Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị được xác định là một trong những định hướng chiến lược quan trọng, tạo nền tảng để đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Sau hơn 1,5 năm triển khai, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã ghi nhận những chuyển biến tích cực trong quá trình đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác với doanh nghiệp và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, từng bước hiện thực hóa các mục tiêu mà Nghị quyết đề ra đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Mối quan hệ Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp gắn kết, thực chất hơn
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Trần Vũ - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, sau hơn 1,5 năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, chuyển biến rõ nét nhất mà nhà trường ghi nhận là sự thống nhất về nhận thức và quyết tâm hành động trong toàn trường đối với vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sự phát triển của đất nước.
Trên cơ sở đó, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động xây dựng các chương trình, kế hoạch hành động cụ thể nhằm hiện thực hóa tinh thần của nghị quyết, đồng thời lồng ghép các định hướng này vào chiến lược phát triển của nhà trường.
Bên cạnh việc tiếp tục phát huy các thế mạnh sẵn có trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và hợp tác với doanh nghiệp, nhà trường đã triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.
Trước hết, nhà trường đã thành lập Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Công nghệ BKHCM, nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, kết nối hiệu quả hơn giữa hoạt động nghiên cứu với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường. Đồng thời, Trung tâm Nghiên cứu Hệ thống Tự hành và Robot của trường cũng được thành lập, từng bước hình thành hạt nhân nghiên cứu trong một lĩnh vực công nghệ có ý nghĩa chiến lược đối với quá trình phát triển công nghiệp và chuyển đổi số.
Song song đó, trường đang tập trung hình thành và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh xoay quanh các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và vi mạch, hệ thống tự hành và robot, năng lượng thế hệ mới, điện toán lượng tử, giao thông thông minh và các lĩnh vực công nghệ tiên tiến khác.
Đối với phát triển nguồn nhân lực nghiên cứu, nhà trường đã xây dựng Chương trình Nghiên cứu sinh - Nghiên cứu viên nhằm tăng cường hỗ trợ nghiên cứu sinh tham gia các hoạt động nghiên cứu, công bố quốc tế và các dự án khoa học công nghệ. Đồng thời, trường triển khai chương trình giảng viên thỉnh giảng để thu hút các nhà khoa học, chuyên gia quốc tế tham gia giảng dạy và nghiên cứu; tích cực thực hiện Chương trình VNU350 của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh nhằm thu hút các nhà khoa học trẻ, đặc biệt là các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài về công tác tại trường.
Trong lĩnh vực đào tạo, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng và phát triển các chương trình đào tạo mới nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ chiến lược như: Thiết kế vi mạch, Kỹ thuật bán dẫn, Kỹ thuật lượng tử, Kỹ thuật giao thông thông minh, Kỹ thuật phương tiện không người lái, Kỹ thuật hạt nhân, Kỹ thuật chế biến khoáng sản và nhiều lĩnh vực công nghệ mới khác. Cùng với đó, nhà trường đang từng bước đầu tư, xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại phục vụ đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực này.
Có thể nói, sau hơn 1,5 năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo dựng được nền tảng quan trọng về tổ chức, nguồn nhân lực và định hướng phát triển. Đây là tiền đề để nhà trường sẵn sàng đảm nhận vai trò của một trường đại học nghiên cứu, góp phần phát triển các công nghệ chiến lược, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Theo tinh thần Nghị quyết 57, mối quan hệ giữa trường đại học và doanh nghiệp không còn dừng ở sự kết nối giữa bên đào tạo và bên sử dụng lao động mà đang chuyển sang mô hình hợp tác “đồng kiến tạo”, trở thành một trong những trụ cột của hệ sinh thái khoa học, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.
“Từ thực tiễn của Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, nhà trường nhận thấy mối quan hệ này đang có sự chuyển biến rõ rệt theo hướng ngày càng thực chất. Nhà trường cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, tri thức khoa học và các giải pháp công nghệ, góp phần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp không chỉ tìm đến nhà trường để tuyển dụng nhân lực mà còn tham gia đặt hàng nghiên cứu, đồng hành phát triển công nghệ, chuyển giao kết quả nghiên cứu và cùng giải quyết các bài toán thực tiễn trong sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, để hình thành các công nghệ lõi, sản phẩm công nghệ có giá trị cao hay các mô hình hợp tác bền vững cần có thời gian, nguồn lực và sự đồng hành lâu dài từ cả hai phía. Điều tích cực là sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, cả nhà trường và doanh nghiệp đều chủ động hơn trong việc tìm kiếm cơ hội hợp tác, đồng thời có sự thống nhất về nhận thức đối với vai trò của nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành nhiều mô hình hợp tác hiệu quả hơn, đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế - xã hội”, Phó Giáo sư Phạm Trần Vũ cho hay.
Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Hồng Hải - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (IUH) cho biết, sau hơn 1,5 năm triển khai Nghị quyết 57, chuyển biến rõ nét nhất tại nhà trường là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã thực sự trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong mọi hoạt động đào tạo, nghiên cứu và quản trị.
Theo đó, IUH đã hình thành 5 nhóm nghiên cứu mạnh và 13 nhóm nghiên cứu tiềm năng. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, giảng viên và nhà khoa học của trường đã công bố 507 bài báo quốc tế thuộc danh mục WoS/Scopus, trong đó hơn 45% được đăng trên các tạp chí thuộc nhóm Q1, Q2.
Hoạt động sở hữu trí tuệ cũng ghi nhận nhiều kết quả tích cực khi nhà trường đã nộp 11 đơn đăng ký bảo hộ và được cấp thêm nhiều văn bằng bảo hộ mới. Song song với đó, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tiếp tục được mở rộng với 110 ý tưởng tham gia Cuộc thi Đổi mới sáng tạo Khởi nghiệp INNOGREENLIFE và hơn 50 gian hàng trưng bày tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo IUH năm 2026.
Đáng chú ý, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Hồng Hải cho rằng, mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp đã có bước chuyển rõ rệt. Chuyển biến này được phản ánh qua kết quả hoạt động khoa học và công nghệ của nhà trường với nguồn thu tăng từ 12 tỷ đồng năm 2023 lên 77 tỷ đồng năm 2025, tức tăng hơn 6 lần chỉ sau 3 năm.
“Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tham gia ở khâu tiếp nhận thực tập, tuyển dụng thì nay đã đồng hành sâu hơn với nhà trường trong xây dựng chương trình đào tạo, đặt hàng nghiên cứu, đầu tư phòng thí nghiệm và phát triển các dự án khoa học, công nghệ. Ở chiều ngược lại, nhà trường cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực nghiên cứu và các giải pháp công nghệ, góp phần giải quyết những bài toán thực tiễn trong sản xuất, kinh doanh, đồng thời nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Hiện IUH đã xây dựng mạng lưới hợp tác với hơn 2.300 doanh nghiệp. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, nhà trường tiếp tục mở rộng hợp tác với 86 doanh nghiệp mới, qua đó tạo hơn 1.560 cơ hội việc làm dành cho sinh viên và cựu sinh viên.
Đây là mô hình hợp tác đôi bên cùng có lợi, khi doanh nghiệp có thêm nguồn lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, còn nhà trường có môi trường thực tiễn để đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Hai bên cùng tham gia tạo ra giá trị mới thay vì chỉ dừng lại ở mối quan hệ cung - cầu nhân lực như trước đây”, Phó Giáo sư Phan Hồng Hải nhấn mạnh.
Cần thêm cơ chế để khơi thông điểm nghẽn tài chính, nguồn lực
Đánh giá về tác động của các cơ chế, chính sách được ban hành sau Nghị quyết số 57-NQ/TW, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Hồng Hải cho rằng, những chính sách mới đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ tại các cơ sở giáo dục đại học.
Việc hoàn thiện các quy định về sở hữu trí tuệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ đã tạo thêm động lực để các trường đại học mạnh dạn đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Tại IUH, điều này được thể hiện qua số lượng đơn đăng ký sở hữu trí tuệ ngày càng tăng, các dự án hợp tác với doanh nghiệp được mở rộng và nguồn thu từ hoạt động khoa học, công nghệ tăng trưởng mạnh. Bên cạnh đó, việc số hóa các quy trình quản lý nghiên cứu cũng góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, nâng cao hiệu quả quản trị và tạo thuận lợi cho giảng viên, nhà khoa học trong quá trình triển khai nhiệm vụ.
Tuy nhiên, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Hồng Hải, quá trình triển khai vẫn còn một số điểm nghẽn cần tiếp tục được tháo gỡ. Trước hết, khoảng cách giữa nghiên cứu học thuật và nhu cầu của thị trường vẫn còn tồn tại ở một số lĩnh vực khiến nhiều kết quả nghiên cứu chưa được thương mại hóa ở quy mô lớn. Bên cạnh đó, số lượng doanh nghiệp tham gia đồng tài trợ phòng thí nghiệm, đầu tư cho các dự án nghiên cứu và phát triển (R&D) dài hạn vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Ngoài ra, hệ sinh thái doanh nghiệp khởi nguồn từ trường đại học (spin-off) vẫn đang trong giai đoạn hình thành, chưa tạo được nhiều doanh nghiệp có sức lan tỏa. Cơ chế tài chính dành cho nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo cũng cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng linh hoạt, trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các trường đại học trong huy động, sử dụng nguồn lực và triển khai các mô hình hợp tác, đổi mới sáng tạo mới. Đặc biệt, có các chính sách ưu đãi mạnh hơn để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho R&D cùng nhà trường.
