Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến cho Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tuyển sinh trình độ đại học các ngành đào tạo và trình độ cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non năm 2026.
Một trong những nội dung chính được điều chỉnh thu hút nhiều sự quan tâm là về phương thức xét tuyển bằng kết quả học tập cấp trung học phổ thông (học bạ). Theo đó, tổ hợp xét tuyển đối với phương thức này sử dụng điểm trung bình chung kết quả học tập của 6 học kỳ, của tối thiểu 3 môn học, trong đó bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn, với trọng số tính điểm xét không thấp hơn 1/3 tổng điểm theo thang điểm 30.
Nguồn tuyển của phương thức này là các thí sinh có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp trung học phổ thông tương ứng với tổ hợp xét tuyển (hoặc điểm thi của môn Toán, Ngữ văn và một môn khác) đạt tối thiểu 16 điểm theo thang điểm 30. Quy định này không áp dụng đối với thí sinh được đặc cách hoặc được miễn thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Đề xuất điểm môn Toán, Ngữ văn chiếm trọng số ít nhất 1/3 giúp học sinh học cân bằng hơn
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Tuyển sinh, Trường Đại học Công thương Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, một trong những điểm điều chỉnh đáng chú ý của Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 là việc nâng trọng số tính điểm xét tuyển của môn Toán hoặc Ngữ văn lên tối thiểu 1/3 tổng điểm theo thang điểm 30, thay vì mức 25% (1/4) như trước đây.
"Với các trường đại học, quy định này tạo ra tác động rõ rệt, buộc các cơ sở đào tạo phải xác định lại năng lực cốt lõi mà mình tìm kiếm ở thí sinh. Môn Toán phản ánh tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề; trong khi đó, môn Ngữ văn thể hiện năng lực ngôn ngữ, tư duy phản biện và khả năng diễn đạt. Khi một trong hai môn này chiếm trọng số đủ lớn, các trường sẽ tuyển chọn được những thí sinh có nền tảng học thuật bền vững, thay vì chỉ ‘ăn điểm’ ở một tổ hợp hẹp”, thầy Sơn nhận định.
Cũng theo thầy Sơn, việc nâng trọng số Toán hoặc Ngữ văn còn góp phần giảm tình trạng chênh lệch quá lớn giữa các tổ hợp xét tuyển, từ đó tăng tính công bằng và minh bạch trong công tác tuyển sinh. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh nhiều trường sử dụng đa dạng phương thức xét tuyển, trong đó có xét học bạ.
Ở góc độ thí sinh, thầy Phạm Thái Sơn cho rằng quy định mới mang ý nghĩa định hướng rõ ràng. Dù theo khối tự nhiên, xã hội hay các ngành liên ngành, Toán hoặc Ngữ văn vẫn là những kỹ năng nền tảng. Việc yêu cầu trọng số cao hơn sẽ khuyến khích học sinh học đều các môn, nhận diện đúng thế mạnh của bản thân nhưng không được bỏ trống nền tảng học thuật cốt lõi.
Trả lời câu hỏi liệu việc bắt buộc Toán hoặc Ngữ văn chiếm trọng số cao hơn có làm thu hẹp cơ hội của những thí sinh có thế mạnh ở các môn tổ hợp khác, thầy Sơn thẳng thắn cho rằng điều này “chắc chắn là có”. Tuy nhiên, đó là sự thu hẹp theo nghĩa sàng lọc chứ không phải loại bỏ.
“Quy định này không cấm thí sinh phát huy thế mạnh ở Lý, Hóa, Sinh, Sử, Địa hay Ngoại ngữ…, mà chỉ đặt ra một ‘ngưỡng chất lượng chung’. Bạn vẫn có thể rất giỏi các môn tổ hợp, nhưng để bước vào môi trường đại học - nơi học bằng tài liệu, viết bằng ngôn ngữ và tư duy bằng logic thì Toán hoặc Ngữ văn phải đủ vững”, thầy Sơn nhấn mạnh.
