Ngày Sức khỏe Thế giới (WHD) được tổ chức vào ngày 7/4 hằng năm, dưới sự bảo trợ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhằm nâng cao nhận thức về các vấn đề sức khỏe toàn cầu.
Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng và nhiều thách thức y tế mới xuất hiện, điều này đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc đào tạo nguồn nhân lực ngành y chất lượng cao.
Đổi mới đào tạo, gắn thực tiễn để nâng tầm chất lượng dịch vụ y tế
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Trần Thái Phúc - Trưởng khoa Điều dưỡng, Trường Đại học Y Dược Thái Bình cho biết, trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng gia tăng cả về số lượng và chất lượng, công tác đào tạo nhân lực y tế giữ vai trò then chốt, mang tính chiến lược lâu dài.
Theo đó, đào tạo nhân lực y tế là nền tảng để bảo đảm hệ thống y tế có đủ đội ngũ cán bộ cả về số lượng và chất lượng, đáp ứng yêu cầu chăm sóc, phòng bệnh và phục hồi sức khỏe cho cộng đồng. Khi dân số tăng, mô hình bệnh tật thay đổi với xu hướng gia tăng bệnh mạn tính và già hóa dân số, nếu thiếu nguồn nhân lực được đào tạo bài bản sẽ khó bảo đảm hiệu quả điều trị cũng như an toàn người bệnh.
Chưa kể, chất lượng đào tạo quyết định trực tiếp đến chất lượng dịch vụ y tế. Nhân lực y tế không chỉ cần vững chuyên môn mà còn phải có kỹ năng giao tiếp, thái độ phục vụ và khả năng thích ứng với tiến bộ khoa học - công nghệ. Vì vậy, hoạt động đào tạo cần gắn với thực tiễn, lấy người bệnh làm trung tâm và hướng tới phát triển năng lực toàn diện.
Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đào tạo nhân lực y tế còn góp phần nâng cao vị thế ngành y tế Việt Nam. Việc chuẩn hóa chương trình, cập nhật kiến thức và tăng cường hợp tác quốc tế sẽ giúp đội ngũ y tế tiệm cận các chuẩn mực toàn cầu.
“Trên thực tế, đào tạo nhân lực y tế không dừng ở bậc cơ bản mà cần được duy trì liên tục thông qua đào tạo lại và đào tạo thường xuyên, nhằm cập nhật kiến thức, kỹ năng, qua đó góp phần bảo đảm sự phát triển bền vững của hệ thống y tế”, thầy Phúc cho hay.
Để phù hợp với bối cảnh y học hiện đại và sự phát triển nhanh của công nghệ, các cơ sở giáo dục đại học cần không ngừng đổi mới chương trình, cập nhật xu hướng và phương pháp điều trị tiên tiến.
Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Trần Thái Phúc, Trường Đại học Y Dược Thái Bình đã triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, như xây dựng chương trình theo hướng tiếp cận năng lực, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số (AI, VR/AR) trong giảng dạy và tăng cường yêu cầu cập nhật kiến thức y khoa liên tục (CME).
Đồng thời, nhà trường chú trọng kết hợp viện - trường, mở rộng hợp tác quốc tế, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực y tế, qua đó giúp người học thích ứng nhanh với thực tiễn.
Chương trình đào tạo được thiết kế theo hướng tích hợp, giảng dạy theo module dựa trên chuẩn năng lực, gắn với nhu cầu của hệ thống y tế. Nhiều học phần mới như Lão khoa, Y tế số, thực hành dựa trên bằng chứng, chăm sóc bệnh mạn tính, chăm sóc giảm nhẹ, an toàn người bệnh, kiểm soát nhiễm khuẩn… được đưa vào giảng dạy.
Bên cạnh đó, các kỹ năng mềm như giao tiếp trong y tế, làm việc liên chuyên ngành, quản lý thời gian và đạo đức nghề nghiệp cũng được tăng cường.
Thầy Phúc cho biết, phương pháp giảng dạy tại nhà trường cũng được đổi mới theo hướng lấy người học làm trung tâm, áp dụng lớp học đảo chiều và các phương pháp dạy học tích cực, đồng thời chú trọng phát triển năng lực giảng viên. Những đổi mới này góp phần giúp chương trình đào tạo tiệm cận chuẩn mực quốc tế, đồng thời bảo đảm sinh viên sau tốt nghiệp có thể thích ứng nhanh với môi trường làm việc, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng toàn diện của người dân.
Đồng quan điểm, Phó giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Văn Hùng – Trưởng khoa Dược, Đại học Phenikaa cũng cho rằng, trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng gia tăng, đặc biệt về chất lượng dịch vụ, dự phòng và nâng cao sức khỏe, cùng với sự thay đổi mô hình bệnh tật và xu hướng già hóa dân số, công tác đào tạo nhân lực y tế giữ vai trò then chốt, mang tính chiến lược lâu dài.
