Tại cuộc họp triển khai kết quả buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với ngành giáo dục và đào tạo, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần nghiên cứu cắt giảm những môn học không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay, khi trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ rất tích cực cho việc dạy và học. [1]
Theo lãnh đạo một số trường phổ thông, việc cắt giảm những môn học không phù hợp trong bối cảnh hiện nay là hết sức cần thiết nhằm nâng cao chất lượng dạy và học.
Một số nội dung môn học còn trùng lặp, số lượng tiết học chưa tương xứng với hiệu quả thực tế
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Trần Hữu Phước - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nguyễn Chí Thanh (xã Krông Nô, tỉnh Đắk Lắk) cho rằng, việc rà soát để đổi mới, mạnh dạn cắt giảm những nội dung không còn phù hợp trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là một đòi hỏi tất yếu trong bối cảnh công nghệ số rất phát triển hiện nay. Trong quá trình rà soát lại chương trình, thay vì cắt bỏ hoàn toàn nội dung, Bộ Giáo dục và Đào tạo nên tổ chức lồng ghép, tích hợp môn học.
Theo thầy Phước, môn Công nghệ là môn học cần được xem xét cắt giảm hoặc lồng ghép vào các môn học khác, thay vì là một môn học độc lập.
Thực tế, môn học này đang có sự trùng lặp, giao thoa kiến thức với các môn học khác. Cụ thể, phần kiến thức về công nghệ nông nghiệp, trồng trọt hay chăn nuôi trong môn Công nghệ có sự lặp lại các ứng dụng thực hành của mạch kiến thức môn Sinh học. Hơn nữa, một số nội dung về mạch kiến thức Công nghệ công nghiệp hiện nay đang trùng lặp nhiều nội dung về công nghệ, kỹ thuật điện với môn Vật lí.
Sự chồng chéo này không chỉ gây lãng phí thời gian, công sức của cả giáo viên lẫn học sinh mà còn làm nặng thêm chương trình một cách không cần thiết. Học sinh đang phải tiếp thu cùng một bản chất kiến thức dưới những tên gọi và môn học khác nhau, dẫn đến hiệu quả giáo dục chưa cao.
Từ thực trạng đó, thầy Phước đề xuất, Bộ Giáo dục và Đào tạo nên nghiên cứu nội dung môn Công nghệ để lồng ghép trực tiếp vào hai môn Sinh học và Vật lí. Trong đó, phần Công nghệ nông nghiệp đưa vào môn Sinh học; phần Công nghệ công nghiệp đưa vào môn Vật lí.
Thầy Trần Hữu Phước - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nguyễn Chí Thanh (xã Krông Nô, tỉnh Đắk Lắk). Ảnh: NVCC
Trong khi đó, thầy Đoàn Quốc Phú - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Trung Sơn (phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh) cho rằng, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được thiết kế nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh, tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần. Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh hiện nay, trước làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ và sự hỗ trợ tích cực của trí tuệ nhân tạo trong dạy và học, việc rà soát và cắt giảm những nội dung không còn phù hợp trong chương trình là yêu cầu cần được xem xét đến.
Theo thầy Phú, qua quá trình quản lý và giảng dạy thực tế tại nhà trường, một số nội dung môn học có thể tinh giản, lồng ghép, điển hình như môn Giáo dục địa phương hay Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp.
Trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đối với cấp trung học cơ sở, hoạt động giáo dục bắt buộc là “Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp” có 105 tiết/năm học, bằng với số tiết học của môn Ngoại ngữ và môn Lịch sử và Địa lí.
Tại nhà trường, việc triển khai môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp còn tồn tại một số thách thức. Về mặt lý thuyết, hoạt động này không nhất thiết phải được đóng khung trong không gian lớp học mà cần khuyến khích tổ chức ngoài thực địa. Để tổ chức Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp thực tế, nhà trường phải thực hiện quy trình kiểm duyệt an toàn nghiêm ngặt, đi kèm với đó là kinh phí tổ chức, phương tiện di chuyển và sự thiếu hụt nhân sự giám sát.
