Gần như đã thành thông lệ, cứ vào khoảng đầu tháng Tư hằng năm là nhiều trường trung học cơ sở, trung học phổ thông đều áp dụng thời khóa biểu tăng tiết - nhất là đối với những lớp cuối cấp. Việc tăng tiết này có nhiều nguyên nhân, có cả việc nghỉ lễ; có khi dạy trễ chương trình, có khi do kế hoạch của ngành giáo dục địa phương thay đổi và nhiều trường đẩy nhanh tiến độ để dành thời gian ôn thi tuyển sinh, ôn thi tốt nghiệp.
Vì vậy, những môn ít tiết, ít liên quan đến thi cử, như: Nội dung giáo dục địa phương; Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp; Thể dục; Âm nhạc; Mĩ thuật; Tin học nhiều nơi chuyển sang dạy trái buổi hoặc dạy online.
Các môn nhiều tiết, liên quan đến thi cử thì dạy vào thời khóa biểu chính khóa. Lịch học, lịch dạy của học sinh, giáo viên tăng thêm nhiều tiết/ tuần. Việc dồn ép này khiến không ít giáo viên lo lắng hiệu quả giảng dạy, học tập sẽ bị ảnh hưởng do thầy trò đều uể oải, mệt mỏi.
Hiện nay, những lớp cuối cấp ở các trường trung học cơ sở, trung học phổ thông khá áp lực với thành tích thi cử. Trường nào cũng muốn học sinh mình đậu cao, tỉ lệ đẹp nên đều muốn dành một khoảng thời gian nhất định để ưu tiên ôn thi cuối cấp.
Trong khi, khung năm học quy định mỗi năm có 35 tuần thực học nên về cơ bản thời gian tổng kết năm học được ấn định vào cuối tháng 5. Trong khi đó, lịch thi tốt nghiệp của học sinh lớp 12 năm nay được đẩy lên sớm hơn 2 tuần so với các năm trước.
Lịch thi tuyển sinh 10 vì thế cũng phải điều chỉnh và nhiều địa phương thi tuyển sinh 10 vào cuối tháng 5 hoặc những ngày đầu tiên của tháng 6.
Vì thế, nếu dạy đúng chương trình thì cuối tháng 5 kết thúc năm học, học sinh lớp 9 sẽ bước vào kỳ thi luôn, các trường sẽ khó khăn trong việc hoàn thiện hoàn thành điểm số, công nhận hoàn thành chương trình trung học cơ sở. Các thầy cô lớp 12 cũng khó khăn trong việc hoàn thành điểm số và những việc cần thiết cho học sinh trước khi bước vào kỳ thi.
Đó là chưa kể cuối học kỳ II có một số ngày lễ, như: Giỗ tổ Hùng Vương; nghỉ lễ ngày 30/4; nghỉ lễ 1/5 cũng mất khá nhiều tiết dạy.
Vì vậy, đầu tháng 4 là các trường triển khai việc tăng tiết. Thầy cô phải làm kế hoạch tăng tiết và thực hiện giảng dạy với số tiết cao hơn nhiều so với quy định số tiết trên tuần.
Chẳng hạn, ở cấp trung học cơ sở, môn Ngữ văn và Toán có 4 tiết/ lớp/ tuần, thầy cô nào kiêm nhiệm thì dạy 4 lớp với chủ nhiệm. Nhiều thầy cô dạy 5 lớp vì học kỳ I dạy 4 lớp. Mỗi lớp tăng 2 tiết thì những thầy cô dạy 5 lớp tăng thêm 10 tiết sẽ tương đương mỗi tuần dạy 30 tiết.
Những thầy cô kiêm nhiệm hoặc những môn học khác cũng đa phần từ 25 tiết trở lên.
Trong khi, ngoài chuyện dạy trên lớp, giáo viên còn phải chuẩn bị kế hoạch bài dạy (giáo án) và chấm các bài kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kỳ (giữa kỳ), chuẩn bị làm kế hoạch, ra đề kiểm tra cuối học kỳ và vô vàn công việc không tên khác được triển khai.
Học sinh thì buổi sáng gần như ngày nào cũng 5 tiết, các buổi chiều cũng có lịch học kín tuần, không có thời gian nghỉ ngơi. Nhiều học sinh nhà xa ở lại luôn trường để buổi chiều học tiếp.
Ngoài chuyện học ở trường, nhiều học sinh còn tham gia học thêm ở các cơ sở học thêm. Vì thế, nhiều học sinh gần như học kín ngày, kín tuần. Nhiều ngày có em phải học 3 ca khác nhau.
Với lịch học như vậy, không chỉ ảnh hưởng đến việc tiếp thu kiến thức mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý của học sinh.
Nhiều vấn đề đặt ra khi áp dụng lịch tăng tiết trong nhiều tuần
Việc tăng tiết vào cuối năm học thường khiến cả thầy và trò đều rơi vào trạng thái áp lực, và điều này không phải là cảm nhận cá nhân mà người viết từng trải qua hàng chục năm công tác.
Về phía học sinh cuối cấp, đây là giai đoạn các em phải “chạy nước rút”: vừa ôn tập khối lượng kiến thức lớn, vừa chuẩn bị cho các kỳ kiểm tra, thi chuyển cấp. Khi số tiết học tăng lên, thời gian nghỉ ngơi bị thu hẹp, dễ dẫn đến mệt mỏi, giảm khả năng tiếp thu và đôi khi sinh ra tâm lý chán học.
Còn với giáo viên, áp lực cũng không hề nhỏ. Thầy cô phải hoàn thành chương trình đúng tiến độ, ôn tập cho học sinh, ra đề, chấm bài, nhập điểm, làm hồ sơ sổ sách cuối năm. Khi số tiết dạy tăng lên, cường độ làm việc dày đặc hơn, khiến việc đảm bảo chất lượng từng tiết dạy trở nên khó khăn hơn.
Điều đáng suy nghĩ là việc tăng tiết sẽ khó đồng nghĩa với hiệu quả dạy và học được tốt. Khi cả thầy và trò đều trong trạng thái căng thẳng, việc dạy và học dễ rơi vào trạng thái “chạy cho kịp” hơn là “học cho chắc”.
Nhiều kiến thức học sinh nắm chưa thấu đáo, học sinh không chuẩn bị bài cũng được giáo viên cho qua vì thầy cô nào cũng hiểu áp lực của học trò khi các em cũng đang căng mình với thời khóa biểu tăng tiết.
Câu chuyện tăng tiết học ở nhà trường đối với học sinh cuối cấp không phải là vấn đề mới mà nó đã, đang diễn ra. Những năm tiếp theo có thể vẫn tái diễn bởi những bất cập của lịch học, lịch thi và cả những kỳ vọng, thành tích của nhà trường, địa phương.
Có lẽ, đã đến lúc, ngành giáo dục địa phương, nhà trường cần cẩn trọng trong việc tính toán khung thời gian năm học, khi ban hành kế hoạch kiểm tra, thi cử cũng cần khoa học tránh thay đổi sẽ khiến cho các trường bị động về thời gian.
Bên cạnh đó, nhà trường cũng không nên quá nặng nề về thành tích để triển khai số tiết học cuối năm sao cho phù hợp và hiệu quả để không khí cuối năm học bớt nặng nề, cả thầy lẫn trò được “dễ thở” hơn.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
