Cùng với các địa phương khác trong cả nước, ngành giáo dục tỉnh Nghệ An cũng đang rất nỗ lực và chạy đua với thời gian để có thể sớm hoàn thành công tác tổ chức, sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục trên địa bàn kịp tiến độ trước khi năm học mới 2026 - 2027 bắt đầu.
Khó khăn lớn nhất khi thực hiện sắp xếp trường học ở Nghệ An là gì?
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Khoa - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết, quá trình triển khai cũng đặt ra không ít khó khăn, vướng mắc, nhất là tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, vì thế tất cả đang được triển khai với sự quyết tâm cao nhất.
Theo kết quả rà soát của Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, từ bậc mầm non đến trung học cơ sở của toàn tỉnh này có 1.348 trường. Sau khi thực hiện sắp xếp, dự kiến sẽ giảm 644 trường, tương đương tỷ lệ giảm khoảng 45-47% số đầu mối.
Đây là mức giảm khá lớn nhưng vẫn bảo đảm phù hợp với các tiêu chí và yêu cầu của Trung ương cũng như điều kiện thực tiễn của Nghệ An. Qua đó, mục tiêu của Sở này đặt ra là hoàn thành việc sắp xếp trước ngày 30/8 để các trường ổn định tổ chức, sẵn sàng bước vào năm học mới.
Ông Khoa cho rằng, một trong những tiêu chí rất quan trọng là quy mô của trường sau sáp nhập phải bảo đảm phù hợp để quản trị hiệu quả. Về lâu dài, việc sắp xếp mạng lưới trường lớp hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống trường học tinh gọn, hoạt động hiệu quả, tạo điều kiện tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất theo hướng hiện đại, đồng bộ, tránh đầu tư dàn trải từ ngân sách nhà nước, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục trong giai đoạn mới.
Đề cập đến một số vướng mắc trong quá trình triển khai mà ngành giáo dục Nghệ An đã lường trước, ông Khoa cho biết: "Ngay từ khi xây dựng đề án, chúng tôi xác định Nghệ An là địa phương có diện tích rộng, nhiều vùng miền núi, biên giới, địa hình chia cắt nên không thể áp dụng một mô hình sắp xếp chung cho tất cả các địa phương.
Mọi phương án đều phải được tính toán kỹ trên cơ sở điều kiện thực tế của từng vùng, vừa thực hiện đúng chủ trương của Trung ương, vừa bảo đảm quyền lợi học tập của học sinh.
Để bảo đảm phương án sát thực tiễn, Sở Giáo dục và Đào tạo không giao các địa phương tự xây dựng từ đầu mà chủ động xây dựng phương án sơ bộ đối với toàn bộ mạng lưới khoảng 1.507 trường tại 130 xã, phường.
Sau khi tiếp nhận hướng dẫn, các xã, phường tổ chức họp, đánh giá điều kiện thực tế của từng địa bàn, xem xét quy mô trường học, khoảng cách giữa các điểm trường, điều kiện giao thông và các yếu tố đặc thù để đề xuất phương án phù hợp. Tất cả các ý kiến từ cơ sở đều được tổng hợp, báo cáo về Sở để tiếp tục trao đổi, hoàn thiện trước khi thống nhất phương án cuối cùng".
Qua đó, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết, qua quá trình thảo luận, có 19 xã, phường còn có ý kiến băn khoăn. Phần lớn các ý kiến tập trung vào việc đề nghị giữ lại một số trường có quy mô nhỏ hoặc những trường có khoảng cách gần nhau nhưng địa phương cho rằng vẫn cần duy trì. Đối với những trường hợp này, Sở cũng đã mời đại diện các địa phương làm việc trực tiếp để phân tích, trao đổi trên tinh thần cầu thị và tôn trọng thực tiễn.
Theo ông Khoa, quan điểm của Sở là những đề xuất nào thực sự phù hợp với điều kiện địa lý, giao thông, bảo đảm quyền lợi học tập của học sinh thì sẽ tiếp thu, điều chỉnh. Ngược lại, đối với những trường hợp không đáp ứng tiêu chí theo quy định hoặc không đạt mục tiêu tinh gọn đầu mối thì Sở vẫn kiên trì thực hiện theo đúng chủ trương của Trung ương và của tỉnh.
