Ngành Nông học hiện nay đóng vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của nền nông nghiệp. Đây là lĩnh vực then chốt góp phần định hình một nền nông nghiệp thông minh, thích ứng và bền vững trong tương lai.
Nông học là một ngành khoa học tổng hợp, toàn diện về khoa học cây trồng và đất đai cũng như sinh thái học. Ngành này ứng dụng khoa học và công nghệ vào các lĩnh vực sinh học, hóa học, kinh tế, sinh thái, khoa học đất, khoa học nước, quản lý dịch hại và di truyền vào việc cải tiến và quản lý các loại cây lương thực.
Nông nghiệp công nghệ cao phát triển, ngành Nông học cần nhân lực với kiến thức và kỹ năng ra sao?
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Kỳ - Phó trưởng khoa Khoa Di truyền và Chọn giống cây trồng, Trường Nông nghiệp - Đại học Cần Thơ chia sẻ, ngành Nông học của Đại học Cần Thơ được thiết kế chương trình đào tạo với sự đặc biệt so với các cơ sở giáo dục đại học khác. Điểm nổi bật của chương trình là cách tiếp cận liên ngành, trang bị cho sinh viên hệ thống kiến thức tích hợp từ ba lĩnh vực: Cây trồng, vật nuôi và thủy sản. Đây là mô hình đào tạo hiếm có, tạo nên lợi thế cạnh tranh cho sinh viên của nhà trường.
Cách tiếp cận này phản ánh đúng thực tiễn sản xuất nông nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là khu vực đang phát triển mạnh các mô hình canh tác tích hợp như lúa – cá, lúa – tôm, hay VAC (vườn – ao – chuồng). Những mô hình này đòi hỏi nguồn nhân lực có kiến thức đa lĩnh vực và khả năng vận hành linh hoạt trong hệ sinh thái nông nghiệp tổng hợp.
Nhờ được đào tạo theo hướng liên ngành, sinh viên tốt nghiệp ngành Nông học của Đại học Cần Thơ có khả năng thích ứng cao với thị trường lao động, sinh viên có thể làm việc hiệu quả trong cả ba lĩnh vực: Trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản. Đây chính là lợi thế nổi bật, góp phần mở rộng cơ hội việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh nông nghiệp hiện đại đang chuyển dịch theo hướng tích hợp và bền vững. Không chỉ vậy, sinh viên còn được rèn luyện khả năng làm việc tập thể, phương pháp làm việc khoa học, có kỹ năng tư duy, phân tích và lập luận để giải quyết hiệu quả các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn ngành nông nghiệp.
Cùng bàn về vấn đề này, theo Tiến sĩ Cao Thị Làn - Trưởng khoa Khoa Nông Lâm, Trường Đại học Đà Lạt, sinh viên ngành Nông học được trang bị nền tảng kiến thức cốt lõi về cây trồng, đất đai, dinh dưỡng và nước tưới. Đây là ngành ứng dụng của các ngành khoa học như sinh học, hóa học, sinh thái học, đất học và di truyền học.
Chương trình đào tạo ngành Nông học cung cấp cho sinh viên kiến thức tổng quát và cơ bản về cây trồng và các biện pháp kỹ thuật canh tác, lập kế hoạch và tổ chức sản xuất nông nghiệp an toàn và bền vững, phát hiện vấn đề trong sản xuất nông nghiệp. Bên cạnh đó, chương trình đào tạo cũng chú trọng phát triển khả năng ứng dụng thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp hiện đại và bền vững.
Hiện nay có một số trường đang đào tạo ngành Nông học, tuy nhiên tuỳ theo đặc điểm của từng vùng, chương trình đào tạo ngành Nông học sẽ có những thế mạnh riêng. Trường Đại học Đà Lạt với vị trí nằm trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng nên sẽ có những thế mạnh về cây rau, cây hoa, cây công nghiệp, cây ăn quả.
Bên cạnh đó, tỉnh Lâm Đồng cũng là một trong những tỉnh có ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ thông minh. Qua đó giúp cây trồng, vật nuôi sinh trưởng tối ưu cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm đảm bảo an toàn và hiệu quả kinh tế.
