Sáng ngày 1/10, tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức Hội nghị Giáo dục Đại học năm 2026 theo hình thức trực tuyến và trực tiếp.
Đến tham dự hội nghị có Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu; Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn; Giáo sư, Tiến sĩ Lê Quân – Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; ông Nguyễn Mạnh Cường – Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học, đại diện các doanh nghiệp, trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục trên cả nước.
Hội nghị nhằm đánh giá kết thực hiện nhiệm vụ năm học 2025-2026, triển khai các chủ trương, chính sách mới của Đảng, Chính phủ về giáo dục đại học; đồng thời quán triệt triển khai các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027 đối với các cơ sở đào tạo.
Giáo dục đại học cần phải thay đổi những gì để thích ứng với thời đại mới?
Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho hay, hội nghị nhằm nhìn nhận, đánh giá thẳng thắn những việc đã làm được, đồng thời nhận ra những tồn tại, hạn chế, phân tích nguyên nhân và trách nhiệm của các bên liên quan.
Ngoài ra, theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, để hệ thống cùng tổ chức triển khai, thực thi các cơ chế, chính sách, đề án, chiến lược đã ban hành.
Bộ trưởng nêu 3 nhóm vấn đề lớn, đề nghị đại biểu tập trung thảo luận, tìm giải pháp không chỉ tại hội nghị này mà trong cả năm học tới:
Thứ nhất: Chúng ta cần trả lời câu hỏi trong việc thực hiện chiến lược giáo dục đại học giai đoạn tới: Giáo dục đại học chúng ta cần phải thay đổi những gì, thích ứng với thời đại mới, nhất là với sự thay đổi của AI, cùng với yêu cầu phát triển mới của đất nước.
Thứ hai: Với mỗi nhà trường và toàn hệ thống, chúng ta sẽ làm gì để mang lại giá trị tốt đẹp cho người học, xã hội và đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Chúng ta sẽ sử dụng những nguồn lực từ Nhà nước, doanh nghiệp và người học như thế nào một cách hiệu quả nhất để tạo ra những giá trị đó.
Thay vì đi trả lời câu hỏi trường ta sẽ đạt top bao nhiêu, cần đặt vấn đề tạo ra những giá trị gì cho người học, xã hội và đất nước.
“Vì sao người học chọn trường này, ngành học này. Vì sao Nhà nước lại đầu tư cho trường, cho ngành này. Vì sao doanh nghiệp lại chọn nhóm ngành nghiên cứu này hay hợp tác với trường này?”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặt vấn đề.
Thứ ba: Hiện hệ thống đã tăng được tỷ lệ người học đại học. Với tiến độ như hiện nay, đến năm 2030, chúng ta sẽ có được số lượng sinh viên/vạn dân theo mục tiêu chiến lược. Điều quan trọng hơn, chúng ta cần tập trung nâng cao chất lượng đào tạo. Cả hệ thống chúng ta cần tạo ra chất lượng thực chất. Các trường đại học cần chuyển mạnh từ mở rộng số lượng sang tập trung chất lượng, chuyển đổi cơ cấu trình độ, ngành nghề, lĩnh vực.
Cũng theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, chúng ta không chỉ nói về thứ hạng hay số lượng bài báo công bố, mà chúng ta cần nói về chất lượng của các công bố khoa học, việc làm và sự đóng góp của người học sau khi tốt nghiệp.
“Chỉ như thế, hệ thống giáo dục đại học của chúng ta mới có thể phát triển bền vững, hoàn thành sứ mệnh của mình”, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh.
Chủ đề năm học phải được cụ thể hóa bằng hành động
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, sau khi ghi nhận và đánh giá cao những kết quả mà toàn ngành đã đạt được trong năm học vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cũng đã thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn. Đó là: Chất lượng và năng lực giữa các cơ sở còn chênh lệch; sứ mệnh và thế mạnh của nhiều trường chưa thật sự rõ; một số cơ sở mở ngành, tăng quy mô nhanh hơn khả năng phát triển đội ngũ và các điều kiện bảo đảm chất lượng; dự báo nhu cầu, điều chỉnh quy mô đào tạo, phát triển đội ngũ chất lượng cao và đào tạo đào tạo sau đại học vẫn còn có những khoảng cách so với yêu cầu phát triển; tự chủ đại học và bảo đảm chất lượng chưa thật sự đi vào chiều sâu; tiềm lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và dữ liệu chưa được chuyển hóa đầy đủ thành năng lực phát triển.
Theo Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, điều mà Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đặc biệt quan tâm không chỉ là khắc phục những hạn chế trước mắt, mà là vị thế, năng lực thực sự của giáo dục đại học Việt Nam trong 10-20 năm tới và xa hơn.
“Thước đo cuối cùng phải là chất lượng và đóng góp thực; người học có năng lực và khả năng thích ứng; đội ngũ sư phạm có sản phẩm và khả năng đóng góp; nghiên cứu tạo ra tri thức và công nghệ, giải quyết được những vấn đề thực tiễn của đất nước”, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh.
