Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT (gọi tắt là Thông tư 01) về Chuẩn cơ sở giáo dục đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ sở để thực hiện quy hoạch, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học; đánh giá và giám sát các điều kiện đảm bảo chất lượng, việc thực hiện trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học theo quy định của pháp luật.
Theo quy định, các cơ sở giáo dục đại học phải chốt số liệu vào ngày 31 tháng 12 hằng năm; đối với số liệu về tài chính, thời điểm chốt số liệu là ngày 31 tháng 3 của năm tiếp theo.
Để tìm hiểu rõ hơn về việc đáp ứng các tiêu chuẩn, tiêu chí tại Thông tư 01, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã ghi nhận chia sẻ của Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng.
Còn có khó khăn trong hợp tác nghiên cứu khoa học với doanh nghiệp trong nước
Theo bảng các đề tài nghiên cứu khoa học thực hiện trong năm tại Báo cáo thường niên năm 2024 của Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng cho thấy, nhà trường thực hiện 77 đề tài nghiên cứu khoa học (gồm 1 đề tài cấp Nhà nước; 7 đề tài cấp bộ, tỉnh; 53 đề tài cấp cơ sở; 16 đề tài hợp tác quốc tế), tuy nhiên, nhà trường chưa có đề tài hợp tác với doanh nghiệp (trong nước) nào.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hiếu - Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng cho biết, ngoài các đề tài nghiên cứu khoa học trong báo cáo thường niên, trường vẫn có đề tài hợp tác với doanh nghiệp như: 10 đề tài nghiên cứu khoa học do Quỹ Murata tài trợ (Quyết định số 1703/QĐ-ĐHBK ngày 07/05/2024); 1 đề tài "Nghiên cứu phát triển sản xuất PP compound ứng dụng trong ngành công nghiệp ô tô/dân dụng và bao bì" thực hiện theo đặt hàng của Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR).
Việc không đưa vào báo cáo thường niên các đề tài trên vì đây là đề tài do Quỹ Khoa học và Giáo dục Murata tài trợ thường niên. Ngoài ra, đề tài "Nghiên cứu phát triển sản xuất PP compound ứng dụng trong ngành công nghiệp ô tô/dân dụng và bao bì" được thực hiện theo đặt hàng của Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) có thời gian thực hiện theo hợp đồng từ 1/2023 - 6/2023, nhưng khi triển khai bị chậm tiến độ nên nghiệm thu vào tháng 5/2024. Tuy nhiên, do thời gian hợp đồng triển khai là 2023 nên trường không đưa đề tài này vào Báo cáo thường niên năm 2024.
Chia sẻ thêm về khó khăn trong việc tiếp cận đề tài hợp tác với doanh nghiệp trong nước, thầy Hiếu cho biết, những doanh nghiệp nhỏ thường ít có hướng tiếp cận khoa học công nghệ nên hầu như không có hợp tác về nghiên cứu khoa học. Trong khi đó, các doanh nghiệp lớn thường xây dựng đội ngũ nghiên cứu và phát triển (R&D) riêng, nên khi họ gặp vấn đề lớn, phức tạp mới cần hợp tác với trường đại học. Thực tế này cho thấy, nhu cầu từ phía doanh nghiệp trong hợp tác nghiên cứu khoa học với trường đại học là không nhiều.
Thực tiễn tại Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng cho thấy, số lượng doanh nghiệp khu vực miền Trung tham gia hợp tác trực tiếp với trường trong việc giải quyết các bài toán lớn của doanh nghiệp hoặc phối hợp nghiên cứu còn hạn chế. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên, chưa thực sự coi nghiên cứu khoa học là động lực quan trọng để nâng cao năng suất và hiệu quả hoạt động.
Hoạt động hợp tác hiện nay chủ yếu được thiết lập thông qua mạng lưới cựu sinh viên, học viên từng gắn bó với nhà trường, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu và lợi ích nội tại của doanh nghiệp. Nội dung hợp tác thường tập trung vào tài trợ học bổng và tuyển chọn sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, do đó hiệu quả hợp tác chưa cao.
Đặc biệt, sau thời gian dài chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, đa số doanh nghiệp đều gặp khó khăn và đang tập trung nguồn lực cho quá trình tái cấu trúc, phục hồi sản xuất, kinh doanh. Do đó, mức độ đầu tư cho hoạt động hợp tác với nhà trường có xu hướng sụt giảm.
