Giữa bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với những thách thức lớn về ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên thiên nhiên, giáo dục thế hệ trẻ về trách nhiệm với cộng đồng, với thiên nhiên và với tương lai đất nước trở thành một nhiệm vụ cấp thiết.

Là một giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân với 17 năm đứng trên bục giảng, tôi luôn tin rằng, bảo vệ môi trường không chỉ là một hành động, mà còn là một nếp sống, một vẻ đẹp nhân cách. Với bài dự thi này, tôi mong muốn góp phần lan tỏa tinh thần sống đẹp - sống xanh trong học sinh – những chủ nhân tương lai của đất nước.

Lồng ghép giáo dục lối sống đẹp - sống xanh vào các bài học

Thế giới đang chứng kiến những biến động chưa từng có: môi trường không khí ô nhiễm, nhiệt độ tăng lên mỗi năm, mưa bão bất thường, đất đai bạc màu, ô nhiễm nguồn nước,... Ngay tại Việt Nam, nhiều dòng sông đang oằn mình trước rác thải, nhiều khu rừng bị tàn phá, và không khí ở các đô thị lớn ngày càng bị ô nhiễm.

Những tín hiệu ấy như một hồi chuông cảnh tỉnh, nhắc nhở chúng ta rằng: Nếu không hành động ngay hôm nay thì sức khỏe của chính chúng ta sẽ bị ảnh hưởng. Là giáo viên dạy môn Giáo dục công dân, mỗi ngày tôi nhìn thấy trong ánh mắt học sinh những ước mơ trong trẻo, những khát vọng kiến tạo một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Điều đó làm tôi luôn trăn trở: Làm thế nào để gieo vào tâm hồn các em tình yêu thiên nhiên qua các bài giảng, qua những hoạt động trải nghiệm, ngại khóa? Làm thế nào để các em hiểu rằng bảo vệ môi trường là bảo vệ chính mình? Và từ đó, tôi đã mạnh dạn xây dựng nhiều hoạt động giáo dục về chủ đề: “Sống đẹp – Sống xanh”, giúp học sinh hình thành thói quen, ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường từ những điều nhỏ nhất trong cuộc sống hằng ngày.

Trong bối cảnh mới, "Sống đẹp" và "Sống xanh" chính là hai trụ cột của một người công dân có trách nhiệm.

Sống đẹp là thực hiện đúng và đủ quyền và nghĩa vụ công dân đối với xã hội, tôn trọng pháp luật và đạo đức cộng đồng. Sống xanh là thực hiện nghĩa vụ đó đối với môi trường tự nhiên, coi môi trường là tài sản chung của quốc gia.

Sống đẹp là biết giữ gìn văn hóa, lối sống văn minh; sống xanh là biến sự văn minh đó thành hành động cụ thể: không lãng phí, không xả rác, ưu tiên sản phẩm bền vững.

Sống đẹp là đấu tranh với cái xấu; sống xanh là đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường, giám sát và lên án những hành động gây hại cho thiên nhiên.

Sống đẹp và sống xanh không chỉ là lời nói, mà là một lối sống có ý thức, kỷ luật, đặt lợi ích cộng đồng và sự bền vững lên trên lợi ích cá nhân.

Là một giáo viên Giáo dục công dân, tôi nhận ra rằng, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền. Nâng cao ý thức phải đi kèm với hành động thực tiễn và sự tham gia có trách nhiệm vào chính hành động ấy. Tôi xin chia sẻ những sáng kiến, biện pháp đã được áp dụng trong thực tế giảng dạy và giáo dục học sinh ở trường tôi đang giảng dạy.

Theo đó, tôi thực hiện tiết học “trách nhiệm xanh”. Tích hợp việc nghiên cứu các văn bản pháp luật hiện hành như Luật Bảo vệ Môi trường vào các bài học về Quyền và Nghĩa vụ công dân, Chủ đề bài học như Bảo vệ môi trường và Tài nguyên thiên nhiên, Chủ đề Cần cù, sáng tạo trong lao động,... Mục tiêu của tôi là biến kiến thức pháp luật thành ý thức tự giác và kỷ luật hành động trong mỗi học sinh.

