Việc ban hành chính sách học bổng không chỉ tạo điều kiện hỗ trợ thiết thực cho sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh yên tâm học tập, nghiên cứu mà còn góp phần thu hút nhân lực trẻ tài năng theo đuổi những ngành học có vai trò nền tảng đối với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.
Trường đại học kỳ vọng thu hút được thí sinh chất lượng, người học yên tâm theo đuổi đam mê
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Đỗ Văn Đỉnh – Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sao Đỏ khẳng định, với vai trò là cơ sở giáo dục đại học đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật và công nghệ cho khu vực công nghiệp trọng điểm phía Bắc, Trường Đại học Sao Đỏ đánh giá rất cao việc Chính phủ ban hành Nghị định số 179.
Trong 15 nhóm ngành được hưởng chính sách học bổng, có nhiều lĩnh vực nhà trường hiện đang đào tạo như Công nghệ thông tin; Công nghệ kỹ thuật cơ khí; Công nghệ kỹ thuật điện, điện tử; Toán ứng dụng; Trí tuệ nhân tạo; Kỹ thuật điều khiển và Tự động hóa; Công nghệ kỹ thuật Ô tô; Kỹ thuật Cơ điện tử. Đây là cơ hội rất quan trọng để nhà trường nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút người học vào các ngành kỹ thuật, công nghệ.
Nhà trường kỳ vọng chính sách mới sẽ góp phần nâng cao chất lượng đầu vào của các ngành kỹ thuật và công nghệ. Trước đây, nhiều học sinh có năng lực tốt vẫn còn tâm lý e ngại khi lựa chọn các ngành kỹ thuật do chi phí học tập, áp lực học tập và thời gian đào tạo tương đối cao. Khi có chính sách hỗ trợ học bổng từ Nhà nước, các em sẽ yên tâm hơn trong việc lựa chọn ngành học phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp của mình. Điều này sẽ giúp nhà trường thu hút được nhiều thí sinh khá, giỏi vào các ngành kỹ thuật trọng điểm.
Cùng với đó, chính sách sẽ tạo động lực tích cực cho công tác tuyển sinh. Những ngành kỹ thuật vốn được xem là khó tuyển trong một số năm gần đây có thể sẽ tăng sức hút đối với người học. Đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp đang có nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh. Chính sách học bổng sẽ góp phần định hướng người học mạnh dạn lựa chọn các ngành có nhu cầu xã hội cao.
Chính sách này sẽ góp phần thay đổi nhận thức xã hội về vai trò của các ngành khoa học cơ bản và kỹ thuật then chốt. Khi Nhà nước có cơ chế hỗ trợ cụ thể, người học và phụ huynh sẽ thấy rõ hơn tầm quan trọng chiến lược của các ngành này đối với phát triển kinh tế - xã hội và quá trình chuyển đổi số quốc gia.
Cùng bàn về vấn đề này, Tiến sĩ Nguyễn Văn Quyên - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hải Dương đánh giá, Nghị định 179 là một bước đột phá trong việc thu hút nguồn lực chất lượng cao vào học các ngành học then chốt phục vụ phát triển đất nước.
Trường Đại học Hải Dương hiện đang đào tạo 5 ngành, trình độ đại học trong số 15 nhóm ngành đào tạo được cấp học bổng. Đây là cơ hội tốt để nhà trường thu hút được nhiều học sinh có năng lực, từ đó, góp phần cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển cho Thành phố Hải Phòng cũng như các khu vực khác của đất nước.
Em Trần Hữu Văn - sinh viên lớp Công nghệ thông tin 1, khóa 24, Trường Đại học Hải Dương mừng vì ngành Công nghệ thông tin - một trong 15 nhóm ngành được cấp học bổng. Nghị định số 179 không đơn thuần là một chính sách hỗ trợ học bổng mà mang ý nghĩa như một “đòn bẩy” tạo động lực cho người học theo đuổi lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và công nghệ chiến lược mà đất nước đang ưu tiên phát triển.
Trước đây, với nhiều sinh viên ngành Công nghệ thông tin nói riêng và nhóm ngành kỹ thuật nói chung, việc lựa chọn và theo đuổi ngành học đôi khi chịu tác động rất lớn từ áp lực tài chính. Đặc thù của lĩnh vực công nghệ là người học thường phải đầu tư rất nhiều cho học liệu, thiết bị, phần mềm, ngoại ngữ, chứng chỉ chuyên môn hay các dự án nghiên cứu, thực hành. Bên cạnh học phí, còn có nhiều khoản chi phí khác phát sinh trong quá trình học tập và phát triển năng lực. Vì vậy, không ít sinh viên dù có năng lực nhưng phải dành nhiều thời gian cho công việc làm thêm, ảnh hưởng đến thời gian nghiên cứu và đào sâu kiến thức chuyên môn.