“Giai đoạn 2026-2030, IUH xác định phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những trụ cột chiến lược. Nhà trường sẽ tập trung phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh; xây dựng Trung tâm Đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và chuyển giao công nghệ; mở rộng các phòng thí nghiệm đồng tài trợ với doanh nghiệp; thúc đẩy hình thành doanh nghiệp spin-off từ các kết quả nghiên cứu. Về chỉ tiêu, IUH đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nguồn thu từ khoa học công nghệ lên 8-10% tổng doanh thu vào năm 2030; hình thành ít nhất 5 doanh nghiệp spin-off; tăng số hợp đồng R&D với doanh nghiệp tối thiểu 10% mỗi năm.
Tôi kỳ vọng Nghị quyết 57 sẽ tạo ra sự chuyển dịch căn bản từ mô hình đại học truyền thống sang mô hình đại học đổi mới sáng tạo. Trong 5-10 năm tới, các trường đại học không chỉ là nơi đào tạo nhân lực mà sẽ trở thành trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo. Đối với IUH, chúng tôi kỳ vọng Nghị quyết 57 sẽ giúp hình thành một môi trường đại học số hiện đại, nơi tri thức được chuyển hóa thành công nghệ, công nghệ được chuyển hóa thành sản phẩm và giá trị phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đây cũng là con đường để các trường đại học Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu hơn với giáo dục đại học thế giới”, Phó Giáo sư Phan Hồng Hải cho hay.
Còn theo Phó Giáo sư Phạm Trần Vũ, trong thời gian qua, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận nhiều chuyển biến mạnh mẽ trong việc hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các quy định mới đã từng bước tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho các trường đại học trong quản lý tài sản trí tuệ, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp.
Thông thường, các cơ chế, chính sách cần có thời gian để phát huy hiệu quả trong thực tiễn. Tuy nhiên, một số quy định mới đã có tác động tích cực ngay đối với hoạt động của nhà trường. Chẳng hạn, chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ một số hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ theo quy định đã góp phần khuyến khích đội ngũ giảng viên, nhà khoa học tham gia nghiên cứu.
Bên cạnh đó, cơ chế cho phép thành lập doanh nghiệp khoa học và công nghệ trong trường đại học tạo điều kiện để nhà trường chủ động hơn trong hoạt động chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và kết nối với doanh nghiệp.
Tuy nhiên, Phó Giáo sư Phạm Trần Vũ cho rằng, để hiện thực hóa đầy đủ các mục tiêu của Nghị quyết, vẫn còn một số khó khăn cần tiếp tục được tháo gỡ.
Thứ nhất, một số chủ trương, cơ chế mới cần được tiếp tục cụ thể hóa bằng các văn bản hướng dẫn để các cơ sở đào tạo và nghiên cứu có thể triển khai thống nhất và hiệu quả.
Thứ hai, nghiên cứu và phát triển các công nghệ chiến lược đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, đặc biệt là hệ thống phòng thí nghiệm, trang thiết bị hiện đại và kinh phí vận hành. Đây là thách thức không nhỏ đối với các trường đại học.
Thứ ba, bài toán phát triển và thu hút đội ngũ nhân lực chất lượng cao vẫn là vấn đề then chốt. Để cạnh tranh trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, cần có các cơ chế đủ mạnh để thu hút và giữ chân các nhà khoa học giỏi, đặc biệt là các chuyên gia quốc tế và các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài.
“Nếu Nghị quyết 57-NQ/TW tạo động lực phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thì Nghị quyết 71-NQ/TW sẽ tạo nền tảng để xây dựng các trường đại học nghiên cứu có đủ năng lực về đội ngũ, cơ sở vật chất, cơ chế quản trị và hợp tác quốc tế để thực hiện các mục tiêu.
Trên cơ sở định hướng đó, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng Kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trọng tâm của kế hoạch là phát triển các lĩnh vực công nghệ chiến lược, gắn với xây dựng hệ sinh thái đồng bộ về đào tạo, nghiên cứu, thu hút nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.
Trong giai đoạn tới, nhà trường sẽ tập trung đầu tư cho các nhóm nghiên cứu mạnh, các trung tâm nghiên cứu và hệ thống phòng thí nghiệm; phát triển các chương trình đào tạo đáp ứng nhu cầu nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược; đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để thúc đẩy chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu”, Phó Giáo sư Phạm Trần Vũ nhấn mạnh.
Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh kỳ vọng trong 5-10 năm tới, Nghị quyết 57 tạo ra bước chuyển căn bản đối với hệ thống giáo dục đại học Việt Nam. Các trường đại học sẽ không chỉ thực hiện chức năng đào tạo mà sẽ thực sự trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ, đóng vai trò nòng cốt trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.
Với sự quan tâm và đầu tư của Nhà nước cùng sự chủ động đổi mới của các trường đại học, trong 5-10 năm tới Việt Nam sẽ từng bước hình thành các trường đại học nghiên cứu có năng lực cạnh tranh trong khu vực, làm chủ một số công nghệ chiến lược, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đóng góp ngày càng hiệu quả vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