"Đến thời điểm này, mặc dù thời gian triển khai rất gấp, khối lượng công việc lớn, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành và tất cả các địa phương, nhưng chúng tôi đánh giá các xã, phường đã rất tích cực vào cuộc, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao trong quá trình rà soát, xây dựng phương án, xem đây là cuộc cách mạng trong sắp xếp mạng lưới trường lớp.
Hiện, cơ bản các địa phương đã thống nhất với phương án sắp xếp để toàn ngành phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/8, bảo đảm ổn định tổ chức và sẵn sàng cho năm học mới", ông Khoa nhấn mạnh.
Cũng theo lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, việc xây dựng phương án sắp xếp, sáp nhập trường lớp được ngành Giáo dục và Đào tạo thực hiện trên cơ sở bám sát các chủ trương, quy định của Trung ương và các văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Đồng thời, thực hiện theo Thông tư số 03 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về quy mô tối thiểu đối với từng cấp học.
Trên cơ sở các quy định này, ngành giáo dục Nghệ An đã xây dựng phương án phù hợp với điều kiện của từng địa phương. Đối với các vùng có điều kiện thuận lợi, mục tiêu đặt ra là giảm tối thiểu 50% số lượng đầu mối trường học. Đối với các khu vực còn lại, việc sắp xếp được thực hiện theo lộ trình với mục tiêu giảm khoảng 30% đầu mối, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa bàn.
Trong quá trình triển khai, quan điểm của ngành là không thực hiện sáp nhập một cách cơ học. Bên cạnh đó, ngành đặc biệt coi trọng các yếu tố về địa lý và điều kiện thực tế, xem xét kỹ khoảng cách giữa các trường, điều kiện giao thông và địa hình.
Phương án bố trí đội ngũ dôi dư ra sao để đảm bảo quyền lợi cho cán bộ, giáo viên?
Qua trao đổi ông Khoa cho hay, khi thực hiện Sở cũng nhìn nhận ra vấn đề về việc sắp xếp mạng lưới trường học chắc chắn sẽ tác động đến đội ngũ cán bộ quản lý và nhân viên hành chính. Theo rà soát sơ bộ, sau khi giảm đầu mối trường học, toàn tỉnh dự kiến sẽ giảm khoảng 1.005 cán bộ quản lý.
Vì thế, quan điểm của Sở là giải quyết trên tinh thần hài hòa giữa yêu cầu tinh gọn bộ máy và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cán bộ. Đối với đội ngũ quản lý dôi dư, ngành dự kiến thực hiện ba phương án.
Thứ nhất, những cán bộ còn đủ điều kiện, có chuyên môn sẽ trở lại trực tiếp giảng dạy. Sở sẽ có hướng dẫn cụ thể để bảo đảm chế độ, chính sách đối với đội ngũ này.
Thứ hai, một số cán bộ có năng lực quản lý, phù hợp với yêu cầu công việc có thể được bố trí, điều động về công tác tại bộ phận Văn hóa - Xã hội của các xã, phường để thực hiện nhiệm vụ tham mưu quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục.
Thứ ba, đối với những trường hợp có nguyện vọng nghỉ theo chế độ, ngành sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan để giải quyết kịp thời, đúng quy định và bảo đảm quyền lợi của cán bộ.
"Đối với đội ngũ nhân viên hành chính, thực tế hiện nay nhiều trường vẫn chưa đủ định biên theo quy định tại Thông tư số 20. Sau sắp xếp, dự kiến sẽ dôi dư khoảng 512 kế toán nhưng lại thiếu khoảng 504 nhân viên ở các vị trí như văn thư, thủ quỹ, thiết bị trường học... Vì vậy, ngành sẽ rà soát để thực hiện điều chuyển, bố trí lại theo đúng chuyên môn và nhu cầu thực tế của từng đơn vị, tránh tình trạng nơi thừa, nơi thiếu.
Về chế độ nghỉ hưu trước tuổi theo quy định, chúng tôi sẽ nghiên cứu áp dụng linh hoạt trong khuôn khổ pháp luật đối với những trường hợp có nguyện vọng và đủ điều kiện. Mục tiêu là tạo sự đồng thuận, bảo đảm quyền lợi chính đáng của cán bộ, đồng thời giúp quá trình sắp xếp diễn ra thuận lợi, ổn định", ông Khoa nói.