Theo thầy, đây là cách để thu hẹp những lợi thế mang tính “lệch pha”, đồng thời bảo vệ cơ hội của những thí sinh học tập nghiêm túc, có nền tảng toàn diện và khả năng thích ứng tốt với yêu cầu đào tạo bậc đại học.
Trao đổi thêm về tác động của quy định nâng trọng số môn Toán hoặc Ngữ văn trong tổ hợp xét tuyển, Tiến sĩ Đỗ Trọng Đăng - Trưởng phòng Phòng Quản lý Đào tạo, Trường Đại học Phú Yên cho biết, điểm cốt lõi của điều chỉnh này nằm ở việc môn Toán hoặc Văn phải chiếm tối thiểu 1/3 tổng điểm xét tuyển, tương đương khoảng 33%.
Theo Tiến sĩ Đỗ Trọng Đăng, sự thay đổi này chắc chắn sẽ tác động trực tiếp đến quá trình sàng lọc hồ sơ thí sinh đăng ký xét tuyển vào các trường đại học. Khi trọng số của Toán hoặc Ngữ văn được nâng lên, các trường sẽ có thêm cơ sở để đánh giá nền tảng học thuật cốt lõi của thí sinh, thay vì chỉ dựa vào kết quả nổi trội ở một số môn trong tổ hợp xét tuyển.
"Không chỉ ảnh hưởng đến phía cơ sở đào tạo, quy định mới cũng tác động đáng kể đến cách học và định hướng ôn tập của thí sinh, đặc biệt với thí sinh có điểm mạnh ở các môn khác. Các em sẽ buộc phải đầu tư học tập bài bản hơn đối với môn Toán hoặc Ngữ văn, bởi đây không còn là những môn có thể xem nhẹ khi xét tuyển đại học”, Tiến sĩ Đỗ Trọng Đăng nhận định.
Siết nguồn tuyển học bạ bằng điểm thi tốt nghiệp là hợp lý
Chia sẻ thêm về quy định mới liên quan đến nguồn tuyển của phương thức xét tuyển bằng học bạ, Tiến sĩ Đỗ Trọng Đăng cho biết, Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu thí sinh sử dụng phương thức này phải có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp trung học phổ thông tương ứng với tổ hợp xét tuyển đạt tối thiểu 16 điểm theo thang điểm 30.
Theo Tiến sĩ Đỗ Trọng Đăng, quy định này thể hiện rõ định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc nâng cao chất lượng tuyển sinh. Bộ không chỉ muốn tuyển những thí sinh có học bạ đẹp ‘trên giấy’, mà yêu cầu thí sinh đó trong thực tế làm bài thi tốt nghiệp trung học phổ thông cũng phải đạt được một ngưỡng điểm tối thiểu. Điều này giúp hạn chế tình trạng thí sinh chỉ trông chờ vào học bạ mà sao nhãng việc ôn tập cho kỳ thi tốt nghiệp.
Từ góc độ của Trường Đại học Phú Yên, Tiến sĩ Đỗ Trọng Đăng cho biết nhà trường cơ bản đồng tình với điều chỉnh này. Trong những năm qua, trường thường quy định nguồn tuyển xét học bạ là các thí sinh có điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ 15 điểm trở lên. Việc nâng ngưỡng lên 16 điểm theo dự thảo là mức tăng không quá lớn và vẫn nằm trong khả năng chấp nhận được.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, thầy Đăng cũng bày tỏ một số băn khoăn về tác động thực tế của quy định mới, đặc biệt đối với các trường đại học có quy mô vừa và nhỏ. Thầy cho rằng, trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu siết số lượng nguyện vọng của thí sinh, nhiều em có thể sẽ tập trung đăng ký vào các trường top trên hoặc các trường có thương hiệu mạnh.
“Ví dụ, Trường Đại học Phú Yên có đào tạo các ngành sư phạm. Thí sinh có thể ưu tiên đăng ký nhiều nguyện vọng vào các trường sư phạm quy mô lớn. Khi đó, khả năng tiếp cận thí sinh của các trường quy mô nhỏ như chúng tôi sẽ giảm đi.