Còn đối với môn Giáo dục địa phương, thực tế cho thấy, phần kiến thức về lịch sử và địa lý của các vùng miền vốn mang tính tương đồng rất cao với mạch kiến thức của môn Lịch sử và Địa lý. Hơn nữa, trong bối cảnh các đơn vị hành chính sau sáp nhập, việc phải liên tục chỉnh sửa, tái biên soạn tài liệu riêng cho môn Giáo dục địa phương gây tốn kém thời gian và nguồn lực, trong khi bản chất kiến thức vẫn không có quá nhiều sự khác biệt.
Mặt khác, hiện nay, cả Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và môn Giáo dục địa phương đều chưa có giáo viên được đào tạo chuyên trách riêng biệt. Các nhà trường đều sử dụng giáo viên bộ môn kiêm nhiệm để giảng dạy những nội dung này. Việc phải đảm nhiệm thêm các môn học tích hợp, trải nghiệm này khiến thầy cô vừa phải chịu áp lực hoàn thành chỉ tiêu chuyên môn chính, vừa phải loay hoay thiết kế giáo án ngoại khóa mà bản thân chưa được đào tạo chuyên sâu.
Do đó, việc cắt giảm hoặc thay đổi phương thức tiếp cận nội dung môn học này không chỉ cởi trói áp lực cho các nhà trường về mặt nhân sự, kinh phí mà còn là bước đi đột phá để hiện thực hóa mục tiêu giảm tải, hướng tới một nền giáo dục tinh gọn, chất lượng và tiệm cận với xu thế phát triển của thời đại.
Cùng chia sẻ về nội dung này, thầy Huỳnh Thanh Phú – Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Bùi Thị Xuân (phường Bến Thành, thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, việc nghiên cứu cắt giảm, tích hợp các môn học không còn phù hợp trong bối cảnh hiện tại sẽ giảm tải áp lực bài vở, giúp học sinh tập trung sâu hơn vào những kỹ năng cốt lõi và tư duy nền tảng. Việc cắt giảm nội dung chương trình, môn học vì thế cần được cơ cấu lại một cách tinh gọn dựa trên cơ sở khoa học.
Đối với cấp trung học phổ thông, "Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp" có 105 tiết và bằng với số tiết các môn Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ; cao hơn hẳn các môn học còn lại của chương trình. Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, môn học này cần được xem xét tinh giản cả về khối lượng lẫn phương thức tiếp cận để bắt kịp xu thế giáo dục của thời đại.
Qua quá trình tổ chức Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, nhà trường nhận thấy một trong những hạn chế lớn nhất của môn học này hiện nay là việc nội dung trùng lặp, dẫn đến học sinh dễ rơi vào trạng thái không có hứng thú, nhàm chán với môn học.
Do đó, việc duy trì một môn học riêng biệt với thời lượng lớn là không thực sự cần thiết. Thay vào đó, nhà trường hoàn toàn có thể lồng ghép, tích hợp các mục tiêu giáo dục này vào chính những buổi sinh hoạt lớp hoặc tiết chào cờ để vừa tối ưu hóa quỹ thời gian, vừa đảm bảo hiệu quả truyền tải đến học sinh.
Thầy Huỳnh Thanh Phú - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Bùi Thị Xuân (phường Bến Thành, thành phố Hồ Chí Minh). Ảnh: NVCC.
Đề xuất lồng ghép, tích hợp nội dung trùng lặp vào các môn học hiện hành
Việc nghiên cứu cắt giảm chương trình được lãnh đạo các trường phổ thông đánh giá là cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Thế nhưng, việc cắt giảm thế nào để không gây xáo trộn cơ học, lồng ghép ra sao để đảm bảo tính khoa học và giữ vững chất lượng giáo dục cốt lõi lại là một bài toán cần cân nhắc kỹ lưỡng.
Theo thầy Huỳnh Thanh Phú, đối với Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở bậc trung học phổ thông, bản chất của trải nghiệm phải gắn liền với sự chủ động, linh hoạt của từng cơ sở giáo dục dựa trên đặc thù vùng miền. Việc biến hoạt động này thành nội dung học với số tiết quá lớn vô tình gây "khó" cho nhà trường và giáo viên.
