Sau khi thông tin Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang đề xuất cho thí sinh tại điểm thi Trường Trung học phổ thông Chuyên Tuyên Quang thi lại môn Toán được phát đi tại cuộc họp báo chiều 9/7 của Tỉnh, nhiều chuyên gia cho rằng việc xử lý cần đặt trên nền tảng làm rõ bản chất vụ việc, phân định trách nhiệm của từng cá nhân và bảo đảm hài hòa giữa tính nhân văn với sự công bằng, nghiêm minh của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Chiều 9/7, tại họp báo về kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang cho biết đã đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thí sinh tại điểm thi Trường Trung học phổ thông Chuyên Tuyên Quang được thi lại môn Toán.
Theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Cảnh, sau khi làm việc với phụ huynh học sinh tại điểm thi này, tất cả đều thống nhất đề xuất tổ chức thi lại để bảo đảm công bằng, khách quan và quyền lợi chính đáng của thí sinh. Sở cũng kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo xem xét điều chỉnh thời gian xét tuyển đại học, cao đẳng nếu phương án này được chấp thuận.
Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can liên quan đến sai phạm xảy ra tại điểm thi Trường Trung học phổ thông Chuyên Tuyên Quang.
Theo kết quả điều tra ban đầu, Trần Thị Thu Hằng - Trưởng điểm thi, bị cáo buộc đã chỉ đạo, định hướng một số cán bộ coi thi thực hiện không đúng quy định; từ đó Nguyễn Hà Duy - thư ký hội đồng thi, vào phòng thi hướng dẫn, nhắc bài cho một số thí sinh trong thời gian làm bài môn Toán.
Muốn quyết định cho thi lại, trước hết phải làm rõ bản chất vụ việc
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Vũ Khắc Ngọc - người nhiều năm theo dõi các kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học cho rằng, ở thời điểm hiện tại chưa thể đưa ra kết luận có nên tổ chức thi lại hay không, bởi bản chất vụ việc vẫn đang được cơ quan điều tra làm rõ.
Theo thầy Ngọc, "nếu lỗi thuộc về người lớn thì phải xử lý thật nghiêm người lớn. Còn học sinh vẫn cần được cân nhắc trao cơ hội sửa sai vì các em còn trẻ, tương lai còn rất dài phía trước".
Tuy nhiên, vị giáo viên nhấn mạnh cơ hội này không thể áp dụng đồng loạt.
"Nếu học sinh chỉ là người bị cuốn vào sự việc, không có vai trò chủ động thì phương án thi lại có thể được cân nhắc. Nhưng nếu các em nhận thức rõ hành vi gian lận và tích cực tham gia thì phải xử lý theo đúng quy chế thi, tức là hủy kết quả và chỉ được dự thi vào năm sau".
Theo vị chuyên gia, do cơ quan điều tra chưa công bố đầy đủ bản chất vụ việc nên hiện nay chưa đủ căn cứ để khẳng định phương án nào là phù hợp nhất.
"Việc xử lý cần bảo đảm tính nhân văn đối với học sinh nhưng đồng thời phải giữ được sự công bằng và tính răn đe của kỳ thi", thầy Ngọc nói.
"Thi lại sẽ tạo ra bất công với thí sinh khác"
Ở góc nhìn khác, Tiến sĩ Lê Đông Phương - nguyên cán bộ nghiên cứu của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho rằng quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông hiện hành không có cơ sở để tổ chức thi lại trong trường hợp này.
Theo ông, nếu đã xác định có hành vi vi phạm quy chế thì việc hủy kết quả thi mới là phương án phù hợp.
"Tổ chức thi lại sẽ không bảo đảm công bằng với những thí sinh khác trên cả nước. Có những em chỉ vô tình mang điện thoại vào phòng thi hoặc vi phạm rất nhỏ cũng đã bị hủy kết quả. Trong khi vụ việc này, hành vi và mức độ hoàn toàn khác", ông nêu quan điểm.
Theo Tiến sĩ Lê Đông Phương, bên cạnh trách nhiệm của những người tổ chức, chỉ đạo sai phạm, cũng cần xem xét trách nhiệm của chính các thí sinh.
"Theo thông tin hiện nay, có hơn 300 học sinh tại điểm thi nhưng không có em nào tố giác sai phạm. Nếu tất cả đều biết việc làm đó là sai mà vẫn không phản ánh thì cũng cần xem xét trách nhiệm", ông nói.