Cũng theo cô Làn, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực Nông học hiện nay vẫn đang thiếu hụt, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhiều doanh nghiệp, công ty thường xuyên liên hệ với khoa để tuyển dụng sinh viên, tuy nhiên nguồn cung vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế.
Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng hướng tới tiêu chuẩn “sạch” và bền vững, yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng ngày càng cao. Để tạo ra một sản phẩm nông nghiệp đạt chất lượng, doanh nghiệp phải triển khai đồng bộ nhiều khâu như chọn tạo giống, cung ứng vật tư đầu vào, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sản xuất, cũng như chế biến và bảo quản sau thu hoạch. Chính vì vậy, ngành Nông học đang mở ra nhiều cơ hội việc làm hấp dẫn cho sinh viên ngành này.
Cùng đánh giá về nhu cầu nhân lực của ngành Nông học, Phó giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Kỳ cho rằng, trong bất kỳ giai đoạn phát triển nào của xã hội, nhu cầu về lương thực, thực phẩm luôn là nhu cầu thiết yếu. Vì vậy, ngành Nông học luôn duy trì nhu cầu lớn về nguồn nhân lực.
Tuy nhiên, vấn đề nhân lực trong lĩnh vực nông nghiệp nói chung và ngành Nông học nói riêng không chỉ nằm ở chỗ “có cần hay không”, mà cốt lõi là cần nguồn nhân lực với những kiến thức và kỹ năng như thế nào.
Trước đây, sinh viên tốt nghiệp ngành Nông học chủ yếu được trang bị các kiến thức chuyên môn mang tính truyền thống như quy luật sinh trưởng, phát triển của cây trồng, kỹ thuật dinh dưỡng và chăm sóc vật nuôi, hay quy trình trông nuôi trồng thủy sản. Đây vẫn là những nền tảng quan trọng, tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và nông nghiệp công nghệ cao phát triển mạnh mẽ, nhu cầu của thị trường đã có nhiều thay đổi. Sinh viên ngành Nông học cũng như nhiều lĩnh vực khác cần được bổ sung kỹ năng số, năng lực ứng dụng công nghệ và tư duy đổi mới sáng tạo...
Đặc biệt, với xu hướng phát triển các mô hình “trang trại thông minh”, người học phải thành thạo việc sử dụng công nghệ trong quản lý, sản xuất và tối ưu hóa quy trình nông nghiệp...
Vì vậy, nhu cầu nhân lực của ngành Nông học trong tương lai vẫn rất lớn. Trên cơ sở đó, để có thể đáp ứng tốt yêu cầu của thị trường lao động, các trường cần tiếp tục đổi mới chương trình giảng dạy, cập nhật kiến thức và kỹ năng mới. Qua đó giúp sinh viên thích ứng hiệu quả với xu hướng phát triển của ngành.
Nhiều học sinh vẫn cho rằng học và làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp sẽ vất vả
Theo thầy Huỳnh Kỳ, một trong những rào cản khi tuyển sinh của ngành Nông học nói riêng và lĩnh vực Nông nghiệp nói chung xuất phát từ tâm lý “ngại khó, ngại khổ” của một số em học sinh. Nhiều em cho rằng học và làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp gắn liền với điều kiện lao động vất vả, thường xuyên làm việc ngoài trời hoặc tại khu vực nông thôn. Từ đó ưu tiên lựa chọn những ngành nghề được xem là “nhẹ nhàng” hay những ngành hot như hiện nay.
Bên cạnh đó, không ít phụ huynh có xu hướng cho con theo đuổi những ngành nghề ổn định, ít vất vả hơn so với hình ảnh lao động nông nghiệp truyền thống vốn gắn với quan niệm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”.
Ngoài ra, xu hướng của truyền thông và xã hội cũng tác động đến việc lựa chọn ngành nghề của thí sinh hiện nay. Những ngành nghề “thời thượng” trong lĩnh vực công nghệ, kinh doanh, dịch vụ thường được nhắc đến nhiều hơn, trong khi hình ảnh về nông nghiệp hiện đại, nông nghiệp công nghệ cao vẫn chưa được truyền tải một cách đầy đủ và hấp dẫn đến người học.
