Trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành nhiệm vụ chiến lược quốc gia và nhu cầu nhân lực Công nghệ thông tin, đặc biệt là an toàn, an ninh mạng ngày càng bức thiết, Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên (TNUS) triển khai ngành Công nghệ thông tin với định hướng chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng thế hệ mới. Chương trình được xây dựng trên nền tảng học thuật vững chắc, gắn kết chặt chẽ với thực tiễn, hướng đến đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong kỷ nguyên số.
Chuyển đổi số và yêu cầu cấp thiết về nhân lực an ninh mạng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Minh Tuyên - Trưởng khoa, Khoa Toán - Tin, Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên cho hay, chuyển đổi số đang là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội tại Việt Nam và trên toàn thế giới.
Theo Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 3/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, bảo đảm an toàn, an ninh mạng được xác định là một trong những trụ cột chiến lược không thể tách rời.
Tiếp đó, Quyết định số 964/QĐ-TTg năm 2022 về Chiến lược An toàn, An ninh mạng quốc gia, chủ động ứng phó với các thách thức từ không gian mạng đến năm 2025, tầm nhìn 2030 tiếp tục đặt mục tiêu xây dựng đội ngũ nhân lực chuyên trách đủ mạnh để bảo vệ không gian số, hướng đến đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu thế giới về chỉ số an toàn thông tin mạng.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai đang đặt ra thách thức lớn về khoảng cách cung – cầu nhân lực. Theo báo cáo của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) và Hiệp hội An toàn thông tin Việt Nam (VNISA), Việt Nam đứng trước nguy cơ thiếu hụt gần 700.000 nhân sự Công nghệ thông tin và an toàn thông tin trong vòng ba năm tới.[1]
Trong khi đó theo dự báo của Bộ Khoa học và Công nghệ, từ nay đến năm 2030 Việt Nam cần bổ sung khoảng 1,3 đến 1,5 triệu nhân lực công nghệ, trong đó 35 - 40% là nhân lực chất lượng cao.
Nhiều lĩnh vực công nghệ chiến lược đang thiếu hụt nghiêm trọng như trí tuệ nhân tạo (70.000 - 80.000 nhân lực), điện toán đám mây và dữ liệu lớn (khoảng 150.000), bán dẫn (tối thiểu 50.000 kỹ sư) và an ninh mạng (khoảng 70.000 chuyên gia).[2]
Đáng chú ý, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực này không chỉ tăng về số lượng mà còn thay đổi sâu sắc về yêu cầu chất lượng. Sự xuất hiện của các công cụ trí tuệ nhân tạo trong môi trường tấn công mạng đang tạo ra thế hệ mối đe dọa hoàn toàn mới: phần mềm độc hại tự biến hình, chiến dịch lừa đảo được tạo tự động với độ tinh vi cao, hay các hình thức giả mạo danh tính dựa trên công nghệ deepfake. Điều này đòi hỏi người phòng thủ không chỉ có kỹ năng kỹ thuật đơn thuần, mà phải nắm vững nền tảng trí tuệ nhân tạo để ứng phó linh hoạt với các mối đe dọa luôn thay đổi.
Nắm bắt xu thế đó, TNUS triển khai ngành Công nghệ thông tin (mã ngành 7480201) với thời gian đào tạo 4 năm, gồm 135 tín chỉ, định hướng chuyên sâu vào trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng. Điểm khác biệt của chương trình nằm ở triết lý đào tạo lấy Toán học và Khoa học cơ bản làm nền tảng cốt lõi.
"Sinh viên được trang bị các học phần nền tảng như: Đại số tuyến tính, Giải tích đa biến, Xác suất thống kê và Lý thuyết tối ưu – không phải vì truyền thống hàn lâm, mà vì đây chính là ngôn ngữ gốc của trí tuệ nhân tạo. Thuật toán học máy không gì khác là sự kết hợp của Đại số và Xác suất để tối ưu hóa; mật mã học hiện đại được xây dựng trên Lý thuyết số và Toán rời rạc. Nền tảng toán học vững chắc giúp sinh viên không chỉ biết vận dụng công cụ có sẵn, mà còn có khả năng phân tích, thiết kế và sáng tạo ra các giải pháp công nghệ mới.
