Từ hôm nay (1/1/2026), 4 Luật về giáo dục chính thức có hiệu lực

Năm 2025, Quốc hội đã thông qua 4 dự án luật lớn trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, gồm: Luật Nhà giáo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi); Luật Giáo dục đại học (sửa đổi).

Theo quy định, từ ngày 1/1/2026, cả 4 luật này sẽ chính thức có hiệu lực. Đây được xem là bước ngoặt lớn về thể chế, mở ra vận hội mới cho ngành giáo dục.

Với nhiều quy định mới mang tính cải cách sâu rộng, các đạo luật được kỳ vọng tạo ra đột phá trong tái thiết hệ thống giáo dục, hướng tới chuẩn hóa, nâng cao chất lượng đào tạo và tăng năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực Việt Nam. Qua đó, mở ra triển vọng hình thành một hệ sinh thái giáo dục hiện đại hơn, minh bạch hơn và gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Xác lập vị thế, bảo vệ và đãi ngộ nhà giáo

Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15, gồm 9 chương, 42 điều, lần đầu tiên xác lập đầy đủ vị trí pháp lý của nhà giáo trong cả cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập.

Theo đó, nhà giáo ngoài công lập được thừa nhận là người hành nghề đặc thù, có chuẩn nghề nghiệp, quyền và nghĩa vụ tương đồng với nhà giáo công lập, thay vì chỉ được xem là người lao động theo hợp đồng như trước đây.

Một điểm nhấn quan trọng của Luật là quy định bảo vệ danh dự, nhân phẩm và uy tín của nhà giáo. Luật nghiêm cấm các hành vi xúc phạm, đặc biệt là việc phát tán thông tin quy kết nhà giáo khi chưa có kết luận chính thức của cơ quan chức năng. Quy định này nhằm bảo vệ nhà giáo trước những áp lực xã hội phi lý, góp phần giữ gìn môi trường sư phạm an toàn, văn minh.

Về chính sách đãi ngộ, Luật khẳng định nguyên tắc “lương của nhà giáo được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp”, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết. Bên cạnh đó, Luật mở rộng và hợp nhất các chính sách hỗ trợ như: hỗ trợ nhà ở công vụ hoặc tiền thuê nhà cho giáo viên vùng đặc biệt khó khăn; trợ cấp sức khỏe định kỳ; đào tạo, bồi dưỡng nghề nghiệp cho tất cả nhà giáo, không phân biệt công lập hay ngoài công lập; ưu tiên trong tuyển dụng, điều động đối với nhà giáo công tác tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; thu hút nhân lực chất lượng cao vào các lĩnh vực chiến lược.

Luật cũng có quy định linh hoạt về tuổi nghỉ hưu: giáo viên mầm non có thể nghỉ hưu sớm hơn tối đa 5 năm mà không bị giảm lương hưu nếu đủ điều kiện đóng bảo hiểm xã hội; trong khi giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ và nhà giáo trong lĩnh vực đặc thù được nghỉ hưu ở tuổi cao hơn nhằm giữ chân người tài.

Đáng chú ý, Luật hợp nhất hệ thống chức danh nghề nghiệp và chuẩn nghề nghiệp thành một hệ thống chức danh gắn với chuẩn năng lực, áp dụng thống nhất cho cả công lập và ngoài công lập; đồng thời giao quyền chủ động cho ngành Giáo dục trong tuyển dụng, sử dụng nhà giáo, góp phần tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thừa - thiếu đội ngũ.

Một bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục tạo dấu ấn đột phá với quy định về một bộ sách giáo khoa thống nhất trên phạm vi cả nước, thực hiện theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Luật sửa đổi đã tiếp cận theo hướng mở, cho phép Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định phương án biên soạn một bộ sách mới hoặc lựa chọn và chỉnh lý từ các bộ sách hiện hành, tùy vào tình hình thực tiễn và quyết định của cấp có thẩm quyền.

Ngày 26/12/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT, lựa chọn bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam làm bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất toàn quốc từ năm học 2026-2027.

Luật sửa đổi cũng làm rõ vị trí pháp lý của trung học nghề; cho phép cấp văn bằng, chứng chỉ dưới dạng giấy hoặc số; thúc đẩy ứng dụng và phát triển trí tuệ nhân tạo trong giáo dục; cho phép học sinh học vượt lớp hoặc học ở độ tuổi linh hoạt.

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc thành lập Quỹ học bổng quốc gia, với nguồn lực từ ngân sách nhà nước và xã hội hóa, nhằm mở rộng cơ hội học tập, đặc biệt cho học sinh, sinh viên tài năng và có hoàn cảnh khó khăn. Đồng thời, Luật lần đầu tiên định danh “nhân sự hỗ trợ giáo dục”, tạo cơ sở pháp lý để chuẩn hóa vị trí việc làm và chính sách đãi ngộ cho đội ngũ này.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Luật sửa đổi tác động đến khoảng 55% thủ tục hành chính trong lĩnh vực giáo dục theo hướng tinh giản, phân cấp mạnh cho địa phương, góp phần nâng cao hiệu lực quản trị và tạo thuận lợi cho người học, nhà trường.

