Đổi mới sáng tạo trong giáo dục ĐH: Bệ phát triển từ sân chơi công nghệ thực phẩm quốc tế FID 2026

Sáng ngày 6/6/2026, Lễ khởi động Cuộc thi Food Innovation and Development lần thứ 3 (FID 2026) với chủ đề "Kết nối sức mạnh chuỗi giá trị thực phẩm bền vững" đã diễn ra bằng hình thức trực tuyến trên nền tảng thực tế ảo. Sự kiện không chỉ mở đầu cho một giải đấu công nghệ, mà còn đặt ra những thảo luận sâu sắc về xu hướng chuyển dịch mô hình đào tạo đại học ứng dụng gắn liền với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở.

Cuộc thi do Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh (HUIT) chủ trì, phối hợp tổ chức cùng Hiệp hội Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global), Hội Khoa học và Công nghệ lương thực - thực phẩm Việt Nam (VAFoST), Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo Quốc gia (NSSC) và Nền tảng BambuUp.

Thu hẹp khoảng cách giữa phòng thí nghiệm đại học và thị trường

Một trong những thách thức lớn nhất của giáo dục đại học khối ngành kỹ thuật - công nghệ hiện nay là làm sao để các đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên, giảng viên không bị bó hẹp trong phạm vi phòng thí nghiệm, mà có thể bước ra thị trường để giải quyết các bài toán kinh tế thực tế. Mô hình đào tạo trải nghiệm thông qua các sân chơi đổi mới sáng tạo như FID được đánh giá là một giải pháp hiệu quả cho bài toán này.

Trưởng thành qua hai mùa tổ chức, FID đã khẳng định vai trò bệ phóng vững chắc cho sinh viên nhóm ngành Công nghệ thực phẩm, Công nghệ sinh học, Công nghệ sau thu hoạch và các lĩnh vực kinh tế liên quan. Sức hút của chương trình tăng trưởng vượt bậc qua từng năm, từ quy mô 24 trường ở mùa đầu tiên (FID 2024), chương trình đã bùng nổ ở mùa giải thứ hai (FID 2025) khi thu hút hơn 500 học sinh, sinh viên tham gia tranh tài với 144 dự án đến từ 58 trường đại học, học viện và trường trung học phổ thông trên toàn quốc.

Bước sang mùa giải 2026, ban tổ chức đặt ra mục tiêu chiến lược quốc tế hóa toàn diện chương trình, chào đón các đội thi thuộc khu vực Đông Nam Á và thế giới. Việc mở rộng biên giới học thuật này giúp sinh viên Việt Nam có cơ hội cọ xát tư duy, nâng cao năng lực hội nhập toàn cầu ngay từ trên giảng đường.

Phát biểu khai mạc tại buổi lễ, Nhà giáo Ưu tú, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Hoàn - Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định: "FID không chỉ dừng lại là một cuộc thi học thuật liên trường thông thường. Sang mùa giải thứ 3, mục tiêu tối thượng của ban tổ chức là tìm kiếm, mài giũa các giải pháp công nghệ mới có hàm lượng khoa học cao, giải quyết trúng những nút thắt trong chuỗi cung ứng thực phẩm bền vững, đưa sản phẩm chế biến sâu của Việt Nam tự tin thâm nhập thị trường quốc tế.

Nhà trường cam kết tạo mọi điều kiện tốt nhất để cuộc thi thành công tốt đẹp, cùng lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo và phát triển các ý tưởng có giá trị thực tiễn trong học sinh, sinh viên".

Mô hình liên kết chuỗi giá trị và bệ phóng "Nhà khởi nghiệp tương lai"

Đứng từ góc độ quản lý giáo dục và phát triển hệ sinh thái, những bài toán toàn cầu như an ninh lương thực hay chuyển đổi xanh không thể giải quyết bằng tư duy đơn lẻ. FID 2026 đã thiết lập một mô hình mạng lưới kết nối đa bên, đưa trường đại học trở thành một mắt xích hữu cơ gắn liền với 5 chủ thể khác bao gồm: tổ chức chính phủ, tập đoàn/doanh nghiệp, nhà đầu tư, đội ngũ chuyên gia cố vấn và chính các bạn sinh viên.

Ông Lê Toàn Thắng – Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo Quốc gia (NSSC) nhận định: "Những bài toán về nâng cao giá trị nông sản, giảm thất thoát sau thu hoạch, tối ưu chuỗi cung ứng hay phát triển thực phẩm vì sức khỏe cộng đồng đều đòi hỏi các giải pháp mới, mô hình mới và thế hệ nhân lực mới có tư duy mở. Đối với các trường đại học và viện nghiên cứu, chúng tôi kỳ vọng FID sẽ tiếp tục là cầu nối thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành thực phẩm Việt Nam".

