Thời điểm trước khi năm học mới bắt đầu, khi nhu cầu tìm mua sách cho con lớn, nguy cơ sách giáo khoa giả, in lậu len lỏi đến tay người dùng nếu thiếu kỹ năng nhận diện.
Với hình thức in ấn tinh vi, khó phân biệt bằng mắt thường, những cuốn sách lậu, sách giáo khoa giả không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho nhà xuất bản và phụ huynh mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về chất lượng nội dung, gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc học của học sinh.
Những tác hại khôn lường khi học sinh dùng phải sách giáo khoa giả
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, chị Ngô Thị Trúc - Quản lý Cửa hàng sách Minh Quang (thôn Hợp Nhất, xã Ba Vì, Hà Nội) cho rằng, tác hại của sách giả, sách lậu khi ảnh hưởng đến học sinh là không hề nhỏ.
"Trước hết, các sản phẩm sách giáo khoa giả, in lậu sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến quá trình học tập của học sinh như hình minh họa mờ, lệch màu hoặc thiếu chi tiết khiến học sinh khó quan sát, đặc biệt với các môn học có sử dụng đến nhiều chi tiết bằng hình ảnh như: Tiếng Việt, Toán hay Lịch sử và Địa lý. Thậm chí có trường hợp xuất hiện các nội dung trong sách giáo khoa kém chất lượng như sai chính tả, thiếu trang hoặc nhòe chữ làm trẻ dễ nhầm lẫn kiến thức", chị Trúc cho hay.
Cũng theo quản lý Cửa hàng sách Minh Quang, khi sử dụng phải sách giáo khoa giả, kém chất lượng thì tác hại không chỉ dừng lại ở những điều nêu trên. Chị Trúc nhấn mạnh rằng, những cuốn sách kém chất lượng còn tác động đến tâm lý của học sinh khiến các em dễ chán nản khi phải học với những trang sách “xấu xí”, thiếu hấp dẫn, thậm chí có cảm giác tự ti khi sách của mình khác các bạn trong lớp. Về lâu dài, việc sử dụng sách lậu không chỉ khiến chất lượng học tập suy giảm mà còn vô tình hình thành thói quen coi nhẹ bản quyền, thiếu tôn trọng sản phẩm trí tuệ.
Cùng chung quan điểm, anh Lê Nguyễn Hoài Nam - Quản lý Cửa hàng sách Hương Giang (đường Tân Bình, xã Xuân Mai, thành phố Hà Nội) cho rằng, sách giáo khoa giả, sách in lậu đã và đang len lỏi tới tay người tiêu dùng gây nhiều hệ lụy.
Anh Nam nhấn mạnh: "Đối với sách giáo khoa giả, in lậu thì chất lượng in ấn thường rất kém do công nghệ in của các cơ sở sản xuất này thường không đáp ứng yêu cầu. Ngoài ra, để tiết kiệm chi phí nhằm bán ra thị trường với giá rẻ theo thị hiếu của một bộ phận phụ huynh thì chất liệu giấy in sách cũng không đảm bảo.
Chính vì giấy mỏng, mực nhòe, thậm chí có chỗ sai sót về nội dung khiến học sinh tiếp cận kiến thức sai lệch. Đã có không ít thầy cô có ý kiến về việc học sinh sử dụng phải sách giáo khoa giả, có trường hợp trong giờ học, giáo viên buộc phải dừng lại để chỉnh sửa, giải thích, làm gián đoạn quá trình dạy và học. Thậm chí, số trang in lệch, thiếu trang so với bản gốc khiến học sinh khó theo dõi, mất nhịp khi tương tác cùng thầy cô.
Ngoài ra, với những sách in bị mờ, không đảm bảo quy cách, tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, thể chất của học sinh, nhất là về thị lực. Sử dụng sách giả, học sinh sẽ không thể truy cập và sử dụng online được các giá trị, tư liệu, tiện ích bổ sung, hỗ trợ cho học sinh".
Phụ huynh nhận diện sách giáo khoa giả, lậu ra sao?
Theo Quản lý Cửa hàng sách Minh Quang, từ năm học 2026 - 2027, học sinh trên cả nước sẽ sử dụng chung bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống của Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam. Việc chỉ có một bộ sách cũng thuận tiện hơn cho phụ huynh, học sinh khi tìm mua sách. Phụ huynh chỉ cần nắm rõ một số kỹ năng cơ bản để nhận diện sách giáo khoa chính thống là hoàn toàn có thể tự ra ngoài để chọn mua sách cho con.
"Ngoài ra, phụ huynh có thể thông qua kênh thông tin của nhà xuất bản và các kênh thông tin đại chúng khác hoặc tìm mua sách tại hệ thống phân phối chính thức của Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam, các công ty sách, thiết bị trường học địa phương để mua. Tuyệt đối không được mua sách từ các nguồn trôi nổi trên thị trường, đặc biệt là không mua qua các kênh bán hàng trên mạng để tránh mua phải sách in lậu, sách giả", chị Trúc chia sẻ.
Quản lý Cửa hàng sách Hương Giang lưu ý phụ huynh một số cách nhận diện sách thật như sau: "Khi quan sát bằng mắt thường thì sách in lậu thường có màu sắc không được tự nhiên, ám đen, khó xem vì sử dụng mực in kém chất lượng. Nội dung trên sách bị mờ, mực in không đều, chỗ đậm chỗ nhạt.
Còn ở sách giáo khoa thật, hình ảnh trong sách đều sắc nét dù là ở trang đầu hay trang cuối. Nếu đặt cạnh sách thật, dễ dàng nhận thấy, các hình ảnh trong sách giả không đẹp, chất lượng kém và có phần tối hơn do sách giả, sách in lậu thường scan, photo lại từ sách thật nên đối chiếu màu sắc, tính sắc sảo của chữ in, hình ảnh trên trang giấy là cách đơn giản nhất để người tiêu dùng có thể phân biệt".
Cũng theo anh Lê Nguyễn Hoài Nam, hiện nay, Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam đã và đang ứng dụng nhiều giải pháp hiện đại để bảo vệ bản quyền cho các cuốn sách giáo khoa. Cụ thể để dễ dàng nhận biết sách thật, sách giả Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam sử dụng tem chống giả công nghệ cao với nhiều dấu hiệu nhận biết được gắn trên xuất bản phẩm. Quan trọng hơn hết, khi lựa chọn mua sách giáo khoa cho con, phụ huynh nên lựa chọn các cửa hàng sách lớn, có uy tín. Việc này sẽ hạn chế tối đa nguy cơ mua phải sách giả, sách lậu kém chất lượng.