Theo Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng, trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhà trường dự kiến sẽ đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ theo định hướng trọng tâm. Trong đó, tập trung thúc đẩy việc đăng ký đề tài nghiên cứu khoa học các cấp bằng cách tạo điều kiện để giảng viên tiếp cận đầy đủ thông tin, đồng thời tăng cường nguồn kinh phí dành cho triển khai, thực hiện đề tài.
Bên cạnh đó, nhà trường định hướng thu hút nhà khoa học uy tín, có năng lực nghiên cứu trong nước và quốc tế tham gia hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Đồng thời, tăng cường chính sách khen thưởng đối với những công bố khoa học là sản phẩm của các đề tài nghiên cứu; đẩy mạnh ký kết hợp tác trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ với các địa phương, doanh nghiệp.
Nhà trường sẽ xây dựng đội ngũ chuyên trách làm đầu mối kết nối, tìm kiếm nhu cầu nghiên cứu khoa học từ doanh nghiệp, song song với việc tập trung nâng cao năng lực nghiên cứu của cán bộ, giảng viên thông qua phát triển các nhóm nghiên cứu, nhóm nghiên cứu mạnh và cử giảng viên tham gia nghiên cứu sau tiến sĩ tại các cơ sở đào tạo, nghiên cứu uy tín ở nước ngoài.
Trường ĐH Bách khoa, ĐH Đà Nẵng lý giải nguyên nhân khiến tỷ lệ SV tốt nghiệp đúng hạn chỉ đạt 47,1%
Trường đặt mục tiêu gia tăng cả số lượng và chất lượng các nhiệm vụ, chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời phát triển nguồn thu từ các hoạt động này. Theo đó, tiếp tục duy trì, mở rộng nhiệm vụ, chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; chủ động xây dựng các chương trình nghiên cứu ở các cấp; phát triển chương trình nghiên cứu hợp tác với địa phương, doanh nghiệp trong và ngoài nước. Cùng với đó, đẩy mạnh khai thác nguồn thu từ dịch vụ đào tạo, tư vấn, kiểm nghiệm… trên cơ sở phát huy hiệu quả hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm và viện nghiên cứu hiện có.
Không chỉ vậy, nhà trường xác định đẩy mạnh các hoạt động kết nối, hợp tác mô hình 3 nhà: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp theo hướng liên ngành, liên lĩnh vực, nhằm đề xuất và tham gia thực hiện đề tài, dự án gắn với giải quyết vấn đề, nhiệm vụ cấp thiết đặt ra từ trung ương, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.
Cuối cùng, tăng cường hợp tác, hội nhập với các cơ sở giáo dục đại học, tổ chức giáo dục uy tín trên thế giới; đẩy mạnh việc thu hút các giảng viên, chuyên gia, học giả, nhà khoa học uy tín, có nhiều công trình nghiên cứu và đóng góp nổi bật cho giáo dục ở nước ngoài về làm việc hoặc tham gia giảng dạy, nghiên cứu tại trường.
Năm 2024, tổng thu tăng so với năm 2023 nhưng nguồn thu từ khoa học công nghệ lại giảm
Tại bảng các chỉ số đánh giá về hoạt động khoa học và công nghệ, ở cột tỷ trọng thu khoa học và công nghệ, nhà trường không kê khai theo tỷ trọng mà liệt kê số tiền cụ thể. Theo đó, năm 2023 là 49,1 tỷ đồng, năm 2024 là 51,7 tỷ đồng.
Thông tư 01 quy định “Tỷ trọng thu từ các hoạt động khoa học và công nghệ trên tổng thu của cơ sở giáo dục đại học có đào tạo tiến sĩ (có tính trọng số theo lĩnh vực), tính trung bình trong 3 năm gần nhất không thấp hơn 5%”.
Về vấn đề này, thầy Hiếu cho biết, tỷ trọng nguồn thu từ hoạt động khoa học và công nghệ/tổng thu của trường trong hai năm gần đây đều đạt yêu cầu theo quy định. Cụ thể, năm 2024, nguồn thu từ khoa học - công nghệ đạt 23,343 tỷ đồng/tổng thu 342,812 tỷ đồng, tương ứng 6,81%. Năm 2025, đạt 29,495 tỷ đồng/tổng thu 399,362 tỷ đồng, tương ứng 7,39%, đáp ứng được tiêu chí của Thông tư số 01.