Đối với việc lựa chọn đội ngũ quản lý các cơ sở giáo dục, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết, đây là vấn đề được ngành giáo dục đặc biệt quan tâm ngay từ khi xây dựng phương án sắp xếp trường, lớp. Theo đó, việc lựa chọn hiệu trưởng phải được thực hiện công khai, minh bạch, dựa trên năng lực thực chất, tuyệt đối không dựa trên cảm tính hay sự ưu tiên cá nhân.
Giám đốc Sở nhấn mạnh: "Ngoài các tiêu chuẩn chung theo quy định của Đảng, Nhà nước và ngành Giáo dục, Sở cũng đã xây dựng dự thảo cơ cấu tổ chức, bố trí nhân sự khi sắp xếp các đơn vị. Trong đó, đã xây dựng 6 tiêu chí cụ thể để đánh giá cán bộ quản lý.
Các tiêu chí đều có minh chứng rõ ràng, tập trung vào năng lực quản trị nhà trường, khả năng tổ chức, điều hành; sự chuyển biến của đội ngũ giáo viên trong thời gian cán bộ quản lý; kết quả, chất lượng giáo dục và sự phát triển của nhà trường trong quá trình người đó giữ cương vị lãnh đạo.
Đây là những tiêu chí phản ánh hiệu quả quản lý thực tế, bởi sau sáp nhập, quy mô các trường sẽ lớn hơn, số lượng giáo viên và học sinh nhiều hơn, yêu cầu đối với người đứng đầu cũng cao hơn rất nhiều.
Về quy trình, việc lựa chọn được thực hiện qua hai bước. Trước hết, các địa phương căn cứ hướng dẫn và bộ tiêu chí để xây dựng phương án nhân sự. Sau đó, phương án phải được gửi về Sở để thẩm định.
Chúng tôi kỳ vọng, với bộ tiêu chí và quy trình này, việc lựa chọn hiệu trưởng sẽ bảo đảm tính khách quan, minh bạch, tạo sự yên tâm trong đội ngũ cán bộ quản lý. Đồng thời, lựa chọn được những người thực sự có năng lực để dẫn dắt các nhà trường sau sáp nhập, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn mới".
Kỳ vọng của lãnh đạo ngành giáo dục Nghệ An từ việc sắp xếp mạng lưới trường lớp
Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, việc sắp xếp lần này chủ yếu nhằm tinh gọn đầu mối quản lý, giảm số lượng cán bộ quản lý và nhân viên hành chính. Còn đối với học sinh và giáo viên, về cơ bản vẫn học tập, giảng dạy tại các điểm trường hiện có. Vì vậy, việc học tập của học sinh sẽ không bị xáo trộn, đồng thời vẫn bảo đảm các điều kiện để nâng cao chất lượng giáo dục trong thời gian tới.
Qua đó, Giám đốc Sở nêu kỳ vọng: "Việc sắp xếp mạng lưới trường lớp không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà quan trọng hơn là tạo điều kiện nâng cao chất lượng giáo dục. Trước hết, sau sắp xếp, đội ngũ cán bộ quản lý dôi dư sẽ được bố trí trở lại trực tiếp giảng dạy theo đúng chuyên môn, qua đó góp phần giải quyết tình trạng thiếu giáo viên đang diễn ra ở nhiều địa phương".
Lãnh đạo ngành giáo dục Nghệ An cũng cho hay, đối với các trường liên cấp, việc bố trí giáo viên các môn đặc thù như Mỹ thuật, Âm nhạc, Tin học, Ngoại ngữ sẽ thuận lợi hơn; chương trình giáo dục giữa các cấp học cũng bảo đảm tính liên thông, tạo điều kiện để nâng cao chất lượng dạy học.
Bên cạnh đó, việc giảm đầu mối sẽ giúp ngành quy hoạch và đầu tư cơ sở vật chất theo hướng tập trung, hiện đại, tránh đầu tư dàn trải, đồng thời khai thác hiệu quả hơn hệ thống phòng học bộ môn, thiết bị dạy học và các nguồn lực dùng chung giữa các cấp học. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn tới.
