Dự kiến kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 chỉ còn 2 môn Toán, Ngữ văn đang thu hút sự quan tâm của đông đảo phụ huynh, học sinh, nhà trường. Theo đó, thời gian làm bài môn Ngữ văn là 120 phút; môn Toán là 90 hoặc 120 phút. Nội dung thi nằm trong chương trình giáo dục phổ thông cấp trung học cơ sở.
Nhiều lãnh đạo và giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông cho rằng, việc tinh giản môn thi là hướng điều chỉnh tích cực, góp phần giảm áp lực thi cử cho học sinh sau 9 năm học, đồng thời tạo thêm điều kiện để các em có thời gian học tập, rèn luyện và phát triển toàn diện theo mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Thi 2 môn giúp giảm áp lực thi cử cho học sinh
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Lê Minh Nguyệt - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Lê Lợi (Hà Nội) cho biết, dự kiến giảm số môn thi tuyển sinh vào lớp 10 từ 3 môn xuống còn 2 môn Toán và Ngữ văn là một điều chỉnh tích cực.
“Trước hết, khi số môn thi được tinh giản, học sinh sẽ có thêm thời gian để củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng, tham gia các hoạt động giáo dục và phát triển năng lực ở nhiều lĩnh vực, thay vì phải dành phần lớn thời gian cho việc ôn luyện phục vụ kỳ thi chuyển cấp.
Trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực và giáo dục toàn diện cho học sinh, việc giảm áp lực từ kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 phù hợp với tinh thần đổi mới này. Mục tiêu của giáo dục phổ thông không chỉ là giúp học sinh đạt kết quả tốt trong một kỳ thi, mà quan trọng hơn là tạo nền tảng để các em phát triển hài hòa về kiến thức, năng lực và phẩm chất. Vì vậy, việc tinh giản môn thi có thể mở thêm không gian để học sinh tiếp tục quan tâm đến các môn học và lĩnh vực khác, qua đó phát triển toàn diện hơn.
Đặc biệt, tại những địa phương, khu vực còn khó khăn, nơi mạng lưới trường lớp cơ bản đáp ứng được nhu cầu học tập của học sinh, việc giảm số môn thi có thể mang lại tác động rõ nét hơn. Học sinh sẽ bớt áp lực trong quá trình chuẩn bị cho kỳ thi chuyển cấp, đồng thời có thêm điều kiện duy trì việc học tập đều các môn học khác, thay vì phải tập trung quá nhiều vào các môn được lựa chọn để thi.
Tuy nhiên, tại các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, nơi số lượng học sinh có nhu cầu vào trường công lập cao, việc giảm môn thi có thể giúp nhẹ gánh ôn tập nhưng chưa thể giải quyết toàn diện áp lực tuyển sinh. Khi chỉ tiêu trường công lập vẫn có giới hạn so với nhu cầu thực tế, sự cạnh tranh để giành suất học vẫn tồn tại.
Do đó, bên cạnh đổi mới phương thức và số lượng môn thi, về lâu dài, cơ quan quản lý cần tiếp tục quan tâm đến quy hoạch mạng lưới trường lớp, đầu tư cơ sở vật chất và mở rộng khả năng đáp ứng của hệ thống giáo dục, qua đó tạo thêm cơ hội học tập phù hợp cho học sinh”, cô Lê Minh Nguyệt cho hay.
Đồng quan điểm, theo thầy Nguyễn Văn Nam - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Tân Phước (tỉnh Đồng Nai), việc dự kiến chỉ tổ chức thi hai môn Toán và Ngữ văn trong kỳ tuyển sinh vào lớp 10 sẽ tạo thuận lợi nhất định cho học sinh, đặc biệt ở việc giảm bớt áp lực học tập và ôn thi cuối cấp. Đồng thời, việc giảm số môn thi cũng giúp các em có thêm thời gian nghỉ ngơi, giảm sự căng thẳng trong giai đoạn cuối cấp và cân đối tốt hơn giữa học tập, ôn tập với các hoạt động khác.
Ở góc độ nhà trường, khi phương án tuyển sinh thay đổi, việc tổ chức dạy học và ôn tập cho học sinh cũng cần được điều chỉnh phù hợp, trên cơ sở vừa đáp ứng yêu cầu của kỳ thi, vừa bảo đảm mục tiêu giáo dục toàn diện. Nhà trường sẽ căn cứ vào nhu cầu, năng lực học tập thực tế của học sinh, chương trình giáo dục, điều kiện đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất của nhà trường; đồng thời bám sát các quy định, hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo và Sở Giáo dục và Đào tạo để xây dựng kế hoạch dạy học, ôn tập phù hợp.
Theo đó, việc ôn tập không chỉ được triển khai vào thời điểm cận kỳ thi mà cần có sự chuẩn bị từ sớm, giúp học sinh từng bước củng cố kiến thức, nhận diện những nội dung còn hạn chế và có thời gian khắc phục. Nhà trường có thể củng cố kiến thức trong các tiết học chính khóa, đồng thời căn cứ tình hình thực tế để bố trí thêm các hoạt động hỗ trợ, ôn tập vào những thời điểm phù hợp, tránh tạo áp lực về thời gian cho cả giáo viên và học sinh.
