Hà Nội - mảnh đất nghìn năm văn hiến - đang được kể lại bằng góc nhìn mới của thế hệ trẻ. Từ những buổi hướng dẫn tham quan tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến các chuyến tìm hiểu tại làng cổ Đường Lâm, sinh viên các trường đại học trên địa bàn thủ đô đang nỗ lực làm sống dậy những câu chuyện lịch sử bằng những trải nghiệm chân thực và sáng tạo.
Tìm về mạch nguồn văn hóa từ làng cổ Đường Lâm
Thành lập từ năm 2016, Câu lạc bộ Sử học - HHE thuộc Khoa Sư phạm, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội với gần 100 thành viên đã trở thành sân chơi dành cho những sinh viên có chung niềm đam mê với lịch sử và văn hóa.
Mang phương châm “Khơi gợi lịch sử một cách chân thực”, HHE hướng tới kết nối người trẻ yêu lịch sử, đồng thời lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa thông qua những hoạt động nghiên cứu, trải nghiệm thực tế và các dự án truyền thông sáng tạo.
Chủ nhiệm Nguyễn Đào Quỳnh Trang cho biết, câu lạc bộ luôn xác định mục tiêu không chỉ tạo dựng một môi trường học thuật dành cho sinh viên yêu thích lịch sử mà còn trở thành cầu nối đưa các giá trị lịch sử, văn hóa, đặc biệt là văn hóa Hà Nội, đến gần hơn với cộng đồng.
Theo Quỳnh Trang, trong thời gian qua, câu lạc bộ đã triển khai nhiều hoạt động đa dạng. Nổi bật là các buổi sinh hoạt chuyên đề định kỳ, nơi sinh viên cùng trao đổi, thảo luận về các sự kiện và nhân vật lịch sử. Đây được xem là không gian học thuật giúp người trẻ tiếp cận lịch sử theo hướng gần gũi, dễ hiểu và có tính phản biện cao hơn.
Bên cạnh đó, câu lạc bộ còn đẩy mạnh các hoạt động truyền thông trên nền tảng số thông qua những bài viết chuyên đề, chuỗi minigame tìm hiểu lịch sử và các sản phẩm truyền thông sáng tạo. Những hình thức này góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với giới trẻ bằng ngôn ngữ hiện đại và dễ tiếp cận.
Tuy nhiên, điểm nhấn tạo nên dấu ấn riêng của HHE chính là các hoạt động trải nghiệm thực tế và học tập theo dự án.
“Chúng em không tổ chức những chuyến tham quan đơn thuần mà luôn cố gắng biến mỗi hành trình thành một cuộc khám phá thực sự. Mỗi thành viên không chỉ quan sát hay nghe thuyết minh mà còn phải tự đặt câu hỏi, ghi chép, thu thập tư liệu, phỏng vấn và cùng nhau xây dựng sản phẩm học thuật sau chuyến đi. Chính quá trình đó giúp lịch sử từ những trang sách trở thành trải nghiệm sống động và có chiều sâu hơn”, Quỳnh Trang chia sẻ.
Đầu năm nay, câu lạc bộ đã tổ chức chuyến học tập thực tế tại làng cổ Đường Lâm. Theo Quỳnh Trang, địa điểm được lựa chọn bởi giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt, là một trong những ngôi làng cổ tiêu biểu còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn cấu trúc làng Việt truyền thống ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Nơi đây gắn với hai vị anh hùng dân tộc là Phùng Hưng và Ngô Quyền, đồng thời phản ánh rõ nét đời sống, tín ngưỡng và văn hóa cộng đồng làng xã Bắc Bộ.
Trong chuyến đi, các thành viên đã tham quan cụm di tích thờ Phùng Hưng và Ngô Quyền, tìm hiểu lịch sử tại Chùa Mía, khám phá Đình Mông Phụ cùng nhiều ngôi nhà cổ tiêu biểu để nghiên cứu về đời sống truyền thống của cư dân địa phương.
Bên cạnh việc tìm hiểu di sản, sinh viên còn được trực tiếp trải nghiệm làm các món ăn dân gian như kẹo lạc, bánh sắn – những nét đặc trưng trong văn hóa ẩm thực Đường Lâm.
“Những hoạt động trải nghiệm giúp chúng em không chỉ nhìn thấy lịch sử qua các di tích mà còn cảm nhận lịch sử qua đời sống thường nhật, qua hương vị, nếp sống và bàn tay lao động của người dân địa phương”, Quỳnh Trang nói.
Là sinh viên của Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, Quỳnh Trang cho rằng người trẻ có vai trò quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa của Thủ đô.
“Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị, kinh tế của cả nước mà còn là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, từ các di sản vật thể như đình, chùa, phố cổ, làng nghề đến những giá trị phi vật thể như lối sống thanh lịch, văn minh. Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, nhiều giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một nếu thế hệ trẻ không thực sự quan tâm”, Trang chia sẻ.
Theo nữ sinh, để bảo tồn văn hóa Hà Nội, điều quan trọng nhất là người trẻ phải hiểu được giá trị của những di sản mình đang sở hữu. Khi hiểu được văn hóa Hà Nội được hình thành như thế nào và vì sao cần bảo tồn, người trẻ sẽ có ý thức hơn trong việc gìn giữ, từ những hành động nhỏ như lời ăn tiếng nói, ứng xử nơi công cộng đến việc chủ động tham gia các hoạt động tìm hiểu, quảng bá di sản.