Chương trình được cấu trúc theo lộ trình từ nền tảng đến chuyên sâu: từ lập trình, cơ sở dữ liệu và hệ thống máy tính, tiến dần vào các học phần về học máy, học sâu, xử lý ngôn ngữ tự nhiên, thị giác máy tính, song hành với các học phần an toàn thông tin bao gồm mật mã học, bảo mật hệ thống, phân tích mã độc và kiểm thử xâm nhập. Phương pháp giảng dạy được thiết kế theo hướng tăng cường thực hành, kết hợp Lab-based Learning và Project-based Learning, giúp người học từng bước tiếp cận và giải quyết các bài toán thực tế từ ngay năm đầu tiên" - thầy Tuyên cho hay.
Tốt nghiệp ngành Công nghệ thông tin định hướng AI và An ninh mạng tại TNUS, sinh viên được trang bị bộ năng lực đáp ứng trực tiếp nhu cầu của thị trường lao động hiện đại. Các vị trí nghề nghiệp mà chương trình hướng đến bao gồm: kỹ sư an ninh mạng ứng dụng AI (AI Security Engineer), nhà khoa học dữ liệu bảo mật (Security Data Scientist), chuyên gia phân tích và ứng phó sự cố (SOC Analyst), kỹ sư học máy và phát triển phần mềm bảo mật và chuyên gia tư vấn an toàn thông tin doanh nghiệp.
Về thu nhập, theo khung lương tham chiếu tổng hợp từ Navigos Search, ITviec và CareerLink giai đoạn 2024–2025: kỹ sư mới ra trường khởi điểm từ 15–25 triệu đồng/tháng; nhân sự có từ 3–5 năm kinh nghiệm cùng các chứng chỉ quốc tế đạt 25–45 triệu đồng/tháng; chuyên gia cấp cao lĩnh vực AI và an ninh mạng có thể đạt mức 80–120 triệu đồng/tháng. Đây là mức thu nhập thuộc nhóm cao nhất trong thị trường lao động, cao gấp ba đến bốn lần mức bình quân chung. TopDev dự báo tốc độ tăng trưởng việc làm trong lĩnh vực an ninh mạng và AI Security đạt hơn 15% mỗi năm đến năm 2034.
Không chỉ trong nước, bộ kỹ năng kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng còn là lợi thế cạnh tranh trực tiếp để sinh viên tiếp cận cơ hội việc làm tại các tổ chức tài chính và công nghệ quốc tế, hoặc tiếp tục theo đuổi học tập ở bậc cao hơn tại các trường đại học nước ngoài. Với nền tảng Toán học vững chắc và năng lực nghiên cứu được bồi dưỡng từ trong quá trình đào tạo, sinh viên tốt nghiệp TNUS sẵn sàng hội nhập vào môi trường học thuật và chuyên môn quốc tế.
Chương trình đào tạo tiên tiến, đội ngũ giảng viên thực lực
Thầy Tuyên khẳng định, nhân tố then chốt bảo đảm chất lượng đào tạo là đội ngũ giảng viên. Khoa Toán – Tin hiện có 6 phó giáo sư và 12 tiến sĩ, đây là một trong những tỉ lệ giảng viên có học hàm, học vị cao nhất trong khối trường địa phương khu vực phía Bắc.
"Điều đáng ghi nhận là đây không phải đội ngũ thuần lý thuyết: nhiều giảng viên có hơn gần 20 năm kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực Công nghệ thông tin, trực tiếp tham gia triển khai các dự án về trung tâm dữ liệu (data center), an ninh mạng cho cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, cũng như các dự án ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế, nông nghiệp thông minh và phân tích dữ liệu tại nhiều địa phương trong cả nước.
Về thành tích nghiên cứu, từ năm 2002 đến nay, TNUS đứng đầu hệ thống Đại học Thái Nguyên về số lượng công bố khoa học quốc tế với gần 800 bài báo thuộc danh mục WoS/Scopus, trong đó nhiều giảng viên Khoa Toán – Tin có hàng trăm công bố cá nhân trong các lĩnh vực học máy, mạng nơ-ron, xử lý tiếng nói và bảo mật hệ thống.