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đề nghị, chủ đề năm học này: “Đổi mới tư duy – Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất” phải được cụ thể hóa bằng hành động. Tự chủ đi liền với trách nhiệm; đầu tư đi cùng với sản phẩm; nghiên cứu đi cùng với ứng dụng; chính sách phải thực sự đi vào nhà trường, lớp học, phòng thí nghiệm.
Về nhiệm vụ thời gian tới, Phó Thủ tướng đề nghị tập trung vào 7 nhóm trọng tâm.
Thứ nhất: Chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện và tạo kết quả cụ thể, thực chất. Bộ Giáo dục và Đào tạo tập trung tổ chức thực hiện Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, Luật Giáo dục đại học, Chiến lược phát triển giáo dục đại học và các cơ chế, chính sách đã ban hành.
Thứ hai: Tập trung sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học trên cơ sở chất lượng, sứ mệnh, nhu cầu phát triển ngành, vùng, khả năng liên kết và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Thứ ba: Lấy chất lượng làm yêu cầu xuyên suốt, thực hiện quản trị chất lượng theo kết quả đầu ra. Bộ Giáo dục và Đào tạo chuyển mạnh sang quản lý chất lượng bằng tiêu chuẩn, dữ liệu, công khai và hậu kiểm; kết quả kiểm tra là căn cứ xác định năng lực tuyển sinh, mở ngành và giao nhiệm vụ. Các cơ sở đào tạo chịu trách nhiệm đầy đủ về tính trung thực của dữ liệu và chất lượng đào tạo; quy mô tuyển sinh, mở ngành và thực hiện nhiệm vụ đào tạo phải phù hợp với năng lực thực tế của cơ sở...
Thứ tư: Giáo dục đại học phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa và nhân tài cho tương lai. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp nâng cao năng lực dự báo nhu cầu nhân lực, làm căn cứ điều chỉnh quy mô, cơ cấu đào tạo và đặt hàng. Đào tạo không chỉ để đáp ứng nhu cầu hiện tại mà phải tạo ra năng lực phát triển cho tương lai và cho các lĩnh vực ưu tiên chiến lược.
Thứ năm: Đưa các trường đại học thực sự trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về sở hữu trí tuệ, tài sản, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nguồn.
Các trường cần chủ động tìm kiếm bài toán từ thực tiễn, không chỉ chờ được giao nhiệm vụ; từng trường phải trở thành đầu tàu của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại các vùng và địa phương.
Thứ sáu: Tạo đột phá trong quản trị bằng dữ liệu, chuyển đổi số và chủ động thích ứng với trí tuệ nhân tạo. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải xây dựng hệ thống dữ liệu giáo dục đại học "đúng, đủ, sạch, thống nhất, dùng chung"; khắc phục tình trạng một chỉ tiêu có nhiều cách hiểu, nhiều số liệu khác nhau. Dữ liệu phải phục vụ trực tiếp cho quản trị, dự báo, cảnh báo chất lượng, phân bổ nguồn lực và hoạch định chính sách. Đồng thời, cần giảm gánh nặng báo cáo cho các trường theo nguyên tắc dữ liệu khai một lần, được kết nối và sử dụng nhiều lần.
Thứ bảy: Xây dựng lộ trình phát triển môi trường đào tạo và nghiên cứu có khả năng cạnh tranh quốc tế; mở rộng chương trình đào tạo bằng tiếng Anh và các ngoại ngữ phù hợp; thu hút giảng viên, nhà khoa học, sinh viên quốc tế; tăng cường liên kết nghiên cứu, trao đổi sinh viên, công nhận tín chỉ và phát triển chương trình, phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học nước ngoài có uy tín tại Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu đơn giản hóa thủ tục công nhận văn bằng theo hướng quản lý rủi ro, bảo đảm chất lượng và phù hợp với pháp luật, điều ước quốc tế.
Đối với các cơ sở giáo dục đại học, Phó Thủ tướng đề nghị chủ động đổi mới từ bên trong, xác định rõ sứ mệnh, phát huy thế mạnh, sử dụng hiệu quả quyền tự chủ và chịu trách nhiệm đến cùng về chất lượng, hiệu quả; không chạy theo quy mô, hình thức hay thành tích ngắn hạn.
Đặc biệt, mỗi trường phải đặt sự phát triển của mình trong yêu cầu phát triển chung của đất nước, chủ động tham gia giải quyết những bài toán lớn về nhân lực, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Mục tiêu không chỉ là đào tạo đáp ứng nhu cầu trước mắt, mà phải chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai, tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước.
"Chính phủ sẽ tiếp tục kiến tạo thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng không gian tự chủ và tập trung nguồn lực cho những nhiệm vụ, cơ sở có khả năng tạo đột phá", Phó Thủ tướng khẳng định.