Theo Tiến sĩ Lê Đông Phương, học sinh hoàn toàn có thể lên tiếng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm để bảo vệ sự công bằng của kỳ thi. Ông dẫn chứng vụ việc tại Quảng Ninh trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm nay, khi một thí sinh đã đăng tải phản ánh về dấu hiệu giám thị tạo điều kiện cho thí sinh xem bài, qua đó cơ quan chức năng đã vào cuộc xác minh.
Theo Tiến sĩ Lê Đông Phương, nếu tổ chức cho hơn 300 thí sinh thi lại sẽ phát sinh thêm nhiều vấn đề về công bằng trong tuyển sinh, nhất là khi thời gian đăng ký xét tuyển đại học, cao đẳng chỉ còn ít ngày.
"Ở các vụ nâng điểm trước đây (vụ gian lân thi cử năm 2018 - PV), về lý thuyết thí sinh có thể không biết bài thi của mình bị can thiệp sau khi kết thúc kỳ thi. Còn trong vụ việc này, nếu kết quả điều tra xác định học sinh trực tiếp được nhắc bài, chép bài để đạt điểm cao thì tính chất vi phạm sẽ nghiêm trọng hơn rất nhiều", ông chia sẻ quan điểm cá nhân.
Cần xử lý nghiêm để bảo vệ uy tín của giáo dục
Cùng bàn về vấn đề này, Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Tất Dong - nguyên Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam, cho rằng vụ việc gây ảnh hưởng rất lớn tới uy tín của giáo dục, đặc biệt khi xảy ra tại một trường chuyên - nơi được kỳ vọng là môi trường đào tạo, bồi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội, hướng tới nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
Theo ông, khi tiêu cực xảy ra ngay tại một trường chuyên, dư luận sẽ khó tránh khỏi những nghi ngờ về tính trung thực trong dạy và học cũng như chất lượng đào tạo của nhà trường.
"Trường chuyên được xã hội đặt nhiều kỳ vọng vì đây là nơi phát hiện, bồi dưỡng nhân tài. Nếu xảy ra những sự việc như thế này thì người dân sẽ đặt câu hỏi liệu học sinh trường chuyên có thực sự được đánh giá bằng năng lực hay không. Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến uy tín của nhà trường và của cả hệ thống giáo dục", Giáo sư Phạm Tất Dong bày tỏ.
Ông cũng cho rằng, sau những vụ gian lận thi cử từng xảy ra vào năm 2018, ngành giáo dục đã có nhiều giải pháp siết chặt kỷ cương, vì vậy việc tiếp tục để xảy ra sai phạm với quy mô lớn là điều rất đáng tiếc. Nếu xử lý không nghiêm minh, không đủ sức răn đe, niềm tin của xã hội đối với kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và sự công bằng trong tuyển sinh sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng.
Liên quan đến vụ việc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã yêu cầu các cơ quan chức năng khẩn trương xác minh đầy đủ, khách quan bản chất vụ việc; xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm phân hóa rõ vai trò, trách nhiệm và mức độ sai phạm của từng trường hợp. Đồng thời, nghiên cứu phương án khắc phục hậu quả theo đúng quy chế thi và quy định pháp luật, bảo đảm tính nhân văn trong giáo dục, không để những thí sinh có năng lực thực chất bị mất cơ hội học tập, đồng thời giữ vững kỷ cương, công bằng và uy tín của kỳ thi.
Quy chế thi quy định thế nào về xử lý thí sinh vi phạm?
Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 được tổ chức theo Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông ban hành kèm theo Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 13/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Về trách nhiệm của thí sinh, khoản 4 Điều 21 quy định, trong thời gian làm bài, thí sinh phải giữ trật tự; báo ngay cho giám thị khi phát hiện người khác chép bài của mình hoặc cố ý can thiệp vào bài làm của mình; không được trao đổi, bàn bạc, chép bài của người khác, cho người khác chép bài hoặc thực hiện các hành vi gian lận.
Đối với thí sinh vi phạm quy chế, Điều 57 quy định các hình thức xử lý gồm khiển trách, cảnh cáo, đình chỉ thi, trừ điểm bài thi, hủy kết quả thi hoặc hủy kết quả thi và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.
Theo khoản 4 Điều 57, bài thi được chép từ tài liệu mang trái phép vào phòng thi, có hai bài làm trở lên đối với một bài thi, có chữ viết của hai người trở lên hoặc có nội dung làm bài trên giấy nháp, giấy không đúng quy định sẽ bị điểm 0.
Khoản 5 Điều 57 quy định hủy kết quả thi đối với thí sinh có từ hai bài thi trở lên bị điểm 0 do vi phạm quy chế; để người khác thi thay hoặc làm bài thay; sửa chữa, thêm bớt bài làm sau khi đã nộp; dùng bài của người khác để nộp.
