Khoản 1, Điều 27, Luật Nhà giáo (Luật số: 73/2025/QH15) quy định Chế độ nghỉ hưu ở tuổi cao hơn đối với nhà giáo trong cơ sở giáo dục công lập có nêu: Đối tượng có thể hưởng chế độ nghỉ hưu ở tuổi cao hơn bao gồm nhà giáo có chức danh giáo sư, phó giáo sư hoặc có trình độ tiến sĩ và nhà giáo làm việc trong ngành, lĩnh vực chuyên sâu đặc thù.
Đại diện một số cơ sở giáo dục đại học đào tạo nhóm ngành ngôn ngữ, văn hóa và văn học nước ngoài đánh giá cao quy định này, đồng thời đưa ra một số góp ý để sử dụng hiệu quả đội ngũ nhà giáo khi nghỉ hưu ở tuổi cao hơn.
Giải quyết bài toán về đội ngũ giảng dạy ngành đặc thù
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Lê Hồng Thắng - Hiệu trưởng Trường Ngoại ngữ (Đại học Thái Nguyên) cho biết, Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học nêu rõ: Trường đào tạo ngành đặc thù là trường đại học, học viện đào tạo các ngành thuộc lĩnh vực nghệ thuật, nhóm ngành ngôn ngữ, văn học và văn hóa nước ngoài, nhóm ngành thể dục, thể thao với quy mô đào tạo các ngành này chiếm ít nhất 70% tổng quy mô đào tạo toàn trường.
Thực tế cho thấy, nhóm ngành ngôn ngữ, văn học và văn hóa nước ngoài mang nhiều yếu tố đặc thù, khó có thể đào tạo đại trà. Hiện nay, chỉ một số ít cơ sở giáo dục đại học trong nước đào tạo trình độ tiến sĩ ở các ngôn ngữ phổ biến như Ngôn ngữ Anh, Ngôn ngữ Trung Quốc, với nhiều ngôn ngữ hiếm, việc đào tạo trình độ cao chủ yếu phải thực hiện ở nước ngoài.
Chính vì nguồn nhân lực được đào tạo bài bản, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn theo quy định còn khan hiếm, nên công tác tuyển dụng giảng viên cho nhóm ngành ngôn ngữ, văn học và văn hóa nước ngoài gặp không ít khó khăn.
Thầy Thắng khẳng định: “Quy định cho phép nhà giáo làm việc trong các ngành, lĩnh vực chuyên sâu đặc thù được hưởng chế độ nghỉ hưu ở tuổi cao hơn có ý nghĩa thiết thực đặc biệt là với việc đào tạo nhóm ngành ngôn ngữ, văn hóa và văn học nước ngoài. Việc cho phép nhà giáo nghỉ hưu ở tuổi cao hơn giúp các cơ sở giáo dục giải quyết bài toán thiếu hụt giảng viên.
Bên cạnh việc bổ sung nguồn nhân lực, các thầy, cô được nghỉ hưu ở tuổi cao hơn còn là lực lượng giàu kinh nghiệm trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Đây là những tấm gương để thế hệ giảng viên trẻ học hỏi, đồng thời có thể tham mưu cho lãnh đạo nhà trường trong những quyết sách quan trọng".
Đánh giá về quy định trên, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Dũng – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hà Nội nhận định: "Việc Luật Nhà giáo 2025 cho phép nhà giáo công tác trong một số ngành, lĩnh vực chuyên sâu, đặc thù được nghỉ hưu ở tuổi cao hơn là hết sức có ý nghĩa, đặc biệt đối với các cơ sở đào tạo nhóm ngành ngôn ngữ, văn hóa và văn học nước ngoài như Trường Đại học Hà Nội. Bởi lẽ, trong các lĩnh vực này, số lượng nhà khoa học có chức danh, học vị cao còn khá hạn chế.
Một số ngành ngôn ngữ hiện chưa có cơ sở đào tạo sau đại học tại Việt Nam, như ngôn ngữ Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italia… Ngay cả với những ngành có nhu cầu lớn như ngôn ngữ Hàn Quốc, Đức, số cơ sở đào tạo sau đại học trong nước cũng không nhiều. Do đó, để nâng cao trình độ chuyên môn, giảng viên giảng dạy các ngành này thường phải được đào tạo ở nước ngoài, song cơ hội du học lại không dễ tiếp cận".
Từ thực tiễn đó, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hà Nội cho rằng, việc cho phép nhà giáo làm việc trong nhóm ngành đặc thù được nghỉ hưu ở tuổi cao hơn sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho các cơ sở giáo dục đại học. Nhà trường có thể tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên giàu thâm niên, kinh nghiệm và chuyên môn cao, qua đó bù đắp những khó khăn trong công tác tuyển dụng nhân lực giảng dạy ngoại ngữ.
Đặc biệt, trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày càng đặt ra yêu cầu cao đối với việc mở mới hoặc duy trì ngành đào tạo, việc sở hữu đội ngũ nhân lực chất lượng cao sẽ giúp các cơ sở giáo dục tháo gỡ “bài toán” nhân sự.