Khó khăn đặt ra là các trường vừa phải đối mặt với việc số lượng thí sinh tiềm năng giảm, vừa bị siết thêm điều kiện xét học bạ khi chỉ được lấy nguồn tuyển từ những thí sinh có điểm thi tốt nghiệp từ 16 điểm trở lên. Điều này có thể khiến công tác tuyển sinh của một số trường gặp áp lực lớn hơn so với các năm trước”, thầy Đăng dự đoán.
Ngoài ra, theo thầy Đăng, với những ngành có yêu cầu cao, nhu cầu xã hội lớn thì việc lấy nguồn tuyển từ thí sinh có điểm thi từ 16 trở lên là hoàn toàn hợp lý. Nhưng cũng có những ngành mà trong nhiều năm qua, Trường Đại học Phú Yên chỉ lấy nguồn từ mức 15 điểm. Khi nâng lên 16 điểm, nguy cơ khó tuyển là có thật.
Đáng chú ý, nếu quy định về nguồn tuyển tối thiểu 16 điểm được áp dụng đồng thời với yêu cầu môn Toán hoặc Ngữ văn phải chiếm ít nhất 1/3 tổng điểm xét tuyển, thì các trường đại học sẽ buộc phải rà soát và điều chỉnh lại toàn bộ phương án tuyển sinh đã xây dựng. Nhiều trường đã công bố tổ hợp xét tuyển, in ấn tài liệu tuyển sinh. Nếu dự thảo được thông qua, chắc chắn phải xem xét lại để điều chỉnh cho phù hợp.
Từ thực tiễn tuyển sinh, Tiến sĩ Đỗ Trọng Đăng cho rằng, xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông vẫn là phương thức đơn giản và hiệu quả nhất. Nếu chỉ lấy điểm thi thì các trường xét tuyển rất nhanh, rất gọn. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có hệ thống, cứ thế xét từ trên xuống, vừa thuận lợi, vừa đảm bảo nguồn tuyển.
Về sự thay đổi trong phương thức xét học bạ giữa các năm, thầy Đăng cho biết, năm trước trường quy định điểm thi tốt nghiệp tối thiểu là 15 điểm, trong khi điểm học bạ được quy đổi tương đương 17 điểm trên thang điểm chung. Với đề xuất nâng ngưỡng nguồn tuyển lên 16 điểm trong năm nay, nhà trường vẫn đang chờ hướng dẫn cụ thể, bởi quy định này sẽ kết hợp với nhiều thay đổi khác trong quy chế tuyển sinh.
Theo thầy, việc quy định nguồn tuyển xét học bạ từ mức 16 điểm chủ yếu tác động mạnh đến nhóm thí sinh có học lực trung bình - những em thường đăng ký rất nhiều nguyện vọng chỉ với mục tiêu “đậu đại học”. Trong khi đó, với những thí sinh học lực tốt, việc đăng ký 5 - 6 nguyện vọng và đạt điểm trên 16 không phải là trở ngại lớn.
“Xét về tổng thể, đây là một bước đi nhằm nâng chất lượng đầu vào. Nhưng để chính sách phát huy hiệu quả và không gây áp lực quá lớn cho các trường, cần có hướng dẫn cụ thể, phù hợp với thực tiễn tuyển sinh của từng nhóm cơ sở đào tạo”, Tiến sĩ Đỗ Trọng Đăng nhấn mạnh.
Thạc sĩ Phạm Thái Sơn cũng cho rằng, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định xét tuyển bằng học bạ nhưng gắn với yêu cầu nguồn tuyển dựa trên kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông (tối thiểu 16/30 cho 3 môn) là một bước siết có chủ đích, thể hiện rõ định hướng nâng chất lượng tuyển sinh.
“Quy định này không đánh đồng mọi thí sinh, mà làm lộ rõ nhóm thí sinh nào đứng vững, nhóm nào đang đi trên dây. Khi học bạ không còn là con đường độc lập mà phải đi kèm một mức điểm thi tối thiểu, hệ thống tuyển sinh sẽ phân hóa rõ hơn về năng lực thực chất của người học.