Trên thực tế, chất lượng nguồn nhân lực y tế không chỉ quyết định hiệu quả của hệ thống chăm sóc sức khỏe mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của mỗi người dân. Mỗi cá nhân đều chịu tác động từ chất lượng đào tạo đội ngũ y tế, bao gồm bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và các chuyên ngành y sinh.
Do đó, đào tạo nhân lực y tế không chỉ dừng lại ở việc trang bị kiến thức chuyên môn mà cần hướng tới phát triển toàn diện năng lực thực hành, tư duy lâm sàng, khả năng thích ứng và đạo đức nghề nghiệp. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh, hoạt động đào tạo cũng cần đổi mới để tận dụng hiệu quả công nghệ, phục vụ tốt hơn cho công tác chăm sóc sức khỏe.
Thầy Hùng cho biết, hiện nay, Đại học Phenikaa đang tích cực rà soát, cập nhật chương trình đào tạo theo hướng gắn với thực hành lâm sàng và cộng đồng, đồng thời triển khai đào tạo dựa trên năng lực, hướng tới đáp ứng chuẩn đầu ra. Nhà trường cũng đẩy mạnh tích hợp liên ngành (y học – dược học – công nghệ sinh học – công nghệ số), phát triển các lĩnh vực kiến thức mới và tiệm cận các chuẩn đào tạo tiên tiến trong khu vực, quốc tế.
Đặc biệt, việc cập nhật kiến thức được thực hiện thông qua đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy và đánh giá; chú trọng thu hút, phát triển đội ngũ giảng viên chất lượng cao. Bên cạnh đó, nhà trường tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong dạy và học, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế, thúc đẩy trao đổi học thuật và nghiên cứu khoa học.
Kỹ năng và y đức là “thước đo” chất lượng nhân lực y tế
Không thể phủ nhận rằng, trước tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ, đào tạo lĩnh vực y tế cần được đổi mới toàn diện, với trọng tâm là tăng cường thực hành gắn với thực tiễn.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh – Trưởng khoa Điều dưỡng Hộ sinh, Trường Đại học Y Hà Nội, việc cập nhật kiến thức trong bối cảnh y học hiện đại và công nghệ phát triển nhanh được triển khai thông qua nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, trọng tâm là đổi mới chương trình đào tạo theo hướng lấy người học làm trung tâm; thay đổi phương pháp giảng dạy, khuyến khích sinh viên chủ động tự học, tìm kiếm tài liệu và cập nhật bằng chứng mới.
Tại Trường Đại học Y Hà Nội, nhà trường đẩy mạnh ứng dụng công nghệ với các hệ thống quản trị học tập (LMS), hỗ trợ triển khai các phương pháp giảng dạy tiên tiến như TBL, seminar, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và đánh giá người học. Cơ sở vật chất cũng được đầu tư theo hướng hiện đại, tạo môi trường học tập tích cực, lấy người học làm trọng tâm.
Ngoài ra, việc công khai, minh bạch kết quả học tập thông qua hệ thống Portal góp phần nâng cao tính chính xác và hiệu quả trong quản lý đào tạo.
Đối với hoạt động thực hành, nhà trường tăng cường đào tạo kỹ năng tại phòng tiền lâm sàng mô phỏng trước khi sinh viên tham gia thực tập tại các cơ sở lâm sàng như bệnh viện. Các phương pháp đánh giá hiện đại như DOPS, Mini-CEX, Portfolio, EPA được áp dụng, qua đó chú trọng phát triển tư duy phản biện và năng lực ra quyết định lâm sàng cho người học.
Bên cạnh đó, nhà trường đẩy mạnh bồi dưỡng năng lực giảng dạy cho đội ngũ giảng viên thỉnh giảng tại bệnh viện, mở rộng mạng lưới cơ sở thực hành cả công lập và tư nhân. Sinh viên khi đi lâm sàng đều có mục tiêu, kế hoạch và chuẩn đầu ra cụ thể. Đồng thời được học các nội dung bắt buộc như kiểm soát nhiễm khuẩn, giao tiếp với người bệnh và gia đình, an toàn người bệnh phù hợp từng khoa, phòng.
Đội ngũ giảng viên thỉnh giảng cũng được rà soát định kỳ, bảo đảm đáp ứng yêu cầu về chuyên môn, kỹ năng sư phạm và giao tiếp.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh, trong bối cảnh hiện nay, sinh viên khối ngành y dược cần đáp ứng toàn diện về kiến thức, kỹ năng và thái độ. Cụ thể, người học phải nắm vững kiến thức y học cơ sở, có khả năng vận dụng trong theo dõi, chăm sóc và phát hiện sớm các bất thường ở người bệnh; đồng thời hình thành tư duy phản biện, năng lực ra quyết định lâm sàng và kỹ năng làm việc nhóm. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ, sử dụng ngoại ngữ và duy trì tinh thần học tập suốt đời, đạo đức nghề nghiệp cũng là những yêu cầu thiết yếu nhằm bảo đảm chất lượng chăm sóc và an toàn người bệnh.
