Làm sao để Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp thực chất, học sinh hứng thú tham gia?

Vừa mới kết thúc năm học, người viết đã nhận được chia sẻ của một phó hiệu trưởng trường trung học cơ sở ở thành phố Hồ Chí Minh. Vị này cho biết: "Nhiều giáo viên đã và đang phụ trách Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở trường tôi đều đề nghị không muốn tiếp tục phụ trách Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp trong năm học 2026-2027 tới đây".

Trong khi đó, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp có vai trò quan trọng trong giáo dục. Vậy làm sao để tổ chức tốt hoạt động này, đạt được mục tiêu giáo dục? Giáo viên, lãnh đạo nhà trường cần làm gì?

Thực tế, tại Trường Trung học cơ sở Võ Văn Ký, phường Tây Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, hoạt động này đã và đang được học sinh hứng thú tham gia, với nhiều hoạt động bổ ích, thiết thực.

Một trong những giáo viên Trường Trung học cơ sở Võ Văn Ký tổ chức thành công Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là thầy giáo Phạm Vũ Thanh An.

Thầy giáo Phạm Vũ Thanh An đã chia sẻ: “Tôi được phân công phụ trách Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp 9.

Thú thật, để hiểu và dạy được Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp đúng với tinh thần của chương trình 2018 không phải là một điều đơn giản. Có quá nhiều vấn đề khó khăn do chủ quan và khách quan nảy sinh khi giảng dạy thực tế.

Để thật sự phát huy tối đa hiệu quả của hoạt động giáo dục này, điều đầu tiên giáo viên phụ trách phải ghi nhớ đây không phải là một môn học (cung cấp kiến thức mới) mà là một hoạt động giáo dục (trải nghiệm dựa trên kiến thức đã được học, áp dụng kiến thức đã học vào thực tế) bắt buộc trong nhà trường.

Với thời gian 3 tiết/tuần, điều này cho thấy vai trò và tầm quan trọng của hoạt động này trong giáo dục. Nếu nhà trường, giáo viên thực hiện tốt sẽ tạo cơ hội cho học sinh nhanh chóng tiếp cận thực tiễn, biết dùng kiến thức đã được học để giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống. Các em có thể khám phá thế mạnh của bản thân và định hướng nghề nghiệp tương lai.

Các hoạt động thực hành nhóm, làm dự án và tương tác xã hội… khi giáo viên tổ chức thực hiện trong Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp sẽ giúp học sinh tích lũy kinh nghiệm sống, rèn luyện kỹ năng mềm, năng lực số và từng bước xây dựng thái độ sống tích cực”.

Từ kinh nghiệm thực tế, thầy An chia sẻ, để tổ chức tốt hoạt động giáo dục này, giáo viên, nhóm chuyên môn phải tiến hành xây dựng kế hoạch giáo dục cho cả năm. Trong đó, ưu tiên những vấn đề nóng đang phát sinh trong thực tế để tham mưu lãnh đạo nhà trường tổ chức các hoạt động phù hợp. Cùng với đó, mỗi hoạt động chỉ rõ sử dụng kiến thức môn học nào, từ đó liên kết với giáo viên bộ môn để lên kịch bản phù hợp.

Việc thiết kế hoạt động phải đảm bảo phát triển các phẩm chất chủ yếu như yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm; có sự hài hòa giữa các chủ đề, hoạt động xã hội, lao động hay thiện nguyện ... nhằm phát triển các năng lực chung của học sinh như năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp, hợp tác... Từ đó, định hướng được sở thích nghề nghiệp của mỗi học sinh.

Với các hoạt động quy mô hơn (có khách mời, có các hoạt động giao lưu …), cần có kịch bản chi tiết, phân công nhiệm vụ rõ ràng. Bản thân giáo viên phải nghiên cứu kĩ mạch kiến thức trong sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp đồng thời tham khảo và đối chiếu với các môn học khác để tiến hành xây dựng các chủ đề trải nghiệm ngoài lớp học.

Thầy An lấy ví dụ khi liên kết môn Tin học 9 với Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp 9 như sau:

Trước mỗi chủ đề, giáo viên bộ môn nên giao nội dung thực hiện cho từng nhóm và nhóm trưởng có trách nhiệm phân công nhiệm vụ cho từng thành viên trong nhóm thực hiện. Có bảng theo dõi việc hoàn thành nhiệm vụ (là 1 tiêu chí để giáo viên đánh giá Đạt hay chưa Đạt) là việc làm rất quan trọng.

Lúc đầu, học sinh có thể chưa quen, nhất là ngại khi thuyết trình trước tập thể. Giáo viên hỗ trợ, hướng dẫn tận tình, những khó khăn ban đầu sẽ dần được khắc phục.

Quay lại ví dụ trên, để chuẩn bị những yêu cầu cần thiết cho buổi sinh hoạt trải nghiệm toàn khối 9, các em phải hoàn thành những nội dung, yêu cầu của chủ đề như: Chia sẻ hiểu biết của em về thực trạng giao tiếp của học sinh trên mạng xã hội hiện nay.

Học sinh thảo luận xây dựng về đề cương khảo sát thực trạng giao tiếp của học sinh trên mạng xã hội. Theo đó, học sinh xây dựng các công cụ khảo sát; thực hiện khảo sát; viết báo cáo. Việc báo cáo kết quả khảo sát và cùng với kiến thức có trong môn Tin học sẽ giúp các em hiểu rõ hơn vấn đề mà các em đang tìm hiểu trải nghiệm, nhất là các vấn đề nóng trong xã hội.

Sau giai đoạn chuẩn bị, bộ phận chuyên môn tổ chức buổi ngoại khóa “Không 1 mình, cùng nhau an toàn trực tuyến”. Sự kiện đã thành công ngoài dự kiến khi không chỉ thu hút được sự chú ý của tập thể sư phạm nhà trường mà còn cả phụ huynh khi họ hiểu được rõ giá trị thực tế của những giờ học ngoài lớp học như thế này.

Ngoài ra, việc tổ chức chu đáo các hoạt động đã làm cho phụ huynh học sinh đồng thuận, sẵn sàng cùng nhà trường tổ chức nhiều chuyến trải nghiệm bên ngoài lớp học mang tính giáo dục cao như: Tìm hiểu Khu căn cứ cách mạng Đồng Bò; Bảo vệ cảnh quan thiên nhiên rừng Tràm và Dương xỉ Cam Lâm; Tìm hiểu và bảo tồn làng nghề truyền thống.

Thầy Nguyễn Anh Hữu, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Võ Văn Ký cho biết: “Chúng tôi biết phụ trách Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn nên phải chọn giáo viên có tâm, có tầm, để phụ trách hoạt động này.

Thầy giáo Phạm Vũ Thanh An đã tận tâm, sáng tạo, tham mưu cho nhà trường tổ chức những hoạt động trải nghiệm vận dụng tối đa kiến thức học sinh đã học, có tính liên thông, kế thừa từ lớp 6 đến lớp 9. Từ đó, giúp các em thông qua trải nghiệm đã phát huy được phẩm chất, năng lực, phát hiện ra sở trường, sở thích của bản thân, có lựa chọn nghề nghiệp phù hợp.

Để Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp phát huy tốt vai trò trong giáo dục, nhà trường phải coi đây là một nhiệm vụ trọng tâm, tham gia tổ chức, hỗ trợ và tạo điều kiện cho giáo viên thực hiện, đồng thời ghi nhận đóng góp của giáo viên, dù hoạt động này rất khó lượng hóa kết quả cụ thể”.

(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.