Đặc biệt, khi số môn thi được tinh giản, nhà trường có thêm điều kiện để cân đối thời lượng giữa việc chuẩn bị cho kỳ thi và việc tổ chức dạy học các môn còn lại. Học sinh được tạo điều kiện tập trung hơn vào hai môn thi nhưng vẫn bảo đảm được tiếp cận đầy đủ các môn học theo chương trình. Mục tiêu cuối cùng là giúp các em chuẩn bị tốt cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10, đồng thời duy trì nền tảng kiến thức cần thiết để tiếp tục học tập ở bậc trung học phổ thông, qua đó hạn chế việc ôn thi trở thành áp lực kéo dài đối với học sinh.
Cần duy trì động lực học tập ở các môn không thi
Còn theo cô Nguyễn Thị Hiền - Giáo viên môn Ngữ Văn, Trường Trung học cơ sở Giao Châu (tỉnh Ninh Bình) cho biết, việc giảm số môn thi tuyển sinh vào lớp 10 là một bước điều chỉnh đáng chú ý, phù hợp với mục tiêu giảm áp lực học tập và thi cử cho học sinh.
Tuy nhiên, dù lựa chọn phương án thi tuyển hay xét tuyển, hoặc giảm số môn thi, mỗi cách thức đều có những đặc điểm riêng và cần được cân nhắc trên cơ sở điều kiện thực tế của từng địa phương, trong đó có cơ sở vật chất, mạng lưới trường lớp và nguồn lực giáo viên.
Đặc biệt, cần có lộ trình triển khai rõ ràng, ổn định. Việc thay đổi phương án tuyển sinh là vấn đề có tác động trực tiếp đến hoạt động dạy và học ở cấp trung học cơ sở. Vì vậy, khi đầu ra của học sinh được ổn định, giáo viên và nhà trường cũng có điều kiện chủ động xây dựng kế hoạch giảng dạy, còn học sinh và phụ huynh có sự chuẩn bị phù hợp.
Tuy nhiên, cô Hiền cho rằng, khi Toán và Ngữ văn là hai môn thi vào lớp 10, học sinh có thể tập trung nhiều hơn vào hai môn này, trong khi xem nhẹ các môn học khác. Đây là vấn đề các nhà trường cần chủ động tính toán trong quá trình tổ chức dạy học. Theo quy định, giáo viên vẫn có trách nhiệm hoàn thành đầy đủ nội dung, chương trình của các môn học. Song, bên cạnh yêu cầu từ phía nhà trường, tâm thế và động lực học tập của học sinh cũng là yếu tố cần được quan tâm.
Học sinh có thể giảm mức độ quan tâm hoặc cho rằng các môn học còn lại ngoài hai môn thi là không cần thiết. Điều này đặc biệt đáng lưu ý với những môn như Khoa học tự nhiên, Lịch sử - Địa lý bởi kiến thức được hình thành ở bậc trung học cơ sở là nền tảng để học sinh tiếp tục học tập ở cấp trung học phổ thông.
“Để hạn chế tình trạng này, bên cạnh việc giáo viên thực hiện nghiêm túc chương trình, cần duy trì các hình thức kiểm tra, đánh giá, khảo sát phù hợp đối với những môn không sử dụng để tuyển sinh. Khi vẫn có yêu cầu kiểm tra, đánh giá và kết quả học tập được quan tâm, học sinh sẽ có thêm động lực để duy trì việc học, thay vì hiểu rằng “không thi” đồng nghĩa với “không cần học”.
Đồng thời, điều quan trọng là giáo viên và nhà trường cần giúp học sinh nhận thức rõ việc giảm môn thi nhằm giảm áp lực thi cử, chứ không làm giảm yêu cầu học tập và giáo dục toàn diện. Toán và Ngữ văn có thể là hai môn được lựa chọn để đánh giá trong kỳ thi tuyển sinh, nhưng các môn học khác vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành nền tảng kiến thức, năng lực và phẩm chất cho học sinh”, cô Hiền cho hay.
Từ thực tế những năm trước, khi môn thi thứ ba được công bố tương đối sát thời điểm thi, học sinh Trường Trung học cơ sở Giao Châu vẫn phải duy trì việc học đầy đủ các môn để chủ động trước mọi tình huống. Nếu phương án thi hai môn được xác định từ sớm, học sinh sẽ có tâm lý nhẹ nhàng hơn và nhà trường cũng thuận lợi hơn trong việc xây dựng kế hoạch dạy học, ôn tập. Vấn đề quan trọng là phải bảo đảm sự cân bằng giữa mục tiêu giảm áp lực thi cử và yêu cầu phát triển toàn diện cho học sinh.
Năm học 2026-2027, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình đã tổ chức kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 vào tháng 5, trước thời điểm kết thúc năm học. Theo cô Hiền, việc bố trí thời điểm diễn ra kỳ thi vào 10 như vậy phù hợp với tiến độ năm học mang lại nhiều thuận lợi cho cả học sinh và giáo viên.
Học sinh không phải kéo dài thời gian ôn tập trong những ngày cuối năm học, qua đó giảm sự mệt mỏi do vừa hoàn thành chương trình, vừa ôn thi trong điều kiện thời tiết nắng nóng. Giáo viên cũng hạn chế được áp lực phải tổ chức dạy học, ôn tập ngoài giờ trong thời gian kéo dài, đồng thời có điều kiện chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch giảng dạy và ôn tập cho học sinh.
Từ những thuận lợi trên, cô Hiền mong muốn trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học tới, thời điểm tổ chức thi tiếp tục được sắp xếp hợp lý, phù hợp với tiến độ năm học, qua đó tạo điều kiện để học sinh có tâm lý thoải mái, giảm áp lực trong quá trình chuẩn bị và tham gia kỳ thi.