Theo nam sinh, trước đây, nhiều sinh viên kỹ thuật, công nghệ có cảm giác mặc dù theo đuổi các ngành học khó, nhiều áp lực nhưng chưa nhận được sự quan tâm tương xứng. Có chính sách sẽ tạo thêm động lực để người học phấn đấu, giữ vững định hướng nghề nghiệp và theo đuổi con đường nghiên cứu, sáng tạo.
“Về lâu dài, em cho rằng tác động tích cực của Nghị định còn nằm ở việc tạo ra một hệ sinh thái đào tạo nhân lực chất lượng cao. Khi sinh viên được hỗ trợ tốt hơn, các trường đại học cũng sẽ có thêm cơ sở để xây dựng chương trình đào tạo chất lượng, thu hút nhân tài, tăng cường nghiên cứu và phát triển công nghệ mới”, nam sinh chia sẻ.
Nhà trường cần chú trọng đầu tư cơ sở vật chất, tăng cường kết nối với doanh nghiệp
Theo quy định, đối với sinh viên đại học, mức học bổng dao động từ 3,7 đến 5 triệu đồng/tháng tùy nhóm ngành và chương trình đào tạo. Đối với học viên trình độ thạc sĩ, mức học bổng từ 5,5 đến 7,4 triệu đồng/tháng. Đối với nghiên cứu sinh trình độ tiến sĩ, mức học bổng cao nhất lên tới 8,4 triệu đồng/tháng đối với chương trình đào tạo tài năng, chương trình đào tạo ngành vi mạch bán dẫn và các ngành khoa học cơ bản.
Tiến sĩ Đỗ Văn Đỉnh cho rằng, mức học bổng thể hiện sự quan tâm mạnh mẽ của Chính phủ đối với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Chính sách này sẽ góp phần giảm áp lực tài chính cho người học, tạo điều kiện để sinh viên tập trung học tập, nghiên cứu và theo đuổi các ngành học có yêu cầu chuyên môn cao.
Tuy nhiên, để thu hút và giữ chân người học trong các ngành khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược, học bổng là điều kiện quan trọng nhưng chưa phải yếu tố duy nhất. Bên cạnh hỗ trợ tài chính, cần triển khai đồng bộ nhiều chính sách khác.
Trước hết, cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, đặc biệt là hệ thống phòng thí nghiệm, xưởng thực hành và trung tâm nghiên cứu hiện đại. Với các ngành công nghệ cao như vi mạch bán dẫn, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo hay công nghệ số, điều kiện thực hành và nghiên cứu đóng vai trò quyết định đến chất lượng đào tạo.
Thứ hai, cần tạo cơ hội để sinh viên tham gia các đề tài nghiên cứu khoa học, dự án đổi mới sáng tạo và hoạt động nghiên cứu ứng dụng ngay từ sớm. Điều này giúp người học phát triển tư duy nghiên cứu, kỹ năng thực hành và khả năng sáng tạo – những năng lực rất cần thiết trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh hiện nay.
Thứ ba, cần đẩy mạnh liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp. Sinh viên cần được tiếp cận môi trường sản xuất thực tế thông qua thực tập, tham quan doanh nghiệp, tham gia các dự án hợp tác đào tạo. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo để bảo đảm người học đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.
Đối với Trường Đại học Sao Đỏ, nhà trường đang tập trung phát triển theo định hướng ứng dụng, đào tạo gắn với doanh nghiệp, tăng cường đầu tư phòng thực hành, phòng thí nghiệm, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học ứng dụng và mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ và sản xuất công nghiệp.
Hiện nay, nhà trường có mối quan hệ hợp tác với trên 200 tập đoàn, công ty, doanh nghiệp trong và ngoài nước. Doanh nghiệp không chỉ tham gia hỗ trợ học bổng mà còn đồng hành trong xây dựng chương trình đào tạo, tiếp nhận sinh viên thực tập, hỗ trợ thiết bị thực hành và tuyển dụng sau tốt nghiệp. Đây là mô hình rất hiệu quả để đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.
Bên cạnh đó, nhà trường cũng định hướng mở rộng hợp tác với doanh nghiệp công nghệ và khu công nghiệp trong các lĩnh vực như cơ khí, tự động hóa, công nghệ thông tin, điện – điện tử ... Thông qua hợp tác này, sinh viên sẽ có cơ hội tham gia các đề tài nghiên cứu ứng dụng, dự án đổi mới sáng tạo và tiếp cận công nghệ mới ngay trong quá trình học tập. Nhà trường cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia xây dựng các quỹ học bổng dài hạn, học bổng tài năng hoặc học bổng theo nhu cầu đặt hàng đào tạo nhân lực. Điều này vừa tạo động lực cho người học, vừa giúp doanh nghiệp chủ động phát triển nguồn nhân lực phù hợp với chiến lược sản xuất và phát triển công nghệ.