Tôi đã tổ chức hoạt động đóng vai tình huống, các phiên tòa giả định "Xử lý vi phạm môi trường" hoặc các buổi tranh biện về "Quyền được sống trong môi trường trong lành". Học sinh sẽ đóng vai trò luật sư, thẩm phán, công tố viên, và người dân bị ảnh hưởng, từ đó hiểu rõ hậu quả pháp lý của hành vi hủy hoại môi trường.

Bên cạnh đó, tôi chú trọng giáo dục học sinh qua trải nghiệm và thực hành – học đi đôi với làm. Một bài học về môi trường sẽ trở nên sống động hơn nếu học sinh được trực tiếp quan sát, được chạm tay và được trải nghiệm. Những hoạt động ấy không chỉ giúp các em có thêm kiến thức mà còn hình thành niềm vui khi giữ gìn môi trường, các em trưởng thành hơn trong suy nghĩ và hành động.

Tổ chức hoạt động “Một giờ xanh cuối tuần”: học sinh làm vệ sinh sân trường, chăm sóc bồn hoa, nhặt rác bồn hoa sân trường.

Thực hiện trải nghiệm “Trồng cây – Gieo mầm ước mơ”: mỗi lớp trồng một mảng xanh nhỏ trong khuôn viên trường.

Tổ chức khảo sát: “Đi tìm tiếng thở của tự nhiên”: dẫn học sinh đến khuôn viên cây xanh của nhà trường để quan sát thực trạng môi trường.

Là giáo viên Giáo dục công dân, tôi luôn tận dụng chủ đề bài học để giáo dục các em tình yêu thiên nhiên, vai trò và sự cần thiết phải bảo vệ môi trường, thực hiện lối sống xanh. Do đó, tôi đã tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Giáo dục công dân. Đây là chiếc “cầu nối” giúp học sinh từ hiểu – yêu – rồi hành động để bảo vệ môi trường xung quanh, thực hiện sống đẹp, sống xanh bằng những hành động và việc làm cụ thể.

Ngoài ra, tôi cũng tích cực ứng dụng công nghệ số vào dạy – học giáo dục môi trường. Cách làm này giúp học sinh được sáng tạo, chia sẻ ý tưởng, đồng thời lan tỏa rộng rãi thông điệp bảo vệ môi trường trên mạng xã hội.

Trong thời đại chuyển đổi số, học sinh rất nhanh nhạy với công nghệ. Chính vì vậy, tôi triển khai nhiều hoạt động như: Làm video tuyên truyền “Thông điệp xanh: bảo vệ môi trường”; Tạo infographic về các biện pháp bảo vệ môi trường; Làm poster tuyên truyền bảo vệ môi trường, hạn chế rác thải nhựa; Tái chế vật liệu cũ, bỏ đi thành sản phẩm mới có giá trị.

Một số giải pháp giáo dục kiến tạo thế hệ xanh

Để xây dựng kỷ nguyên phát triển xanh, chúng ta cần một thế hệ trẻ không chỉ có kiến thức mà còn thấm nhuần trách nhiệm đạo đức và pháp luật về bảo vệ môi trường. Với kinh nghiệm của một giáo viên dạy môn Giáo dục công dân, tôi đề xuất 5 giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, tổ chức tọa đàm với chủ đề “Đạo đức và Pháp luật môi trường” với mục tiêu giúp học sinh có kiến thức pháp luật sâu rộng về môi trường, sẵn sàng bảo vệ lẽ phải và lợi ích chung.

Các buổi tọa đàm hướng đến tìm hiểu về Luật Bảo vệ Môi trường (các điều khoản về xử phạt, về quyền khiếu nại, tố cáo hành vi vi phạm,…). Giáo dục về hậu quả của việc phá hoại môi trường, hủy hoại tài nguyên. Xây dựng các tài liệu giảng dạy, tài liệu tham khảo về các hành vi, việc làm xây dựng lối sống đẹp, sống xanh cần thiết tại gia đình và cộng đồng, nhấn mạnh vai trò của mỗi người trong việc thực hiện.

Thứ hai, thúc đẩy “Văn hóa ứng xử sinh thái” và kỷ luật tự giác với mục tiêu gieo mầm kỷ luật tự giác và tinh thần trách nhiệm cá nhân đối với môi trường. Để làm được việc này có thể tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề về “Bảo vệ màu xanh Trái Đất”, Chuyên đề về “Lối sống tiết kiệm” trong việc tiêu dùng tài nguyên (điện, nước).