Nhà trường đã chủ trì 31 đề tài cấp Nhà nước, 98 đề tài cấp Bộ và cấp tỉnh, 12 đề tài thuộc Quỹ Nafosted – nguồn tài trợ nghiên cứu khoa học uy tín cao nhất Việt Nam dành cho nhà khoa học xuất sắc. Với sinh viên, điều này có nghĩa thiết thực: người học không chỉ tiếp thu kiến thức từ sách giáo khoa, mà còn có cơ hội tham gia trực tiếp vào các đề tài nghiên cứu đang được triển khai, dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia đã và đang giải quyết những bài toán tương tự ngoài thực tế" - thầy chia sẻ.
Ngoài chất lượng giảng dạy, thầy Tuyên cho hay, TNUS chú trọng xây dựng môi trường học tập hiện đại và năng động. Nền tảng Cyber Range cho phép sinh viên trải nghiệm các kịch bản bảo mật thực tế trong môi trường mô phỏng an toàn. Trung tâm tính toán hiệu năng cao TNUS-HPC trang bị cụm máy chủ GPU/CPU tiên tiến, đáp ứng nhu cầu huấn luyện các mô hình học sâu và thực nghiệm tính toán quy mô lớn. Đây là hạ tầng kỹ thuật thiết yếu để sinh viên thực sự làm được trí tuệ nhân tạo ở cấp độ chuyên nghiệp, không chỉ dừng lại ở mức độ thực hành minh họa.
Nhà trường cũng triển khai hệ thống học bổng đa dạng dành cho sinh viên ngành Công nghệ thông tin, bao gồm học bổng toàn phần miễn 100% học phí dành cho thủ khoa, á khoa đầu vào; học bổng khuyến khích học tập hằng học kỳ theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; và các học bổng từ tổ chức quốc tế như Bộ Khoa học và Nghệ thuật bang Hessen (Đức) cùng Quỹ Phát triển Toán học Quốc gia.
Về hợp tác quốc tế, TNUS đã ký kết biên bản hợp tác với các trường đại học và tổ chức nghiên cứu tại Đức, Thụy Điển, Tây Ban Nha, Israel, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc). Sinh viên có cơ hội tham gia chương trình trao đổi học kỳ tại Đại học Trường Vinh (Đài Loan), chương trình Erasmus+ tại châu Âu, trao đổi sinh viên với Đại học Dongseo (Hàn Quốc) và chương trình thực tập nghề quốc tế IAESTE. Đây là cơ hội để sinh viên mở rộng góc nhìn nghề nghiệp, tiếp cận môi trường công nghệ quốc tế và nâng cao khả năng cạnh tranh trong thị trường lao động toàn cầu.
Bên cạnh đó, phong trào nghiên cứu khoa học sinh viên tại TNUS được duy trì với chất lượng được ghi nhận ở cấp quốc gia: nhiều đề tài của sinh viên nhà trường đã đạt giải tại Giải thưởng Sinh viên Nghiên cứu khoa học toàn quốc. Sinh viên ngành Công nghệ thông tin có thể tham gia vào các nhóm nghiên cứu đang hoạt động ngay từ năm thứ hai, qua đó tích lũy kinh nghiệm thực tiễn và xây dựng hồ sơ năng lực vượt trội khi bước vào thị trường lao động.
Trong bối cảnh chuyển đổi số không thể đảo ngược và an toàn, an ninh mạng ngày càng trở thành yêu cầu sống còn của mọi tổ chức, việc lựa chọn một ngành học phù hợp – có nền tảng học thuật vững chắc, định hướng ứng dụng rõ ràng và cơ hội nghề nghiệp bền vững – là quyết định có ý nghĩa lâu dài đối với mỗi người học. Ngành Công nghệ thông tin tại Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn, mà còn giúp người học hình thành tư duy hệ thống, khả năng học tập thích ứng và bản lĩnh công nghệ – những phẩm chất cần thiết để phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://laodong.vn/cong-nghe/viet-nam-doi-mat-voi-tinh-trang-thieu-hut-700000-nhan-su-ve-an-ninh-mang-1489898.ldo
[2] https://tuoitre.vn/viet-nam-dang-thieu-khoang-80-000-nhan-luc-cac-nganh-cong-nghe-chien-luoc-20251227144428075.htm
