Chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới là một quyết sách lớn, có ý nghĩa chính trị - xã hội, nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt là học sinh tại vùng phên dậu của Tổ quốc.
Thực hiện Thông báo Kết luận số 81-KL/TW của Bộ Chính trị, năm 2025, tỉnh Sơn La đã triển khai khởi công 13 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học - trung học cơ sở tại toàn bộ 13 xã biên giới. Sự kiện này đánh dấu bước khởi đầu quan trọng trong việc hiện thực hóa mục tiêu mỗi xã biên giới có một ngôi trường khang trang, hiện đại, hướng tới hình thành trung tâm giáo dục có cơ sở vật chất đồng bộ, qua đó nâng cao chất lượng dạy và học, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ cho địa phương, đồng thời góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực biên giới, cũng như thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
Trong quá trình triển khai, công trình nhận được sự đồng thuận, ủng hộ của bà con nhân dân bản Mờn 1, Mờn 2, nơi được chọn làm địa điểm xây dựng. Nhiều hộ dân đã tự nguyện hiến đất, tạo điều kiện để dự án khởi công đúng tiến độ.
Trường phổ thông nội trú liên cấp giúp giảm tình trạng học sinh bỏ học ở khu vực biên giới
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Hoàng Hữu Phong - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phiêng Pằn (tỉnh Sơn La) cho biết, hiện tại, trên địa bàn xã có 5 trường phổ thông là Trường Tiểu học Chiềng Lương; Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Phiêng Pằn; Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Nà Ớt; Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chiềng Lương; Trường Tiểu học Phiêng Pằn. Tổng số học sinh là 4.508 em, gồm 2.600 học sinh tiểu học (112 lớp) và 1.908 học sinh trung học cơ sở (45 lớp).
Số lượng học sinh tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn chủ yếu nằm ở các bản đặc biệt khó khăn, xa trung tâm. Do địa bàn xã rộng, gồm 45 bản, trong đó có 36 bản đặc biệt khó khăn nên việc đi lại của người dân và học sinh gặp nhiều trở ngại. Riêng khu vực cụm xã Phiêng Pằn (cũ), hệ thống giao thông còn hạn chế, đường từ các bản đến trung tâm xã chủ yếu là đường đất. Nhiều học sinh phải di chuyển quãng đường lên tới 13km để đến trường.
Nhiều điểm trường lẻ trên địa bàn xã Phiêng Pằn đã xuống cấp, chưa có nhà bếp, nhà ở bán trú cho học sinh. Nhiều bản xa điểm trường nên việc di chuyển của học sinh gặp còn gặp khó khăn, nhất là trong mùa mưa.
Vì vậy, việc xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp là nhiệm vụ cấp thiết. Đây là giải pháp nhằm bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, nâng cao chất lượng dạy và học, đồng thời giảm tình trạng học sinh bỏ học ở khu vực biên giới, giúp con em đồng bào dân tộc thiểu số có điều kiện phát triển toàn diện, được tiếp cận cơ hội học tập ổn định. Về lâu dài, hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp còn góp phần củng cố vững chắc "thế trận" lòng dân nơi biên cương Tổ quốc.
Bên cạnh đó, khi trường hoàn thành và đi vào hoạt động sẽ giúp giảm áp lực về quy mô học sinh. Hiện nay, một số trường có số lượng học sinh đông, trong khi điều kiện cơ sở vật chất chưa đáp ứng được đầy đủ yêu cầu dạy và học.
Không chỉ vậy, mô hình này còn tạo điều kiện học tập cho người dân ở khu vực biên giới, nhất là những đối tượng gặp khó khăn trong tiếp cận giáo dục. Qua đó, trình độ dân trí được nâng cao, chất lượng nguồn nhân lực được cải thiện và từng bước hình thành nguồn cán bộ tại chỗ.
Đặc biệt, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục được tăng cường theo hướng nâng cao hiệu lực, hiệu quả. Các nguồn lực về cơ sở vật chất, tài chính, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý được phân bổ, sử dụng hợp lý, đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục tại địa phương.
Theo ông Phong, việc xây dựng trường được thực hiện trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các quy định hiện hành về quy mô trường, lớp, tiêu chuẩn cơ sở vật chất và định mức giáo viên; gắn với quy hoạch phát triển, quy mô dân số, mật độ dân cư và điều kiện địa lý. Quá trình triển khai bảo đảm thực hiện đúng các tiêu chuẩn theo quy định đối với giáo dục phổ thông.
Sau khi thành lập trường phổ thông nội trú liên cấp, các cơ sở giáo dục còn lại sẽ được sắp xếp, điều chỉnh theo hướng phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Toàn bộ quá trình tổ chức thực hiện bảo đảm nguyên tắc dân chủ, công khai và minh bạch.
Ông Phong thông tin thêm, năm học 2026-2027, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở xã Phiêng Pằn sẽ tuyển sinh với tổng số 28 lớp, khoảng 980 học sinh.
