Tại Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng đã được thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.
Danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở là một trong những danh hiệu được cán bộ, công chức, viên chức trong đó có đông đảo đội ngũ giáo viên quan tâm.
Quy định về danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở trong Luật Thi đua, khen thưởng sửa đổi
Hiện nay, việc xét danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở được quy định tại Điều 23. Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” Luật Thi đua, khen thưởng 2022.
Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” để tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
1. Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”;
2. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.
Luật Thi đua, khen thưởng hiện hành cá nhân đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở bắt buộc phải đạt danh hiệu Lao động tiên tiến và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến (hoặc đề tài, đề án, công trình… khoa học) được công nhận.
Quy định hiện nay cũng không quy định tỷ lệ cá nhân được công nhận danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở, nên có hiện tượng ngoài việc không quá 20% người được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, tất cả các trường hợp được công nhận sáng kiến đều được đề nghị đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở.
Điều đó dẫn đến có tình trạng một đơn vị có quá nhiều người đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở, có nơi trên 50% người được công nhận danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng sắp tới có hiệu lực từ 01/10/2026 có thể khắc phục tình trạng này.
Cụ thể, sửa đổi Luật Thi đua, khen thưởng về danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở như sau:
Sửa đổi, bổ sung Điều 23 như sau:
“Điều 23. Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”
1. Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” để tặng cho cá nhân đạt một trong các tiêu chuẩn sau đây:
a) Được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ;
b) Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và có sáng kiến được cơ sở công nhận;
c) Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo;
d) Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.
2. Chính phủ quy định tỷ lệ xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” quy định tại các điểm b, c và d khoản 1 Điều này.”.
Có thể thấy, quy định mới về danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở được quy định rõ ràng, cụ thể hơn, được đánh giá là tích cực, phù hợp thực tiễn xét thi đua, khen thưởng.
Quy định tại Điều 23 về danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” cho thấy một bước tiến rõ rệt trong việc chuẩn hóa tiêu chí thi đua theo hướng thực chất, đa chiều và bám sát yêu cầu phát triển hiện nay. Việc kết hợp giữa tiêu chí hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, lao động tiên tiến gắn với các yêu cầu cụ thể như có sáng kiến được công nhận, có nhiệm vụ khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo đạt hiệu quả, hay thể hiện sự mưu trí, sáng tạo trong thực tiễn công tác đã mở rộng không gian ghi nhận thành tích một cách toàn diện hơn.
Điều này không chỉ khắc phục tình trạng đánh giá chung chung, cảm tính, mà còn khuyến khích đội ngũ cán bộ, viên chức không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng chuyên môn và năng lực sáng tạo. Có thể thấy, quy định đã đặt nền tảng vững chắc để danh hiệu thi đua thực sự trở thành sự tôn vinh xứng đáng đối với những cá nhân tiêu biểu, góp phần lan tỏa giá trị tích cực trong toàn hệ thống.
Tỷ lệ xét danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở trong cơ quan đơn vị bao nhiêu % là hợp lý?
Có thể thấy điểm mới nhất của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng ngoài việc quy định các tiêu chuẩn tặng danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở rõ ràng hơn còn có quy định quan trọng về tỷ lệ người đạt danh hiệu này.
Luật mới giao Chính phủ quy định tỷ lệ xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” quy định tại các điểm b, c và d khoản 1 Điều này. Tức quy định về tỷ lệ với người đạt danh hiệu lao động tiên tiến và có sáng kiến (hoặc có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận), còn đối với người được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ không quy định tỷ lệ. Thực tế, hiện nay tỷ lệ cán bộ, viên chức được đánh giá hoàn thành xuất sắc giới hạn không quá 20% số cán bộ, công chức, viên chức được xếp loại hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Người viết cho rằng quy định này là hợp lý. Chính phủ tùy theo thực tiễn sẽ có quy định phù hợp.
Người viết là giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục đề xuất khống chế tỷ lệ tối đa không quá 30% số cán bộ, viên chức đạt danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”. Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, khi danh hiệu được trao quá đông, thiếu sự sàng lọc, giá trị tôn vinh dễ bị “bình quân hóa”, làm giảm động lực phấn đấu thực chất. Việc xác lập một ngưỡng tỷ lệ cụ thể không chỉ giúp đảm bảo tính cạnh tranh lành mạnh, mà còn góp phần khẳng định rằng danh hiệu thi đua phải gắn với thành tích nổi trội, có sức lan tỏa, chứ không phải là sự ghi nhận mang tính đại trà.
Cơ sở của đề xuất này còn nằm ở yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Khi tỷ lệ được khống chế ở mức hợp lý, các đơn vị buộc phải xây dựng tiêu chí đánh giá chặt chẽ, minh bạch hơn, từ đó lựa chọn đúng những cá nhân tiêu biểu, thực sự có đóng góp nổi bật. Điều này không chỉ tạo động lực cho mỗi cán bộ, giáo viên nỗ lực nâng cao chuyên môn, đổi mới phương pháp, mà còn góp phần xây dựng môi trường thi đua thực chất, công bằng. Về lâu dài, chính sự “tinh gọn” trong khen thưởng sẽ làm tăng giá trị danh hiệu, tạo uy tín và sức lan tỏa tích cực trong toàn ngành, đúng với tinh thần thi đua là động lực phát triển chứ không phải là hình thức.
Dần dần khi thi đua, khen thưởng có công cụ đánh giá, khoa học, định lượng rõ ràng có thể giao chỉ tiêu % chiến sĩ thi đua cơ sở cho từng đơn vị, đơn vị nào thực hiện công việc hiệu quả, nhiều người xứng đáng thì được xét tỷ lệ cao hơn trường hoạt động kém hiệu quả.
Khi công tác thi đua, khen thưởng từng bước được chuẩn hóa bằng các công cụ đánh giá khoa học, minh bạch và có khả năng định lượng rõ ràng, việc phân bổ chỉ tiêu tỷ lệ “Chiến sĩ thi đua cơ sở” theo hiệu quả hoạt động của từng đơn vị là một hướng tiếp cận tiến bộ và hợp lý.
Theo đó, những đơn vị vận hành hiệu quả, có nhiều cá nhân thực sự nổi trội, đóng góp thiết thực cho chất lượng giáo dục sẽ được xem xét tỷ lệ cao hơn; ngược lại, những đơn vị hoạt động kém hiệu quả sẽ phải chấp nhận mức phân bổ thấp hơn. Cách làm này không chỉ đảm bảo sự công bằng dựa trên kết quả thực chất, mà còn tạo ra động lực cạnh tranh tích cực giữa các đơn vị, buộc mỗi tập thể phải nâng cao chất lượng quản trị, chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp. Về lâu dài, đây chính là nền tảng để thi đua, khen thưởng trở thành công cụ điều tiết chất lượng, thúc đẩy sự phát triển đồng đều nhưng có phân hóa rõ ràng, đúng với tinh thần “làm tốt thì được ghi nhận xứng đáng”.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