Trong khi đó, tại Đại học Phenikaa, nhà trường xây dựng mô hình “viện – trường – doanh nghiệp” toàn diện, kết hợp giữa đào tạo, nghiên cứu và thực hành. Với lợi thế sở hữu Bệnh viện Đại học Phenikaa (Phenikamec) và Công ty Dược Phenikaa Pharma, cùng mạng lưới hợp tác với các bệnh viện, doanh nghiệp và viện nghiên cứu, sinh viên được học tập trong môi trường gắn chặt với thực tiễn.
Đồng thời, đội ngũ giảng viên được nâng cao năng lực khi trực tiếp tham gia hoạt động chuyên môn tại bệnh viện, nhà máy.
Trong khi đó, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hùng cho biết, nhà trường đẩy mạnh các phương pháp đào tạo hiện đại như học theo tình huống, module tích hợp, làm việc nhóm; triển khai mô hình hướng dẫn lâm sàng 1-1 (một thầy – một trò) tại Bệnh viện Đại học Phenikaa và từng bước mở rộng ra các cơ sở liên kết, kết hợp ứng dụng mô phỏng lâm sàng và hệ thống thực hành hiện đại.
Bên cạnh đó, hoạt động thực hành – thực tập được tăng cường thông qua mở rộng mạng lưới hợp tác với nhiều bệnh viện lớn ở Trung ương và Hà Nội, gia tăng thời lượng thực tập và tổ chức đào tạo gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường với cơ sở y tế. Qua đó, hướng tới mục tiêu giúp sinh viên không chỉ vững kiến thức mà còn thành thạo kỹ năng nghề ngay sau khi tốt nghiệp.
Còn theo Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Trần Thái Phúc, trong bối cảnh hiện nay, sinh viên khối ngành y dược cần đáp ứng toàn diện về chuyên môn, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp.
Cụ thể, về chuyên môn, người học phải nắm vững kiến thức nền tảng, có khả năng cập nhật tiến bộ y học và vận dụng hiệu quả trong thực hành lâm sàng. Về kỹ năng, cần thành thạo kỹ năng nghề, phát triển tư duy lâm sàng, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm liên chuyên ngành và ứng dụng công nghệ trong y tế.
Đặc biệt, về thái độ, sinh viên phải có tinh thần trách nhiệm, tận tâm, tôn trọng người bệnh và tuân thủ chuẩn mực y đức. Các cơ sở đào tạo cần chú trọng giáo dục y đức và trách nhiệm cộng đồng thông qua các học phần, hoạt động thực tế và tình nguyện. Đồng thời, tăng cường liên kết với bệnh viện trong đào tạo, giúp sinh viên được học tập trong môi trường thực tiễn, từ đó hình thành năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu của ngành y tế hiện nay.
Tại Trường Đại học Y Dược Thái Bình, nhiều đổi mới trong phương pháp giảng dạy đã được triển khai nhằm nâng cao năng lực thực hành và tư duy nghề nghiệp cho sinh viên. Thầy Phúc cho biết nhà trường chuyển từ dạy học truyền thống sang các phương pháp tích cực như học theo tình huống, học dựa trên vấn đề và mô phỏng lâm sàng, giúp sinh viên phát triển tư duy lâm sàng, kỹ năng phân tích và xử trí thực tế. Hệ thống phòng thực hành, kỹ năng với trang thiết bị hiện đại được đầu tư, tạo điều kiện “thực hành trước khi làm thật”.
Bên cạnh đó, công tác đánh giá được đổi mới theo hướng khách quan, toàn diện với các hình thức như OSCE, đánh giá qua tình huống và phản hồi trực tiếp. Hoạt động thực hành, thực tập cũng được tăng cường thông qua mở rộng mạng lưới hợp tác với các bệnh viện, cơ sở y tế; sinh viên được đi lâm sàng sớm, theo nhóm nhỏ và có giảng viên hướng dẫn sát sao, với mục tiêu và chuẩn năng lực rõ ràng.
Những đổi mới này giúp sinh viên không chỉ vững kiến thức mà còn thành thạo kỹ năng nghề, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu công việc ngay sau khi tốt nghiệp.
Nhân Ngày Sức khỏe Thế giới (7/4), Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Trần Thái Phúc gửi lời khuyên tới các bạn trẻ có nguyện vọng theo học khối ngành y dược rằng cần xác định rõ động lực và sự phù hợp của bản thân, bởi đây là lĩnh vực đòi hỏi sự kiên trì, kỷ luật và tinh thần học tập suốt đời.
Theo thầy, người học cần xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc, không ngừng cập nhật tiến bộ y học. Đồng thời rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, xử lý tình huống và ý thức trách nhiệm trong công việc, cũng như bồi dưỡng y đức, lòng nhân ái.
Bên cạnh đó, việc trau dồi ngoại ngữ, giữ gìn sức khỏe và xây dựng tinh thần vững vàng cũng là những yếu tố quan trọng để theo đuổi lâu dài với nghề.
“Chọn ngành y dược là chọn một nghề cao quý nhưng cũng đầy thử thách. Nếu đủ đam mê, bản lĩnh và lòng nhân ái, đây sẽ là hành trình ý nghĩa, góp phần bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng”, thầy Phúc nhấn mạnh.