Đội ngũ giảng viên có trình độ và kinh nghiệm còn đóng vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng, phát triển đội ngũ kế cận. Quy định này chắc chắn sẽ giúp các nhà trường giải quyết tình trạng thiếu hụt giảng viên đầu ngành và tạo ra một khoảng đệm cần thiết để đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên trẻ, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo.
Phân công đúng nhiệm vụ, sở trường đối với nhà giáo nghỉ hưu ở tuổi cao hơn
Đề cập đến việc sử dụng đội ngũ nhà giáo được nghỉ hưu ở tuổi cao hơn, Tiến sĩ Lê Hồng Thắng nhấn mạnh, điều này cần được thực hiện hợp lý, bảo đảm sức khỏe và quyền lợi của giảng viên.
Việc nghỉ hưu ở tuổi cao hơn không đồng nghĩa với việc đơn vị giao thêm khối lượng công việc nặng nề mà cần phân công nhiệm vụ đúng năng lực, sở trường của từng người. Giảng viên mạnh về nghiên cứu nên được ưu tiên cho nghiên cứu; giảng viên có thế mạnh giảng dạy nên tập trung vào các học phần phù hợp, tránh phân công mang tính khiên cưỡng chỉ vì thiếu người.
Ngoài ra, yếu tố chế độ, chính sách, đặc biệt là quyền lợi kinh tế, cũng cần được tính toán thỏa đáng để nhà giáo yên tâm cống hiến và cảm nhận rõ sự ghi nhận xứng đáng đối với những đóng góp của mình.
Để chính sách cho phép nhà giáo nghỉ hưu ở độ tuổi cao hơn, nhất là đối với nhóm ngành ngôn ngữ, văn học và văn hóa nước ngoài thực sự phát huy hiệu quả, Tiến sĩ Lê Hồng Thắng cho rằng cần có các hướng dẫn cụ thể từ Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để các cơ sở giáo dục triển khai thống nhất, đồng bộ và hiệu quả trong thực tiễn.
Thầy Thắng cũng bày tỏ sự tin tưởng rằng, sau khi Luật Nhà giáo có hiệu lực, các văn bản hướng dẫn chi tiết sẽ sớm được xây dựng, trong đó có tính đến đặc thù của các lĩnh vực như ngôn ngữ, văn hóa và văn học nước ngoài, cũng như các ngành nghệ thuật, thể dục thể thao, trên cơ sở lấy ý kiến rộng rãi từ các cơ sở đào tạo và chuyên gia.
Dưới góc nhìn của Tiến sĩ Nguyễn Tiến Dũng những giảng viên giàu kinh nghiệm cần được bố trí đảm nhiệm các vị trí phù hợp như bồi dưỡng giảng viên trẻ phát triển chuyên môn, hướng dẫn nghiên cứu sinh, chủ trì đề tài nghiên cứu khoa học hoặc dẫn dắt các nhóm nghiên cứu có sự tham gia của lực lượng giảng viên trẻ.
Cùng với đó, cần có các cơ chế, chính sách khuyến khích và tạo điều kiện để giảng viên trẻ học tập, nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của các giảng viên có trình độ cao.
Chia sẻ từ thực tiễn tại đơn vị, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Long – Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại ngữ (Đại học Đà Nẵng) cho biết, nhà trường hiện ký hợp đồng có thời hạn với một số giảng viên có trình độ cao đã đến tuổi nghỉ hưu theo hình thức chọn lọc, chi trả theo quy định của Nhà nước.
Khối lượng giảng dạy được bố trí phù hợp với sức khỏe, thường khoảng 2 lớp mỗi học kỳ, thấp hơn so với giảng viên trong độ tuổi lao động.
Song song với việc giảng dạy, các thầy cô tiếp tục tham gia hội thảo khoa học, nghiên cứu, công bố bài báo, ngoài ra còn góp ý xây dựng chương trình đào tạo, giáo trình và tham gia công tác kiểm định chất lượng, qua đó đóng góp tích cực vào việc nâng cao uy tín học thuật của nhà trường.
Việc cho phép nhà giáo nghỉ hưu ở tuổi cao hơn được thực hiện trên cơ sở đánh giá kỹ lưỡng về uy tín chuyên môn, năng lực giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
Trong cơ chế đào tạo theo tín chỉ, sinh viên được quyền chủ động đăng ký lớp học; nếu các lớp do giảng viên đã đến tuổi nghỉ hưu phụ trách vẫn thu hút đủ số lượng người học, đây là minh chứng rõ nét cho chất lượng chuyên môn của đội ngũ này. Đây cũng là căn cứ thực tế để nhà trường tiếp tục mời thầy cô tham gia giảng dạy.
Đánh giá về hiệu quả thực tế tại nhà trường, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Long khẳng định, với kinh nghiệm phong phú và sự am hiểu sâu sắc về chuyên môn, đội ngũ giảng viên được nghỉ hưu ở tuổi cao hơn vẫn đóng góp quan trọng vào việc nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển học thuật của nhà trường.
Bên cạnh đó, các thầy, cô còn là những người dẫn dắt chuyên môn, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên trẻ, hướng dẫn, hỗ trợ giảng viên trẻ về phương pháp giảng dạy, kinh nghiệm sư phạm, nghiên cứu khoa học.