Nhóm chịu tác động rõ rệt đầu tiên là những thí sinh có học bạ cao nhưng kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông lại thấp. Trước đây, nhóm này có thể “né” áp lực kỳ thi bằng cách dựa hoàn toàn vào xét học bạ. Tuy nhiên, với dự thảo mới, kết quả thi tốt nghiệp trở thành 'tấm vé kiểm chứng' tối thiểu cho chất lượng học tập. Ai học thật, thi ổn thì đi tiếp; ai học bạ đẹp nhưng thi yếu sẽ gặp rào cản ngay từ đầu”, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn phân tích.
Nhóm thứ hai là các thí sinh có học lực trung bình - khá, vốn dựa nhiều vào phương thức xét học bạ để mở rộng cơ hội vào đại học. Mốc 16/30 điểm theo thầy Sơn không phải là quá cao, nhưng cũng không còn là “vạch sơn cho có”. Quy định này buộc thí sinh phải nghiêm túc hơn với kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, không thể xác định tâm thế “chỉ cần đậu là xong”.
Ít được nhắc đến hơn nhưng chịu ảnh hưởng âm thầm là nhóm thí sinh đến từ các trường hoặc địa phương có mặt bằng đánh giá học bạ chưa đồng đều. Trong bối cảnh đó, việc sử dụng kết quả thi tốt nghiệp như một chuẩn chung trên phạm vi toàn quốc sẽ góp phần “làm phẳng” những chênh lệch vốn tồn tại lâu nay giữa các địa phương và cơ sở giáo dục.
Ở chiều ngược lại, quy định mới cũng tạo ra áp lực không nhỏ đối với các trường đại học, đặc biệt là những trường sử dụng nhiều phương thức xét học bạ. Thạc sĩ Phạm Thái Sơn thẳng thắn nhìn nhận: “Có áp lực, nhưng là áp lực cần thiết”. Theo thầy, nguồn tuyển chắc chắn sẽ không còn rộng như trước, khâu tư vấn, sàng lọc và xét tuyển buộc phải làm kỹ hơn, không thể chỉ dựa vào những bộ hồ sơ học bạ đẹp để “chốt” nhanh.
Một số trường, nhất là các trường định vị ở phân khúc đại trà sẽ cảm nhận rõ sự giảm tốc trong ngắn hạn. Tuy nhiên về dài hạn, đây không phải là khó khăn mang tính “bóp nghẹt”, mà là sự điều chỉnh để hệ thống tuyển sinh vận hành thông suốt hơn. Khi học bạ gắn với ngưỡng điểm thi tốt nghiệp, chất lượng đầu vào sẽ ổn định hơn, kéo theo việc giảm tỷ lệ sinh viên học không theo kịp chương trình, bỏ học hoặc phải “chống đỡ” ở năm nhất. Áp lực tuyển sinh vì thế sẽ dịch chuyển từ “tuyển cho đủ” sang “tuyển cho đúng”.
"Nếu dự thảo được ban hành chính thức, các trường đại học buộc phải điều chỉnh lại chiến lược tuyển sinh. Trước hết là thiết kế lại tổ hợp và trọng số xét tuyển theo hướng tinh gọn, tránh dàn trải quá nhiều tổ hợp chỉ mang tính gom hồ sơ. Việc gắn Toán hoặc Ngữ văn vào tổ hợp cần xuất phát từ yêu cầu năng lực cốt lõi của ngành đào tạo, thay vì mang tính đối phó.
Bên cạnh đó, các trường cũng cần đầu tư mạnh hơn cho tư vấn tuyển sinh theo hướng cá nhân hóa. Khi điều kiện xét tuyển chặt chẽ hơn, vai trò của tư vấn càng quan trọng, không phải để 'lách' quy định, mà để giúp thí sinh chọn đúng phương thức, đúng ngành và đúng thời điểm nộp hồ sơ. Ngoài ra, việc đa dạng hóa phương thức tuyển sinh vẫn cần thiết, song không nên lạm dụng xét học bạ như 'xương sống' duy nhất", thầy Sơn khẳng định.