Còn theo Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hải Dương, mức học bổng cơ bản phù hợp và đáp ứng được nhu cầu người học trong quá trình đào tạo. Để phát huy tốt nhất chính sách và nguồn kinh phí cấp học bổng trong quá trình học tập, Nhà nước có thể xây dựng thêm các chính sách liên quan đến cơ hội việc làm, điều kiện làm việc, chính sách tiền lương, thưởng đối với những người làm việc trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược để tạo thành môi trường đồng bộ và thu hút thêm cả những người được đào tạo từ nước ngoài về phục vụ cho đất nước thuộc các lĩnh vực trên.
Theo thầy Quyên, trong bối cảnh chuyển đổi số và cạnh tranh công nghệ toàn cầu, cùng với nhiều chính sách hỗ trợ của Nhà nước, các cơ sở giáo dục đại học phải là các đơn vị tiên phong, then chốt trong việc đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho chiến lược phát triển của quốc gia.
Đồng thời, cơ sở giáo dục đại học phải cùng với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu cùng nhau hợp tác phát triển trên nền tảng các định hướng chiến lược mà Chính phủ đã đề ra.
Một điểm đáng chú ý của Nghị định là việc xét duyệt và chi trả học bổng được thực hiện trên cơ sở dữ liệu tuyển sinh, kết quả học tập và rèn luyện của người học do cơ sở đào tạo quản lý; không yêu cầu người học nộp hồ sơ và không làm phát sinh thủ tục hành chính.
Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sao Đỏ cho rằng, việc Nghị định 179 không yêu cầu người học phải nộp hồ sơ và không phát sinh thêm thủ tục hành chính là một bước cải cách rất tích cực, thể hiện rõ tinh thần chuyển đổi số trong quản lý giáo dục và lấy người học làm trung tâm. Cách làm này sẽ giúp sinh viên tiếp cận chính sách thuận lợi, minh bạch và kịp thời hơn, đồng thời giảm áp lực về thủ tục cho cả người học và nhà trường.
Để triển khai hiệu quả chính sách học bổng theo Nghị định 179, nhà trường đang và sẽ tập trung rà soát và hoàn thiện hệ thống dữ liệu người học. Trong đó, tích cực chuẩn hóa dữ liệu tuyển sinh, kết quả học tập, kết quả rèn luyện và các thông tin liên quan trên hệ thống quản lý đào tạo nhằm bảo đảm tính chính xác, đồng bộ và cập nhật thường xuyên. Đây là cơ sở quan trọng để việc xét duyệt học bổng được thực hiện tự động, công khai và đúng đối tượng.
Đồng thời, nhà trường tăng cường ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý và hỗ trợ sinh viên. Trường Đại học Sao Đỏ sẽ tích hợp các chức năng theo dõi điều kiện xét học bổng, thông báo kết quả và hỗ trợ giải đáp trực tuyến trên hệ thống quản lý đào tạo và cổng thông tin sinh viên để người học dễ dàng tra cứu và tiếp cận thông tin.
Cùng với đó là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tư vấn và hướng dẫn cho sinh viên ngay từ giai đoạn tuyển sinh. Nhà trường sẽ giúp người học hiểu rõ điều kiện, tiêu chí và quyền lợi được hưởng theo Nghị định để các em có động lực học tập và rèn luyện ngay từ đầu khóa học.
Từ thực tế hoạt động đào tạo tại trường, thầy Đỉnh có một số đề xuất để việc triển khai chính sách học bổng theo Nghị định đạt hiệu quả cao hơn.
Thứ nhất, cần có cơ chế kết nối đồng bộ giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực chiến lược.
Thứ hai, cần tiếp tục ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, đặc biệt là phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và hạ tầng công nghệ số tại các cơ sở giáo dục đại học đào tạo ngành kỹ thuật – công nghệ.
Thứ ba, nên có cơ chế hỗ trợ các trường đại học xây dựng mô hình hợp tác nghiên cứu – đào tạo – chuyển giao công nghệ với doanh nghiệp và viện nghiên cứu. Đây sẽ là nền tảng để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nhà trường và nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao.
Ngoài ra, nhà trường cũng đề xuất tăng cường các chính sách hỗ trợ nghiên cứu khoa học cho sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh thuộc các ngành chiến lược; đồng thời có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tiếp nhận, sử dụng và đãi ngộ nguồn nhân lực chất lượng cao sau đào tạo.
