Cứ mỗi dịp sơ kết học kì I, tổng kết cuối năm học, phần lớn các cơ sở giáo dục phổ thông có thưởng hiện vật cho học sinh giỏi, xuất sắc. Phần thưởng kèm giấy khen, thư khen của hiệu trưởng nhà trường dành cho học sinh thường là tập vở, dụng cụ học tập, tiền... giá trị vật chất không lớn nhưng là nguồn động viên học sinh sau một thời gian cố gắng, phấn đấu trong học tập, rèn luyện.
Năm học nào, nhà trường không có hiện vật kèm theo giấy khen, học sinh, phụ huynh hụt hẫng. Cùng với đó, sau lễ sơ kết, tổng kết lại rộ lên … ồn ào ảnh hưởng đến nhà trường. Vì vậy, phần lớn lãnh đạo các cơ sở giáo dục đều cố gắng chuẩn bị hiện vật khen thưởng học sinh để buổi sơ kết, tổng kết “xôm tụ” hơn.
Để có hiện vật phát thưởng cho học sinh giỏi, học sinh xuất sắc, đã có cơ sở giáo dục ở phía nam kêu gọi tài trợ theo tinh thần Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT quy định về tài trợ cho các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Theo thông báo của một cơ sở giáo dục, nhà trường yêu cầu giáo viên chủ nhiệm thu tiền; lớp nào không thu được tiền vận động hoặc nộp chậm thì học sinh lớp đó không được thưởng. Điều này đã gây ý kiến trái chiều ngay trong nội bộ nhà trường.
Một giáo viên trường này chia sẻ với người viết: "Tôi thấy nhà trường yêu cầu giáo viên chủ nhiệm vận động, thu tiền học sinh để khen thưởng học sinh rất không phù hợp. Không riêng tôi, các giáo viên khác cũng có ý kiến như vậy".
Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng, trong ngân sách cấp cho hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của nhà trường đã có tiền khen thưởng học sinh giỏi, học sinh xuất sắc, không thể để phụ huynh, xã hội “gánh” thay nhà trường được.
Khen thưởng học sinh là một hoạt động giáo dục cần thiết, thường xuyên, nhằm ghi nhận, biểu dương, động viên, khuyến khích, tạo động lực để học sinh rèn luyện, tu dưỡng, phấn đấu vươn lên trong học tập.
Vấn đề đặt ra là, nhà trường có nhất thiết phải khen thưởng bằng hiện vật cho học sinh nói chung, học sinh giỏi, học sinh xuất sắc cuối kì, cuối năm nói riêng? Nhà trường vận động tài trợ tiền, hiện vật để khen thưởng học sinh, giáo viên chủ nhiệm có phải trực tiếp thu tiền, hiện vật không?
Theo tìm hiểu của người viết, việc khen thưởng học sinh phổ thông hiện nay đang được thực hiện theo Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT quy định về khen thưởng và kỷ luật học sinh có hiệu lực từ ngày 31/10/2025. Theo đó có 5 hình thức khen thưởng gồm: Tuyên dương tuyên dương trước lớp; Tuyên dương trước toàn nhà trường; Giấy khen của hiệu trưởng; Thư khen; Hình thức tuyên dương, khen thưởng khác.
Về hình thức tuyên dương, khen thưởng khác, Điều 10 của Thông tư nêu: "1. Ngoài các hình thức tuyên dương, khen thưởng được quy định tại Thông tư này, các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thể thực hiện hình thức tuyên dương, khen thưởng khác phù hợp với nguyên tắc khen thưởng quy định tại Thông tư này và các văn bản pháp luật khác có liên quan nhằm động viên, nêu gương kịp thời đối với học sinh trong học tập, rèn luyện.
2. Đối với các hình thức khen thưởng theo quy định của Luật Thi đua, khen thưởng và các văn bản hướng dẫn, hiệu trưởng tuyên dương học sinh trước toàn nhà trường và trình cơ quan có thẩm quyền khen thưởng".
Như vậy, Thông tư 19 không có quy định nào bắt buộc nhà trường phải khen thưởng bằng hiện vật cho học sinh nói chung, học sinh giỏi, học sinh xuất sắc nói riêng.
Thực tế, phần lớn các cơ sở giáo dục đều có phát thưởng hiện vật cho học sinh kèm theo giấy khen, thư khen của hiệu trưởng nhà trường. Kinh phí mua phần thưởng để phát thưởng cho học sinh đều do nguồn tài trợ mà mọi người hay gọi là xã hội hóa.
Các cơ sở giáo dục hiện nay đang vận động tài trợ hiện vật khen thưởng học sinh theo hướng dẫn của Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT quy định về tài trợ cho các cơ sở giáo dục. Thông tư 16 đã hướng dẫn rất rõ ràng quy trình vận động, tiếp nhận, quản lý và sử dụng tài trợ.
Theo Khoản 1, Điều 6, Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT quy định về tiếp nhận tài trợ như sau:
"1. Thành lập Tổ tiếp nhận tài trợ
a) Cơ sở giáo dục có trách nhiệm thành lập Tổ tiếp nhận tài trợ. Tổ tiếp nhận tài trợ bao gồm các thành phần chính sau: thủ trưởng cơ sở giáo dục; kế toán trưởng; Ban đại diện cha mẹ học sinh hoặc đại diện Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội sinh viên; đại diện của cộng đồng dân cư trên địa bàn đặt trụ sở của cơ sở giáo dục (nếu có);
b) Thủ trưởng cơ sở giáo dục là Tổ trưởng Tổ tiếp nhận tài trợ;
c) Tổ tiếp nhận tài trợ có trách nhiệm phổ biến, thông tin rộng rãi mục đích, ý nghĩa, nguyên tắc của hoạt động tài trợ; cung cấp thông tin về thời gian, địa chỉ, tên và số tài khoản tiếp nhận tài trợ của cơ sở giáo dục; nghiệm thu và bàn giao đưa vào sử dụng các khoản tài trợ bằng hiện vật hoặc phi vật chất;
d) Tổ tiếp nhận tự giải thể sau khi hoàn thành nhiệm vụ".
Theo người viết tìm hiểu, Thông tư 16 không có bất cứ nội dung nào quy định trách nhiệm của giáo viên nói chung, giáo viên chủ nhiệm nói riêng phải thu tiền, hiện vật tài trợ.
Giáo viên chủ nhiệm lớp cần nắm vững quy định của pháp luật về khen thưởng học sinh, vận động tài trợ trong trường học. Giáo viên không trực tiếp thu tiền vận động; không đứng ra vận động phụ huynh đóng góp; chỉ tham gia đề xuất danh sách học sinh được khen thưởng để tránh việc không đúng chức năng, nhiệm vụ.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