Lộ trình 6 tháng của giải đấu (từ ngày 6/6 đến đêm chung kết ngày 12/12/2026) được cụ thể hóa bằng 3 bảng đấu mang tính định hướng cao. Cụ thể:

Bảng 1 (Health-Focus Food): Sản phẩm cải thiện hoặc tốt cho sức khỏe con người, khai phá xu hướng tiêu dùng hữu cơ, dinh dưỡng cá thể hóa và giá trị dược liệu của nguồn tài nguyên bản địa Việt Nam.

Bảng 2 (Food Security & Sustainable Food Value Chain): Sản phẩm giải quyết vấn đề an ninh lương thực và chuỗi giá trị thực phẩm bền vững, ứng dụng công nghệ sau thu hoạch để giảm hao hụt nông sản, phát triển kinh tế tuần hoàn và bao bì sinh học tự hủy.

Bảng 3 (Problem Solving Innovation): Giải quyết các đề bài thực tế, các thách thức vận hành, quản trị chuỗi cung ứng và thương mại hóa do các doanh nghiệp và tập đoàn nông nghiệp - thực phẩm lớn trực tiếp đặt hàng dưới dạng "Sự lựa chọn của doanh nghiệp".

Bàn về tính ứng dụng thực tiễn của tư duy sáng tạo trẻ, Tiến sĩ Vinod Ahuja - Trưởng đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tại Việt Nam gửi gắm thông điệp sâu sắc: "Thế giới không cần sự đổi mới chỉ vì mục đích đổi mới thuần túy. Chúng ta cần những sự đổi mới có giá trị thực tiễn (Innovation that matters) - sự đổi mới giúp cải thiện cuộc sống, giúp người nông dân thịnh vượng hơn, làm cho thực phẩm trở nên an toàn hơn, lành mạnh hơn và bền vững hơn. FID 2026 chính là không gian mở lý tưởng - nơi khoa học gặp gỡ tinh thần doanh nhân, nơi nghiên cứu gặp gỡ thị trường và nơi kinh nghiệm gặp gỡ tư duy mới trẻ trung".

Chuyển đổi số toàn diện hoạt động phong trào và lộ trình đào tạo kỹ năng thế kỷ 21

Điểm nhấn công nghệ đặc biệt của Lễ khởi động FID 2026 sáng ngày 6/6 chính là việc ban tổ chức triển khai chương trình 100% trên nền tảng thực tế ảo (Virtual Reality) kết hợp Zoom tại sảnh hội thảo trực tuyến (virtual-event.huit.edu.vn/clientMainHall). Trải nghiệm này cho phép người học và các thầy cô giáo từ hơn 30 trường đại học trên cả nước tiếp cận thông tin một cách trực quan, sinh động nhất, xóa nhòa rào cản địa lý và thúc đẩy chuyển đổi số giáo dục đại học một cách thực chất.

Đặc biệt, giá trị giáo dục của FID 2026 không nằm ở việc chấm điểm đề án, mà nằm ở lộ trình huấn luyện chuyên sâu (Online Training Sessions). Các đội thi lọt sâu vào vòng trong sẽ nhận được đặc quyền làm việc trực tiếp và nhận tư vấn từ các cố vấn cao cấp, đại diện các định chế quốc tế và trung tâm đổi mới sáng tạo uy tín như Viện nghiên cứu đổi mới thiết kế Thượng Hải (DIIS), Đại học Chosun (Hàn Quốc), Viện Hỗ trợ Ươm tạo Thực phẩm Hà Nội (SCE), Saigon Innovation Hub (SIHUB)...

Qua đó, người học được trau dồi các kỹ năng cốt lõi của thế kỷ 21, từ tư duy thiết kế hệ thống, quản trị tài chính, kỹ năng bảo hộ sở hữu trí tuệ, thiết kế bao bì xanh cho đến năng lực pitching gọi vốn trước các quỹ đầu tư độc lập.

Cổng đăng ký trực tuyến của FID 2026 chính thức tiếp nhận hồ sơ ý tưởng từ ngày 6/6 đến hết ngày 14/8/2026 tại địa chỉ website fid.huit.edu.vn. Việc đồng hành cùng cuộc thi chính là lời khẳng định về quyết tâm của các trường đại học trong hành trình đổi mới phương pháp giảng dạy, kiến tạo giá trị bền vững và cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.