Với sinh viên ngành Sư phạm Lịch sử, trách nhiệm ấy càng trở nên đặc biệt hơn. "Trong tương lai, chúng em không chỉ là người tiếp nhận mà còn là người truyền đạt lịch sử và văn hóa cho thế hệ sau. Gìn giữ văn hóa Hà Nội không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ, mà là biết trân trọng những giá trị cốt lõi của truyền thống và làm cho chúng tiếp tục sống trong đời sống hiện đại bằng tinh thần của người trẻ hôm nay”, Quỳnh Trang bày tỏ.
Kể tiếp những câu chuyện di sản của Thăng Long - Hà Nội
Không chỉ tìm hiểu lịch sử thông qua các chuyến học tập thực tế, nhiều sinh viên còn trực tiếp tham gia các hoạt động tuyên truyền, giới thiệu di sản nhằm đưa lịch sử và văn hóa đến gần hơn với cộng đồng.
Câu lạc bộ Tuyên truyền Văn hóa – Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) thành lập từ năm 2014, kế thừa từ Đội Tuyên truyền Văn hóa Lịch sử Thăng Long - Hà Nội ra đời năm 2009.
Sinh viên Đinh Phương Thảo - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tuyên truyền Văn hóa – Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho biết hoạt động trọng tâm của câu lạc bộ là tuyên truyền, giới thiệu các giá trị văn hóa, lịch sử thông qua hình thức hướng dẫn viên tình nguyện miễn phí tại các di tích vào dịp cuối tuần.
Xuất phát từ tình yêu đối với lịch sử và văn hóa dân tộc, các thành viên câu lạc bộ thường xuyên tham gia công tác tuyên truyền tại nhiều di tích trên địa bàn Hà Nội, đặc biệt là Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
“Đối với chúng em, những địa điểm này không chỉ lưu giữ những dấu ấn còn lại của dòng chảy lịch sử dân tộc mà còn chứa đựng những câu chuyện, giá trị văn hóa và trí tuệ của các thế hệ đi trước một cách gần gũi, sinh động nhất”, Thảo chia sẻ.
Theo Thảo, thông qua hoạt động thuyết minh và hướng dẫn tham quan, câu lạc bộ mong muốn lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa đến đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Nhiều bạn trẻ đến di tích ban đầu chỉ vì tò mò hoặc muốn khám phá một địa điểm nổi tiếng trên mạng xã hội. Nhưng khi hiểu hơn về những câu chuyện phía sau từng mái ngói, bậc thềm hay hiện vật, các bạn sẽ thêm yêu và tự hào về lịch sử, văn hóa của dân tộc mình.
Các hoạt động của câu lạc bộ chủ yếu tập trung vào việc hướng dẫn tham quan, thuyết minh về di tích và hiện vật, đồng thời phối hợp với ban quản lý di tích tổ chức các hoạt động trải nghiệm nhằm mang đến cho du khách những câu chuyện lịch sử hấp dẫn. Đối với các gia đình có trẻ nhỏ, các thành viên còn lồng ghép những câu hỏi tương tác, truyền thuyết và sự tích dân gian gắn với từng địa điểm để tạo hứng thú cho các em.
“Chúng em luôn cố gắng để mỗi buổi tham quan không chỉ là một hành trình tìm hiểu kiến thức mà còn là một trải nghiệm thú vị, giúp du khách cảm nhận lịch sử theo cách gần gũi và dễ tiếp cận hơn”, Thảo cho biết.
Trong quá trình hoạt động, câu lạc bộ cũng gặp không ít khó khăn, đặc biệt là tình trạng thiếu nhân sự vào các giai đoạn thi giữa kỳ, cuối kỳ hoặc khi phát sinh những tình huống bất ngờ với du khách. Nhưng theo Thảo, câu lạc bộ luôn nhận được sự đồng hành, hỗ trợ nhiệt tình từ ban quản lý các di tích. Các đơn vị đã tạo điều kiện thuận lợi về không gian, thời gian hoạt động cũng như cung cấp nhiều kiến thức chuyên môn để các thành viên vừa học hỏi, vừa nâng cao chất lượng tuyên truyền.
“Chúng em thực sự may mắn khi luôn nhận được sự hỗ trợ tận tâm từ các cô chú tại các điểm di tích. Nhờ đó, các thành viên có thêm cơ hội tìm hiểu sâu về lịch sử, văn hóa để truyền tải những giá trị ấy tới cộng đồng”, Thảo nói.
Bên cạnh hoạt động tình nguyện tại các di tích, câu lạc bộ còn tổ chức nhiều chương trình tuyên truyền dưới hình thức tọa đàm, giao lưu và chia sẻ chuyên đề. Gần đây nhất là sự kiện “Việt Cẩm Y Văn”, kết hợp trải nghiệm mặc Việt phục với các buổi trò chuyện về hoa văn, họa tiết trên trang phục thời Lê Trung Hưng, được tổ chức tại Hồ Văn thuộc khu di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội).
“Chúng em mong muốn lịch sử và văn hóa truyền thống không chỉ nằm trong sách vở hay các hiện vật trưng bày, mà có thể được tiếp cận thông qua những trải nghiệm thực tế, từ đó trở nên gần gũi hơn với người trẻ”, Thảo bày tỏ.