Áp dụng phương pháp “Thực hành kỷ luật” trong việc tiêu thụ và xả thải: mỗi học sinh tự theo dõi lượng rác cá nhân và lượng nước/điện tiêu thụ hàng tuần, sau đó chia sẻ trước các bạn (điều này giúp củng cố tính trung thực và trách nhiệm cá nhân).

Thứ ba, xây dựng mô hình “Lớp học xanh – Học sinh xanh”. Một môi trường học tập xanh giúp khơi nguồn cảm hứng học tập. Ở mỗi lớp, tôi vận động học sinh thực hiện. Dần dần, học sinh hình thành văn hóa xanh, xem việc bảo vệ môi trường là trách nhiệm tự giác, không cần nhắc nhở.

Ở tiết hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp, tôi vận động học sinh thực hiện: Không xả rác, luôn giữ lớp sạch đẹp; Trồng cây treo cửa sổ, cây cảnh góc lớp; Sử dụng quạt, điện, nước tiết kiệm; Mang bình nước cá nhân để giảm rác thải nhựa.

Thứ tư, xây dựng mô hình học tập qua dự án nhằm kết nối gia đình – nhà trường – cộng đồng để lan tỏa lối "sống đẹp – sống xanh”. Không ai có thể bảo vệ môi trường một mình, và không ai có thể dạy các em tốt hơn khi thiếu đi sự đồng hành của gia đình và cộng đồng. Thông qua đó, học sinh hiểu rằng bảo vệ môi trường không chỉ là việc của nhà trường, mà là trách nhiệm của từng gia đình và toàn xã hội.

Tôi đã cùng nhà trường triển khai chiến dịch “Góc xanh gia đình”: mỗi học sinh trồng một cây tại nhà và chụp ảnh báo cáo. Cùng với đó là chuyên đề “Góc xanh mini lớp học”: các học sinh cùng nhau chăm sóc cây xanh trong lớp theo thứ tự được phân công.

Phong trào “Ngày chủ nhật không rác” được triển khai để học sinh cùng các thầy cô và gia đình tham gia dọn dẹp rác vườn nhà và ở các di tích lịch sử, khu phố ở địa phương.

Ngoài ra, nhà trường tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề với “chuyên gia môi trường”, khuyến khích học sinh tham gia hoạt động tại địa phương như: Hoạt động “Đổi rác tái chế lấy quà tặng”: nhằm khuyến khích học sinh phân loại và tái chế vật liệu cũ góp phần bảo vệ môi trường.

Thứ năm, xây dựng mạng lưới “Thanh tra môi trường” học đường. Thiết lập và xây dựng đội ngũ kiểm tra, giám sát và chịu trách nhiệm trong thực hiện bảo vệ môi trường học đường xanh, sạch đẹp. Đảm bảo tính kỷ luật và sự cam kết từ mọi giáo viên, học sinh, từ đó lan tỏa ra cộng đồng.

Thành lập đội “Thanh tra môi trường” gồm các học sinh có tinh thần trách nhiệm cao, được đào tạo về nguyên tắc giám sát và báo cáo. Các em chịu trách nhiệm kiểm tra việc tuân thủ những quy tắc xanh (tắt điện khi ra khỏi phòng, phân loại rác, bỏ rác đúng nơi quy định) và công bố kết quả công khai, minh bạch vào thứ sáu hằng tuần.

Thực hiện gương điển hình "Người thầy tiên phong" – nơi giáo viên cam kết công khai hành động xanh của mình để làm gương.

Chúng ta không thể có một "Kỷ nguyên phát triển xanh" nếu không có một "lối sống đẹp – sống xanh" được xây dựng trên nền tảng đạo đức, pháp luật và kỷ luật tự giác.

"Sống đẹp - Sống xanh" là biểu hiện cao nhất của lòng yêu nước trong thời đại mới. Và chính tôi, người giáo viên giảng dạy Giáo dục công dân, sẽ tiếp tục phát huy, không chỉ dạy về nghĩa vụ mà còn dạy về "ý thức xanh", để mỗi học trò khi còn ngồi trên ghế nhà trường hay khi đã rời ghế nhà trường đều trở thành một "công dân xanh" có trách nhiệm, kiên định, góp phần xây dựng một Việt Nam phồn vinh, tươi đẹp và bền vững.