia đình sẵn sàng đầu tư chi phí lớn với kỳ vọng con em được nhận bằng quốc tế, có cơ hội học chuyển tiếp ở nước ngoài hoặc được công nhận tương đương. Tuy nhiên, khi thông tin không được công bố minh bạch, người học có thể đối mặt với những rủi ro đáng kể liên quan đến tài chính, thời gian học tập cũng như cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.
Trước thực tế trên, thầy Tuấn cho rằng, cần siết chặt trách nhiệm của người đứng đầu các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong việc triển khai và truyền thông về các chương trình liên kết quốc tế, cấp song bằng hay đào tạo chuyển tiếp. Cụ thể, người đứng đầu đơn vị phải chịu trách nhiệm pháp lý về toàn bộ nội dung công bố trên website, fanpage, brochure tuyển sinh; Chỉ được quảng bá chương trình liên kết quốc tế khi đã có đầy đủ hồ sơ phê duyệt, đối tác rõ ràng, phạm vi đào tạo và giá trị văn bằng được xác nhận. Bên cạnh đó, với những chương trình mới dừng ở mức “khảo sát nhu cầu” hoặc “dự kiến hợp tác”, cơ sở đào tạo cần ghi chú rõ ràng để tránh gây hiểu nhầm cho người học.
Đồng thời, cần có chế tài xử lý đủ mạnh đối với các trường hợp quảng bá sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn, bao gồm cả xử phạt hành chính và công khai kết luận kiểm tra. Việc đưa tiêu chí minh bạch thông tin tuyển sinh vào hệ thống đánh giá chất lượng cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng được xem là một giải pháp cần thiết.
Ở góc độ quản lý, thầy Tuấn đề xuất các cơ quan chức năng xây dựng một cổng dữ liệu công khai về các chương trình liên kết quốc tế đã được phê duyệt, giúp phụ huynh và học sinh dễ dàng tra cứu, kiểm chứng thông tin. Khi dữ liệu được minh bạch hóa, những cơ sở thực hiện đúng quy định sẽ được bảo vệ uy tín, trong khi các đơn vị chưa tuân thủ sẽ khó tiếp tục tình trạng “quảng bá trước – giải trình sau”.
Người đứng đầu cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với mọi hoạt động của đơn vị
Trong khi đó, theo Đại biểu Quốc hội, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Dung – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Thái Bình, các thông tin đào tạo cần được công khai minh bạch và phản ánh đúng thực tế triển khai, “làm như thế nào thì phải công khai đúng như vậy”. Và nếu có sai phạm thì phải chịu trách nhiệm, trong đó người đứng đầu cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với mọi hoạt động của đơn vị.
Trong giáo dục đào tạo, trách nhiệm này chính là trách nhiệm với người học và trách nhiệm với xã hội, bởi chỉ khi tuân thủ đúng quy định pháp luật và mang lại lợi ích thực chất cho người học, cơ sở đào tạo mới có thể nâng cao uy tín và thương hiệu. Ngược lại, những sai phạm, đặc biệt liên quan đến quyền và lợi ích của người học sẽ làm suy giảm uy tín của cơ sở đào tạo và người đứng đầu cũng phải đối mặt với các hình thức xử lý từ cơ quan có thẩm quyền.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thu Dung cũng cho rằng, trong giai đoạn hiện nay, trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục nghề nghiệp ngày càng được đặt ra rõ ràng và quan trọng. Đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh hợp tác và hội nhập quốc tế; cùng với việc triển khai các chủ trương như Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã đặt ra nhằm phát triển trường cao đẳng chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế, các trường càng phải nâng cao chất lượng các hoạt động hợp tác quốc tế và chương trình đào tạo liên kết.
Theo đó, việc hợp tác quốc tế không chỉ mang tính hình thức liên kết với các cơ sở đào tạo nước ngoài, mà cần mang tính thực chất, lựa chọn những đối tác có uy tín, thương hiệu và đã được kiểm định chất lượng. Các chương trình liên kết hoặc “nhập khẩu” chương trình đào tạo phải phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường và nhu cầu của người học; đồng thời bảo đảm tối đa quyền lợi của người học và nâng cao chất lượng đào tạo theo chuẩn quốc tế.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thu Dung nhấn mạnh, không thể lấy danh nghĩa “chương trình liên kết quốc tế” để thu học phí cao nhưng thiếu tính thực chất hoặc không minh bạch. Những cách làm như vậy không chỉ đi ngược lại nguyên tắc giáo dục mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người học và uy tín của hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
Ngoài ra, trong trường hợp quy định pháp lý chưa đầy đủ hoặc chưa rõ ràng về trách nhiệm của người đứng đầu với thực tế trên, ngành Giáo dục cần sớm bổ sung các cơ chế quản lý, xử lý phù hợp. Đồng thời, cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương cũng cần tăng cường theo dõi, kiểm tra và đánh giá thường xuyên các hoạt động đào tạo, qua đó kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm ngay từ sớm, tránh để xảy ra hậu quả kéo dài.