Đồng quan điểm, theo cô Làn, một trong những nguyên nhân khiến học sinh chưa mặn mà với ngành Nông học là do định kiến cho rằng đây là lĩnh vực vất vả, phải thường xuyên làm việc ngoài trời, “dầm mưa dãi nắng”.
Bên cạnh nhận thức của học sinh, quan niệm từ phía phụ huynh cũng là một rào cản không nhỏ. Nhiều người vẫn cho rằng làm nông nghiệp là vất vả, nên không muốn con theo đuổi lĩnh vực này. Chính điều này khiến nhóm ngành Nông nghiệp nói chung và Nông học nói riêng gặp khó khăn trong thu hút người học.
Tuy nhiên, trên thực tế, đây lại là ngành có vai trò hết sức thiết thực đối với sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam. Với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, nông nghiệp đang chuyển mình theo hướng công nghệ cao, thông minh hơn, mở ra cơ hội việc làm hấp dẫn cho sinh viên tốt nghiệp ngành Nông học.
Tại những địa phương có thế mạnh nông nghiệp như Lâm Đồng, hoạt động sản xuất diễn ra quanh năm với quy mô lớn, tập trung vào các cây trồng chủ lực như rau, hoa, cà phê và nhiều loại cây công nghiệp khác. Điều này kéo theo nhu cầu lớn về nguồn nhân lực được đào tạo bài bản trong lĩnh vực Nông học.
Xu hướng nông nghiệp công nghệ cao, sinh viên ngành Nông học có nhiều cơ hội việc làm
Bàn về cơ hội việc làm của ngành Nông học, theo cô Làn, sau khi hoàn thành chương trình đào tạo ngành Nông học, sinh viên sẽ được cung cấp đầy đủ kiến thức và năng lực chuyên môn để đáp ứng yêu cầu công việc
Sinh viên tốt nghiệp có thể công tác tại các cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp như: Trung tâm nghiên cứu và chuyển giao khoa học kỹ thuật, Viện nghiên cứu, Viện sinh học nhiệt đới. Đồng thời làm việc tại các công ty giống cây trồng, các công ty chuyên khoa học đời sống, công ty phân bón, những trang trại, hợp tác xã nông nghiệp, các công ty chăm sóc cây trồng, công ty hóa chất nông nghiệp...
Đặc biệt, trong bối cảnh công nghệ số hiện nay, sinh viên hoàn toàn có thể vận dụng kiến thức để có thể phát triển sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử. Việc ứng dụng các công cụ số trong marketing, quản lý chuỗi cung ứng và kết nối trực tiếp với người tiêu dùng giúp gia tăng giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây chính là hướng đi tiềm năng, phù hợp với xu thế hiện đại, đồng thời mở ra cơ hội khởi nghiệp sáng tạo cho sinh viên ngành Nông học trong thời đại mới.
Còn theo thầy Kỳ, sinh viên tốt nghiệp ngành Nông học có thể làm cán bộ kỹ thuật sản xuất tại doanh nghiệp, trang trại, hợp tác xã hoặc tham gia nghiên cứu – phát triển tại viện, trường và công ty nông nghiệp. Ngoài ra, người học còn có cơ hội làm việc trong lĩnh vực khuyến nông, quản lý nhà nước, kinh doanh vật tư nông nghiệp và phát triển thị trường nông sản.
Đáng chú ý, trong bối cảnh nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ, nhiều vị trí việc làm mới cũng đang mở ra như quản lý trang trại thông minh, vận hành thiết bị bay không người lái (drone) trong sản xuất, hay phân tích dữ liệu nông nghiệp nhằm tối ưu năng suất và chất lượng cây trồng. Đây là những hướng đi giàu tiềm năng, phù hợp với xu thế hiện đại hóa ngành nông nghiệp.