Tuy nhiên, qua khảo sát tại các đơn vị trường học, học sinh cấp tiểu học, từ khối 1 - 5 còn nhỏ nên bố mẹ các em có tâm lý chưa yên tâm khi đưa các con vào học tại trường nội trú. Vì vậy Ủy ban nhân dân xã đã đề nghị giữ nguyên các trường hiện có trên địa bàn xã và thành lập mới Trường nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Phiêng Pằn.
Nhiều gia đình trong bản sẵn sàng hiến đất xây trường
Việc xây dựng trường học tại các xã biên giới không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành giáo dục, mà đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Từ chính quyền địa phương đến các tổ chức, người dân đều có thể chung tay bằng những việc làm cụ thể như hiến đất, tham gia ngày công lao động, hỗ trợ nguồn lực và lan tỏa tinh thần trách nhiệm với cộng đồng.
Là một người gắn bó lâu năm với bản Xá Lũ, xã Lóng Sập (tỉnh Sơn La) được người dân tin tưởng, ông Thào A Tồng chia sẻ, khi địa phương triển khai chủ trương xây dựng trường học vùng biên giới, bà con trong bản đều nhất trí đồng thuận. Mặc dù, cuộc sống còn nhiều khó khăn, nhưng người dân luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học của con em.
Từ suy nghĩ đó, nhiều gia đình trong bản sẵn sàng hiến đất, góp công, góp sức để xây trường, tạo điều kiện học tập tốt hơn cho thế hệ trẻ địa phương. Sự đồng lòng ấy không chỉ thể hiện niềm tin của người dân vào chủ trương phát triển giáo dục, mà còn cho thấy khát vọng vươn lên bằng con đường học tập, coi tri thức là nền tảng thay đổi tương lai của con em và của chính bản làng nơi vùng biên còn nhiều khó khăn.
"Tiền có thể kiếm dần, nhưng cái chữ không có thì con em mình sẽ thiệt thòi cả đời. Nếu không được đến trường, không biết chữ, sau này sẽ khó tìm được việc làm ổn định để thay đổi cuộc sống", ông Tồng bộc bạch.
Ông Tồng cho biết thêm, bản thân đã cùng chính quyền xã trực tiếp đến từng hộ gia đình để vận động, tuyên truyền và giải thích chủ trương xây dựng trường. Trong quá trình trao đổi, người dân hiểu rõ về ý nghĩa lâu dài của việc đầu tư cho giáo dục, nhất là đối với con em vùng biên giới. Dù điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều hạn chế, nhưng người dân sẵn sàng góp công, góp sức và phối hợp trong quá trình triển khai, bởi ai cũng mong con em mình được học tập trong điều kiện tốt và ổn định hơn.
Trong giai đoạn trường học đang xây dựng, người dân địa phương tiếp tục đồng hành bằng những việc làm cụ thể như quét dọn khu vực thi công, hỗ trợ vận chuyển, bố trí một số trang thiết bị phục vụ công tác chuẩn bị xây dựng, góp phần bảo đảm tiến độ và tạo điều kiện thuận lợi cho đơn vị thi công.
Sự đồng lòng này không chỉ giúp quá trình xây dựng thuận lợi hơn, mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết của người dân địa phương trong việc tạo dựng môi trường học tập tốt hơn cho con em trong tương lai.
Cùng chia sẻ về việc xây dựng trường nơi biên cương, anh Đường Văn Tích, sinh sống tại Bản Mờn 2, xã Phiêng Pằn (tỉnh Sơn La), là một trong những hộ dân tự nguyện hiến toàn bộ diện tích đất trồng mía của gia đình để phục vụ việc xây dựng trường học cho biết: "Khi địa phương triển khai xây dựng trường, gia đình tôi đã tự nguyện hiến đất để tạo mặt bằng phục vụ thi công, với mong muốn con em trong bản sớm được học tập trong một ngôi trường mới khang trang, bảo đảm điều kiện dạy và học. Việc hiến đất được gia đình thống nhất ngay từ đầu, xem đây là sự đóng góp cần thiết cho sự phát triển lâu dài của địa phương, trong bối cảnh cơ sở vật chất giáo dục tại khu vực còn nhiều hạn chế.
Hiện gia đình tôi có hai cháu học lớp 2 và lớp 4, đều đang theo học tại các điểm trường có điều kiện học tập còn thiếu thốn. Tôi mong muốn khi trường mới được xây dựng và đưa vào sử dụng, các cháu sẽ được học tập trong môi trường tốt hơn, ổn định hơn. Gia đình cũng kỳ vọng việc học hành bài bản sẽ giúp các con có thêm kiến thức, định hướng nghề nghiệp rõ ràng trong tương lai, mở ra cơ hội mới ngoài sản xuất nông nghiệp".
Anh Tích kỳ vọng, việc xây dựng trường học nơi biên cương mang ý nghĩa thiết thực đối với các gia đình trong bản nói riêng và xã Phiêng Pằn nói chung. Với người dân làm nông như gia đình anh Tích, niềm mong mỏi lớn nhất là con cái được đến trường, có thầy cô, lớp học ổn định. Chắc chắn khi có trường mới, việc đi học của con em nơi đây sẽ thuận tiện và tương lai rộng mở hơn.