Đẩy mạnh tự chủ và đổi mới giáo dục đại học

Một trong những điểm thay đổi đáng chú ý của Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) là quy định kể từ ngày 01/01/2026, Hội đồng trường tại các cơ sở giáo dục đại học công lập chính thức kết thúc hoạt động. Theo đó, mô hình Hội đồng trường chỉ còn được áp dụng tại các cơ sở giáo dục đại học tư thục hoặc các đơn vị có thỏa thuận quốc tế.

Việc chấm dứt hoạt động của Hội đồng trường không đơn thuần là sự điều chỉnh về cơ cấu tổ chức, mà còn tạo ra những tác động sâu rộng đến phương thức quản trị, điều hành và vận hành của các cơ sở giáo dục đại học công lập trong thời gian tới. Quy định này thể hiện một sự chuyển hướng rõ nét trong tư duy quản trị, từ mô hình phân quyền sang mô hình tập trung, thống nhất, nơi mà người đứng đầu cấp ủy sẽ kiêm nhiệm vai trò điều hành.

Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) khẳng định Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, bảo đảm nguồn lực và công bằng trong giáo dục đại học, đồng thời xác nhận quyền tự chủ của cơ sở đào tạo không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính, tự chủ gắn với cơ chế tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học.

Những điểm đột phá của Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) tập trung vào việc kiện toàn hệ thống, nâng cao năng lực quản trị, tăng tính chỉ huy thống nhất trong hệ thống; đầu tư có trọng tâm - trọng điểm, phát triển hệ thống liên thông hiện đại, tự chủ về hoạt động giáo dục đại học, thu hút đội ngũ nhà khoa học xuất sắc; chính sách hỗ trợ trực tiếp người học; loại bỏ kiểm định hình thức; tháo gỡ các bất cập tồn tại về liên thông giữa các trình độ, đào tạo chuyên sâu đặc thù khối ngành khoa học sức khỏe; điều chỉnh cơ cấu tổ chức phù hợp với yêu cầu mới về hội đồng trường đại học tư thục, điều chỉnh về phân hiệu và địa điểm đào tạo phù hợp với chính quyền 2 cấp.

Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) bổ sung các nội dung mới về tự do học thuật và liêm chính khoa học, tích hợp và liên thông giữa các trình độ đào tạo; phát triển mô hình giáo dục đại học số, khơi thông nguồn lực xã hội hóa trong giáo dục đại học, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cơ chế chính sách đầu tư và tổ chức đào tạo tinh hoa, phát triển tài năng, thúc đẩy học tập suốt đời, hoàn thiện cơ chế học phí, học bổng và hỗ trợ trực tiếp người học, bảo đảm công bằng, hiệu quả và hội nhập quốc tế trong tiếp cận giáo dục đại học.

Hoàn thiện hệ thống giáo dục nghề nghiệp theo hướng mở, linh hoạt

Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng mở, linh hoạt, liên thông, tạo cơ hội học tập suốt đời cho mọi công dân thông qua việc bổ sung mô hình trung học nghề và mở rộng đối tượng tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp.

Trung học nghề được xác định cùng bậc học với trung học phổ thông, tích hợp giữa kiến thức cốt lõi của chương trình trung học phổ thông và chuyên môn nghề nhằm giúp người học hoàn thiện trình độ học vấn phổ thông. Việc bổ sung mô hình trung học nghề nhằm tăng cường định hướng nghề nghiệp cho thanh thiếu niên ngay từ bậc học phổ thông, tăng số lượng học sinh sau trung học cơ sở, trung học phổ thông vào học giáo dục nghề nghiệp.

Luật mở rộng đối tượng tham gia giáo dục nghề nghiệp, cho phép một số cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo nghề trong các ngành đặc thù; đồng thời bảo đảm liên thông giữa các trình độ. Các quy định mới về chuẩn chương trình, chuẩn cơ sở đào tạo, đăng ký hoạt động trên nền tảng dữ liệu số và công nhận kỹ năng tích lũy của người học được xem là đột phá trong quản lý và bảo đảm chất lượng.

Bên cạnh đó, Luật tăng cường vai trò của doanh nghiệp thông qua cơ chế hình thành Quỹ đào tạo nhân lực, đẩy mạnh gắn kết giữa nhà trường và thị trường lao động; đồng thời phân cấp mạnh mẽ, cải cách hành chính, tối đa hóa quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Việc đồng loạt triển khai bốn đạo luật từ ngày 1/1/2026 được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại, thúc đẩy hệ thống giáo dục Việt Nam phát triển bền vững, công bằng và hội nhập trong giai đoạn mới.