Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 17/2026/TT-BGDĐT quy định về tiêu chuẩn người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Theo đó, đối với vị trí phó hiệu trưởng, Thông tư cũng quy định trình độ tiến sĩ là yêu cầu cơ bản; Có ít nhất 02 năm kinh nghiệm quản lý cơ sở giáo dục đại học từ cấp phó trưởng khoa, phòng, ban hoặc tương đương trở lên; Có năng lực quản lý và phát triển các lĩnh vực cụ thể của cơ sở giáo dục đại học.
Tuy nhiên, văn bản này cũng mở ra cơ chế linh hoạt cho các trường đào tạo ngành đặc thù. Cụ thể, tại các cơ sở đào tạo về nghệ thuật, ngôn ngữ, văn hóa hoặc thể dục thể thao có quy mô đào tạo các ngành này chiếm từ 70% trở lên, yêu cầu trình độ đối với phó hiệu trưởng có thể từ Thạc sĩ trở lên nhằm phù hợp với đặc thù thực tiễn của lĩnh vực.
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hùng Cường – Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp cho hay, đối với những cơ sở giáo dục đại học đặc thù, đơn cử như các trường đào tạo về nghệ thuật - có rất nhiều giảng viên giỏi nghề, tâm huyết và có kinh nghiệm giảng dạy, có khả năng tổ chức, quản lý; đồng thời họ có rất nhiều thành tích trong hoạt động chuyên môn, nhiều danh hiệu, giải thưởng trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật, song chỉ tốt nghiệp trình độ thạc sĩ. Bởi, họ dành nhiều thời gian cho sáng tạo nghệ thuật hơn là học nâng cao trình độ.
Vì vậy, việc có cơ chế linh hoạt như vậy tất yếu tạo thuận lợi cho công tác tổ chức quản lý của các cơ sở giáo dục đại học đặc thù. Đồng thời, điều này hoàn toàn phù hợp với thực tiễn các cơ sở giáo dục đại học đặc thù.
Đồng tình với quan điểm trên, Tiến sĩ Phạm Huy Quang - Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, rất cần thiết có các cơ chế linh hoạt, mang tính đặc thù đối với khối cơ sở đào tạo văn hóa nghệ thuật.
Theo thầy Quang, trên thực tế, số lượng nhân lực có trình độ Tiến sĩ trong lĩnh vực này còn hạn chế, thấp hơn đáng kể so với các lĩnh vực ngành khác. Do đó, quy định hiệu trưởng phải có trình độ tiến sĩ là phù hợp, trong khi vị trí phó hiệu trưởng có thể áp dụng yêu cầu trình độ thạc sĩ, nhất là đối với những cơ sở đào tạo nghệ thuật chưa triển khai đào tạo sau đại học.
Bên cạnh đó, thầy Quang cũng đề xuất cần bổ sung cơ chế linh hoạt đối với tiêu chí tiến sĩ chủ trì ngành trong mở ngành đào tạo. Theo quy định hiện hành, để được phép mở ngành đào tạo trình độ đại học, cơ sở đào tạo phải có tối thiểu 03 tiến sĩ đảm nhiệm vai trò chủ trì, tuy nhiên, yêu cầu này được cho là gây nhiều khó khăn đối với khối ngành nghệ thuật. Bởi, đội ngũ giảng viên trong lĩnh vực này thường dành phần lớn thời gian cho hoạt động sáng tác, bồi dưỡng chuyên môn và tích lũy kinh nghiệm thực tiễn phục vụ giảng dạy, thay vì theo đuổi học vị tiến sĩ.
Còn theo Thạc sĩ Trần Minh Đặng – Bí thư Đảng ủy Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, Thông tư số 17/2026/TT-BGDĐT được xem là một bước điều chỉnh quan trọng, tạo ra luồng sinh khí mới đối với khối các cơ sở giáo dục đặc thù.
Thầy Đặng cho rằng, cơ chế linh hoạt trong quy định tiêu chuẩn đối với đội ngũ lãnh đạo không làm giảm yêu cầu về chất lượng, mà ngược lại góp phần lựa chọn được những người có năng lực thực chất, phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực. Đặc biệt, đối với các ngành như văn hóa, nghệ thuật, thể thao – nơi yêu cầu cao về năng lực chuyên môn và bản sắc nghề nghiệp – việc “đo ni đóng giày” tiêu chí giúp giải quyết bài toán khan hiếm nhân lực, đồng thời tạo sự cân bằng giữa năng lực quản trị và chuyên môn.
Lĩnh vực văn hoá, nghệ thuật được ghi nhận có đặc thù tuyển sinh sớm là phù hợp với thông lệ quốc tế
Từ thực tiễn đào tạo, thầy Đặng nhận định, cơ chế linh hoạt này sẽ mang lại nhiều thuận lợi cho các cơ sở giáo dục đặc thù như tạo điều kiện khai thác hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao, ổn định bộ máy quản lý, giảm áp lực về tiêu chuẩn hình thức, qua đó tăng tính chủ động và tự chủ trong điều hành.
Đồng thời, thầy Đặng cũng đánh giá đây là ngưỡng hợp lý, vừa giúp bảo đảm yêu cầu về trình độ học thuật, vừa tạo điều kiện để các trường đào tạo nghệ thuật giữ chân đội ngũ nghệ sĩ, vận động viên có chuyên môn cao tham gia công tác quản lý. Nhờ đó, nhà trường có thể tập trung vào nâng cao chất lượng đào tạo thực chất, thay vì chạy theo bằng cấp mang tính hàn lâm không phù hợp với đặc thù nghề nghiệp.
Đồng thời, quy định này cũng góp phần tăng tính linh hoạt trong quản trị, giúp gắn kết chặt chẽ hơn giữa hoạt động đào tạo và thực tiễn nghề nghiệp. Theo thầy Đặng, đây là minh chứng cho sự bám sát thực tiễn của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong bối cảnh nhiều cơ sở giáo dục đặc thù đang thiếu đội ngũ lãnh đạo có chuyên môn sâu.
“Có thể nói, quy định mới đã góp phần trả lại giá trị thực cho công tác cán bộ tại những trường đại học đào tạo đặc thù, giảm áp lực ‘văn bằng hóa’, từ đó giúp các cơ sở đào tạo tập trung tốt hơn vào sứ mệnh bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa, nghệ thuật của đất nước”, thầy Đặng nhấn mạnh.
Trước quy định mới nêu trên, Tiến sĩ Phan Lê Chung – Phó Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Nghệ thuật (Đại học Huế) cho rằng, đây là cơ chế góp phần “cởi trói” quy định còn vướng mắc tồn tại trong thời gian dài vừa qua đối với các cơ sở giáo dục đại học đào tạo ngành đặc thù thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Bởi, lâu nay, chỉ các cơ sở đào tạo nghệ thuật thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mới được áp dụng linh hoạt quy định về trình độ phó hiệu trưởng từ thạc sĩ trở lên; trong khi đó, các trường đào tạo đặc thù trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, dù có tính chất tương đồng, vẫn phải tuân thủ quy định chung với yêu cầu phó hiệu trưởng phải có trình độ tiến sĩ như các lĩnh vực khác.