Về thu nhập, mức lương khởi điểm cho sinh viên mới tốt nghiệp thường dao động từ 6–8 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, con số này có thể tăng nhanh theo kinh nghiệm, năng lực chuyên môn và vị trí công việc.
Đặc biệt, để đáp ứng tốt yêu cầu của ngành này, theo thầy Kỳ, sinh viên ngành Nông học trước hết cần có sự yêu thích thiên nhiên và lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Đồng thời sẵn sàng tham gia các hoạt động trải nghiệm thực tế, bởi chương trình đào tạo gắn liền với đồng ruộng, trang trại và phòng thí nghiệm.
Bên cạnh đó, sinh viên cần có tư duy khoa học, khả năng quan sát, phân tích và giải quyết vấn đề; đồng thời rèn luyện tính kiên trì, tinh thần chịu khó và kỹ năng làm việc nhóm.
Trong bối cảnh nông nghiệp hiện đại, người học cũng cần được trang bị các kỹ năng bổ trợ như năng lực số, khả năng ứng dụng công nghệ, ngoại ngữ và kỹ năng giao tiếp, kết nối với doanh nghiệp và nông dân, nhằm đáp ứng tốt yêu cầu của thị trường lao động.
“Trong quá trình triển khai đào tạo ngành Nông học, nhà trường có nhiều thuận lợi như vị trí nằm ở trung tâm vùng sản xuất nông nghiệp lớn, đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm, cơ sở vật chất thực nghiệm tốt. Nhà trường có mạng lưới hợp tác với nhiều với doanh nghiệp, địa phương và viện nghiên cứu. Đồng thời, khoa và trường luôn liên tục đổi mới chương trình, tăng cường kỹ năng thực hành và kỹ năng số cho sinh viên để đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường lao động”, thầy Kỳ chia sẻ.
Anh Lê Trần Hoàng Vũ, cựu sinh viên Đại học Cần Thơ, hiện là Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn thương mại An Phát Nông chia sẻ, nhu cầu tuyển dụng của ngành Nông học hiện nay được đánh giá ở mức cao. Sinh viên ngành này không chỉ có kiến thức về trồng trọt mà còn được tiếp cận chăn nuôi, thủy sản và nông nghiệp công nghệ cao, từ đó mở rộng cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp.
Hiện nay, nhân viên tại có xuất phát điểm từ ngành Nông học tại công ty hiện nay đang chiếm hơn một nửa, giữ nhiều vai trò quan trọng, từ giám đốc tới trưởng phòng,...
Để đáp ứng tốt yêu cầu của doanh nghiệp, bên cạnh kiến thức chuyên môn về khoa học cây trồng, thực vật, di truyền và chọn giống, bảo vệ thực vật, người làm việc trong ngành này cần có kỹ năng như giao tiếp, làm việc nhóm. Tuy nhiên, một trong những yếu tố được nhà tuyển dụng đánh giá quan trọng nhất à đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm và thái độ làm việc nghiêm túc. Đây là nền tảng để người lao động có thể phát triển bền vững và gắn bó lâu dài với doanh nghiệp.
Đặc biệt, đối với nguồn nhân lực chất lượng cao, yêu cầu không chỉ dừng lại ở kiến thức mà còn ở năng lực ứng dụng công nghệ. Trong bối cảnh nông nghiệp hiện đại phát triển nhanh, sinh viên cần có khả năng sử dụng và khai thác hiệu quả các công nghệ mới, nhất là công nghệ số để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động.
Cũng theo anh Vũ, mức thu nhập trong ngành Nông học phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Với sinh viên mới ra trường, thu nhập khởi điểm thường dao động từ 6–8 triệu đồng/tháng, tùy theo vị trí công việc. Đối với các vị trí như nhân viên kinh doanh, thu nhập có thể cao hơn nhờ các khoản thưởng theo doanh số và biết tận dụng cơ hội, phát huy năng lực cá nhân. Ngoài ra, nếu làm việc tại các doanh nghiệp lớn hoặc công ty đa quốc gia, mức lương khởi điểm có thể cao hơn tuỳ theo từng vị trí công việc.