Do đó, thầy Phú đề xuất giảm thời lượng Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp từ 3 tiết/tuần xuống còn tối đa 1 tiết/tuần và có thể chuyển sang tổ chức ở buổi học thứ hai, từ đó giảm tải chương trình, áp lực về thời lượng và đội ngũ giáo viên giảng dạy.
Khi cắt giảm các tiết của môn học này, quỹ thời gian dôi dư cần được điều chỉnh một cách khoa học, 2 tiết còn lại nên được tái phân bổ để tăng cường cho các môn Toán và Tiếng Anh.
Bởi, Toán là môn khoa học cơ bản bắt buộc của mọi học sinh phổ thông, đóng vai trò “xương sống” định hình tư duy logic cho nhiều môn khoa học khác, đồng thời cũng là một phần tất yếu của cuộc sống.
Ngoài ra, trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu, Tiếng Anh đã trở thành ngôn ngữ quốc tế bắt buộc để giao tiếp và làm việc. Hơn nữa, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 2371/QĐ-TTg ngày 27/10/2025 phê duyệt Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045".
Do đó, việc tăng cường thời lượng cho hai bộ môn này thay vì tập trung vào các hoạt động không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay sẽ góp phần giúp học sinh phổ thông trang bị đầy đủ năng lực cạnh tranh, sẵn sàng bước vào thế giới số hóa và hội nhập toàn cầu một cách tự tin nhất.
Học sinh Trường Trung học phổ thông Bùi Thị Xuân trong buổi hướng nghiệp được tổ chức tại trường. Ảnh website nhà trường.
Còn theo thầy Đoàn Quốc Phú, các cơ quan quản lý cần có những giải pháp căn cơ, mang tính đồng bộ, tránh chỉ cắt xén, giảm thời lượng môn học mang tính cơ học. Trong đó, việc tái cấu trúc thời lượng và phương thức triển khai hai môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và Giáo dục địa phương là nhiệm vụ nên được ưu tiên hàng đầu.
Đối với Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, nên cắt giảm một nửa số tiết học/tuần hiện tại, tức còn 1,5 tiết/tuần. Việc giữ lại một thời lượng vừa đủ là cần thiết, giúp học sinh đều được học đủ các môn học đến bậc trung học phổ thông. Đồng thời, giúp nhà trường gỡ khó trong việc bố trí đội ngũ giảng dạy.
Ngoài ra, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần giữ lại môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp nhưng nên thay đổi căn bản về hình thức triển khai và số tiết học theo hướng thống nhất và chuẩn hóa. Thay vì để mỗi trường tự xoay xở một kiểu dẫn đến manh mún, Bộ nên ban hành khung hướng dẫn để tổ chức môn học dưới dạng các hoạt động tập thể có quy mô lớn. Việc quy tụ học sinh theo khối, theo trường và giao quyền đứng lớp cho những giáo viên có năng lực, kết hợp với việc mời chuyên gia giáo dục vào giảng dạy sẽ giúp tối ưu hóa nhân sự và giảm tải được rất nhiều tiết lặp đi lặp lại trên lớp.
Mặt khác, việc này cũng tạo không gian mở để các hoạt động giáo dục được vận hành một cách chủ động, linh hoạt, từ đó bám sát và hiện thực hóa mục tiêu trang bị kỹ năng sống cùng các giá trị trải nghiệm thực chất cho học sinh.
Đối với môn Giáo dục địa phương, cần nghiên cứu, xem xét chuyển giao và lồng ghép nội dung của môn này vào chương trình chính khóa của các môn học cốt lõi như Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý. Cụ thể, các kiến thức đặc thù về địa phương có thể được tích hợp một cách khoa học vào bài học cuối của mỗi học kỳ, hoặc đan xen trực tiếp vào các tiết dạy có nội dung liên hệ thực tế, giúp học sinh vừa giảm bớt áp lực về số lượng môn học, vừa dễ dàng liên hệ lý thuyết với thực tiễn quê hương.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://tuoitre.vn/pho-thu-tuong-bo-giao-duc-dao-tao-nghien-cuu-cat-giam-nhung-mon-hoc-khong-con-phu-hop-100260626161339922.htm