Tại bảng kết quả thu chi hoạt động trong báo cáo thường niên cho thấy, năm 2024, tổng thu hoạt động của trường đạt 381,4 tỷ đồng (tăng 87,1 tỷ đồng so với năm 2023). Tuy nhiên, nguồn thu từ khoa học công nghệ của trường năm 2024 là 23,3 tỷ đồng (giảm 18,6 tỷ đồng so với năm 2023).
Lý giải về việc nguồn thu từ hoạt động khoa học và công nghệ năm 2024 giảm so với năm 2023, thầy Hiếu cho biết, một trong những nguyên nhân chính là do sự cố tài chính của nhà trường xảy ra trong năm 2023. Sự việc này đã ảnh hưởng đến tâm lý, tinh thần của đội ngũ giảng viên, cán bộ, viên chức, đồng thời làm suy giảm đáng kể nguồn kinh phí dành cho đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Quỹ Nafosted và đề tài cấp địa phương.
Ngoài ra, tác động kéo dài của đại dịch Covid-19 khiến nhu cầu đầu tư và mở rộng hoạt động của doanh nghiệp sụt giảm mạnh, gây ảnh hưởng đáng kể đến nguồn thu của các trung tâm nghiên cứu thuộc nhà trường. Sau thời gian dài chịu ảnh hưởng của dịch bệnh, nhiều doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho tái cấu trúc và phục hồi sản xuất, kinh doanh, nên mức đầu tư cho hoạt động hợp tác với nhà trường bị thu hẹp.
Bên cạnh đó, tại Báo cáo thường niên năm 2024, số liệu về nguồn thu từ hoạt động khoa học và công nghệ của Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng được thể hiện chưa thống nhất giữa hai bảng số liệu. Cụ thể, tại bảng các chỉ số đánh giá về hoạt động khoa học và công nghệ, nguồn thu được ghi nhận là 51,7 tỷ đồng; trong khi tại bảng kết quả thu chi hoạt động, nguồn thu từ khoa học và công nghệ lại là 23,3 tỷ đồng.
Làm rõ nội dung này, thầy Hiếu cho biết, số liệu đúng về nguồn thu từ hoạt động khoa học và công nghệ của nhà trường trong năm 2024 là 23,3 tỷ đồng.
Thông tin thêm về chiến lược gia tăng nguồn thu từ khoa học và công nghệ, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng chia sẻ, trong bối cảnh là cơ sở đào tạo kỹ thuật - công nghệ và trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ phục vụ phát triển khu vực miền Trung - Tây Nguyên, trong thời gian tới nhà trường sẽ thực hiện một số nhiệm vụ, cụ thể như sau:
Thứ nhất, tập trung tái cấu trúc các trung tâm, viện nghiên cứu; đồng thời đầu tư có trọng điểm nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động, hướng tới tạo ra sản phẩm, công trình khoa học có tác động thực tiễn rõ nét. Nhà trường sẽ xây dựng môi trường thông thoáng, tăng cường trao quyền tự chủ cho trung tâm, viện nghiên cứu trong triển khai đề tài nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ.
Thứ hai, đẩy nhanh việc hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, nhóm nghiên cứu tiềm năng, thành lập thêm trung tâm, viện nghiên cứu mới nhằm triển khai đề tài nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và ứng dụng vào thực tiễn tại các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp. Cùng với đó, tập trung xây dựng chính sách đặc thù để khuyến khích, hỗ trợ nhóm nghiên cứu và giảng viên tham gia đăng ký, thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp cao như đề tài cấp Nhà nước, Quỹ Nafosted, địa phương.
Thứ ba, đẩy mạnh các hoạt động khởi nghiệp trong hoạt động đào tạo, tăng cường kết nối và nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong hoạt động kết nối khởi nghiệp với sinh viên, chú trọng công tác đào tạo để hoạt động khởi nghiệp dần có chiều sâu, đạt hiệu quả cao và góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học.
Thứ tư, phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu đối tác trong và ngoài nước để trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ nguồn lực và mở rộng cơ hội hợp tác trong hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Thứ năm, tăng cường phối hợp với các tỉnh, thành phố, đặc biệt là thành phố Đà Nẵng và địa phương lân cận trong việc xây dựng và triển khai đề tài khoa học công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương; đồng thời mở rộng hoạt động hỗ trợ, tư vấn cho các địa phương trên cả nước.
