Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Văn bản số 777/TTg-TCCV ngày 10/7 về việc sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã.
Văn bản nêu rõ mục tiêu thực hiện là đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; chuyển trọng tâm từ giảm đầu mối cơ học sang tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục theo quy mô dân số, phân bố dân cư, tạo điều kiện thuận lợi cho người học và nâng cao chất lượng giáo dục.
Bảo đảm tinh gọn, giảm khoảng 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm ngày 1/7/2025, phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy mô dân số và không gian phát triển của từng địa phương.
Đổi mới quản trị nhà trường, mở rộng quy mô trường, lớp để sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lí và các nguồn lực đầu tư; gắn sắp xếp cơ sở giáo dục với tinh gọn đầu mối quản lí, cơ cấu lại đội ngũ, “giảm biên chế quản lí giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy” [1]. Mô hình trường học quy mô lớn sẽ được triển khai.
Là giáo viên, tôi từng dạy ở những ngôi trường chỉ vài trăm học sinh, cũng có dịp đến nhiều trường với hàng nghìn học sinh, hàng trăm lớp học. Từ những trải nghiệm ấy, tôi nhận ra một điều: trường nhỏ chưa chắc đã dễ điều hành, còn trường lớn cũng không hẳn sẽ khó quản lý.
Có những trường chỉ hơn chục lớp nhưng công việc lúc nào cũng rối, giáo viên thiếu sự gắn kết, việc gì cũng phải chờ hiệu trưởng quyết định. Ngược lại, có những trường rất lớn, nhiều điểm trường, hàng nghìn học sinh nhưng mọi hoạt động vẫn nền nếp, giáo viên yên tâm giảng dạy, phụ huynh tin tưởng.
Qua những điều mắt thấy, tai nghe, tôi nhận ra điều quyết định không phải quy mô của ngôi trường, mà là năng lực của người đứng đầu.
Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chủ trương sáp nhập các cơ sở giáo dục để hình thành những trường học quy mô lớn là hướng đi đúng. Đây không chỉ là giải pháp tinh gọn đầu mối mà còn tạo điều kiện tập trung nguồn lực, sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng giáo dục. Vì vậy, điều cần quan tâm lúc này không còn là có nên sáp nhập hay không, mà là làm thế nào để những ngôi trường sau sáp nhập hoạt động hiệu quả hơn.
Trường học lớn hơn, người đứng đầu cũng phải thay đổi
Ở nhiều địa phương hiện nay vẫn còn những trường chỉ có dưới 10 lớp, nhiều trường khoảng 15-20 lớp nhưng vẫn có đầy đủ bộ máy quản lý. Khi sáp nhập, quy mô nhà trường sẽ lớn hơn, đồng nghĩa trách nhiệm của người đứng đầu cũng lớn hơn rất nhiều.
Một hiệu trưởng có thể phải phụ trách nhiều điểm trường, hàng trăm giáo viên, hàng nghìn học sinh, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương, phụ huynh và nhiều lực lượng khác.
Điều đó đòi hỏi cách điều hành cũng phải khác trước. Nếu vẫn theo lối "việc gì cũng đến tay hiệu trưởng" thì rất khó để một trường quy mô lớn vận hành hiệu quả.
Theo tôi, một hiệu trưởng giỏi không phải là người làm nhiều việc hơn, mà là người biết để nhiều người cùng làm tốt.
Người đứng đầu không thể tự mình dự từng tiết dạy, kiểm tra từng cuốn hồ sơ hay giải quyết mọi việc lớn nhỏ. Điều quan trọng là biết chọn đúng người, giao đúng việc và tin tưởng cấp dưới.
Phó hiệu trưởng cần được giao quyền thực chất. Tổ trưởng chuyên môn phải thật sự là người dẫn dắt chuyên môn chứ không chỉ dừng ở việc truyền đạt văn bản. Khi mỗi bộ phận đều chủ động hoàn thành tốt nhiệm vụ, người lãnh đạo sẽ có nhiều thời gian hơn để lo những việc lớn như định hướng phát triển nhà trường, chăm lo đội ngũ và nâng cao chất lượng giáo dục.
Trường học quy mô lớn và cơ hội chuyển từ "quản lý" sang "quản trị"
Một số người băn khoăn rằng trường quá lớn sẽ khó quản lý giáo viên và khó bảo đảm chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, thực tế đã có câu trả lời.
Một đồng nghiệp của tôi đang công tác tại một trường tiểu học ở một tỉnh phía Nam. Trường có tới 105 lớp, mỗi khối từ 20 đến 25 lớp, lớn hơn nhiều trường học ở địa phương tôi hiện nay. Thế nhưng nhiều năm qua, nơi đây vẫn luôn là lá cờ đầu về chất lượng giáo dục và các hoạt động phong trào.
Điều đó cho thấy quy mô lớn không phải là rào cản. Khi người đứng đầu biết xây dựng một tập thể đoàn kết, biết lắng nghe, biết trao quyền và phát huy thế mạnh của từng thành viên thì quy mô lớn sẽ trở thành lợi thế thay vì áp lực.
Ngược lại, nếu cách điều hành không thay đổi thì ngay cả một trường nhỏ cũng có thể gặp khó khăn.
Sáp nhập trường học không phải là đích đến mà là bước khởi đầu của một quá trình đổi mới.
Muốn chủ trương này đi vào cuộc sống, cùng với việc sắp xếp lại tổ chức, cần đầu tư nhiều hơn cho đội ngũ cán bộ quản lý nhà trường; mạnh dạn phân cấp, trao quyền cho cấp phó và tổ chuyên môn; đẩy mạnh chuyển đổi số trong điều hành để giảm bớt công việc hành chính và nâng cao hiệu quả quản trị.
Là giáo viên, điều tôi và nhiều đồng nghiệp quan tâm không phải trường mình có bao nhiêu lớp hay bao nhiêu điểm trường. Điều chúng tôi mong muốn là được làm việc trong một môi trường dân chủ, minh bạch, nơi mỗi quyết định đều hướng đến học sinh và tạo động lực để giáo viên yên tâm cống hiến.
Tôi tin chủ trương sáp nhập trường học là đúng và cần thiết. Để chủ trương ấy mang lại hiệu quả thực sự, điều quan trọng không chỉ là giảm được bao nhiêu đầu mối, mà còn là xây dựng được đội ngũ hiệu trưởng đủ tầm để dẫn dắt sự thay đổi. Bởi sau cùng, trường học có thể lớn hơn về quy mô, nhưng chất lượng của một ngôi trường vẫn luôn bắt đầu từ chất lượng của người lãnh đạo.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
