Trong nhiều năm, khi nhắc đến trường sư phạm, xã hội thường hình dung chủ yếu đến nhiệm vụ đào tạo giáo viên cho hệ thống giáo dục phổ thông. Điều đó đúng, nhưng có lẽ chưa đủ. Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu, già hóa dân số, giáo dục hòa nhập và phát triển bền vững đang trở thành những vấn đề lớn của nhân loại, vai trò của đại học sư phạm cũng đang thay đổi mạnh mẽ.
Một trường sư phạm hiện đại không chỉ đào tạo người dạy học, mà còn phải tham gia kiến tạo tri thức mới, dẫn dắt đổi mới giáo dục, thúc đẩy khoa học công nghệ gắn với con người và đồng hành cùng các vấn đề phát triển của xã hội.
Chính từ cách tiếp cận đó, việc mở các chương trình đào tạo mới không nên được nhìn đơn thuần như mở thêm ngành học để tuyển sinh, mà cần được xem là sự phản ánh tư duy phát triển, định hướng nhân lực và trách nhiệm xã hội của một cơ sở giáo dục đại học.
Năm 2026, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng triển khai ba chương trình đào tạo đại học mới gồm: (1) Công nghệ giáo dục; (2) Hỗ trợ giáo dục người khuyết tật; (3) Nông nghiệp thông minh.
Điều đáng chú ý là cả ba chương trình đều không đi theo lối phát triển truyền thống, mà đều mang tính liên ngành, gắn với các xu hướng lớn của thời đại và các nhu cầu phát triển bền vững của đất nước.
Công nghệ giáo dục: từ đào tạo giáo viên sang kiến tạo hệ sinh thái giáo dục số
Trí tuệ nhân tạo và công nghệ số đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, tiếp cận tri thức và tương tác với thế giới. Trong bối cảnh đó, giáo dục không thể chỉ dừng lại ở việc số hóa bài giảng hay sử dụng thiết bị công nghệ trong lớp học. Điều quan trọng hơn là phải hình thành một hệ sinh thái giáo dục mới, nơi công nghệ, dữ liệu, khoa học nhận thức và khoa học giáo dục được tích hợp để nâng cao chất lượng dạy và học.
Công nghệ giáo dục vì vậy không phải là sự kết hợp cơ học giữa sư phạm và công nghệ thông tin, mà là một lĩnh vực liên ngành mới, nơi người học được tiếp cận đồng thời giữa khoa học giáo dục, thiết kế học tập, dữ liệu giáo dục, học liệu số, AI trong giáo dục, công nghệ mô phỏng, phân tích hành vi học tập.
Trong tương lai gần, nhu cầu nhân lực của lĩnh vực này sẽ không chỉ nằm ở trường học, mà còn mở rộng sang các doanh nghiệp giáo dục, nền tảng học tập số, thiết kế nội dung số, phát triển học liệu AI, quản trị hệ thống giáo dục thông minh, nghiên cứu đổi mới giáo dục.
Điều quan trọng hơn, sự phát triển của công nghệ giáo dục sẽ góp phần hình thành thế hệ giáo viên mới - những người không chỉ truyền đạt tri thức mà còn có khả năng tổ chức học tập, khai thác dữ liệu, sử dụng AI một cách có trách nhiệm và dẫn dắt người học trong môi trường số.
Đây cũng là lí do nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh cho lĩnh vực công nghệ giáo dục như một nền tảng quan trọng để tái cấu trúc giáo dục trong thế kỉ XXI.
Hỗ trợ giáo dục người khuyết tật: giáo dục không để ai bị bỏ lại phía sau
Nếu công nghệ giáo dục phản ánh xu hướng hiện đại hóa giáo dục, thì hỗ trợ giáo dục người khuyết tật lại thể hiện chiều sâu nhân văn của một nền giáo dục tiến bộ.
Trong nhiều năm qua, giáo dục hòa nhập tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nguồn nhân lực chuyên sâu trong lĩnh vực hỗ trợ giáo dục đặc biệt vẫn còn thiếu, đặc biệt ở các địa phương.
Một đứa trẻ khuyết tật muốn hòa nhập hiệu quả không chỉ cần tình thương, mà cần chuyên gia hỗ trợ, giáo viên được đào tạo bài bản, công cụ đánh giá, phương pháp can thiệp, môi trường học tập phù hợp, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng.
Đây là lĩnh vực đòi hỏi cách tiếp cận liên ngành giữa giáo dục học, tâm lí học, công tác xã hội, y học, công nghệ hỗ trợ, giáo dục hòa nhập.
Việc phát triển chương trình đào tạo hỗ trợ giáo dục người khuyết tật không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu nghề nghiệp ngày càng tăng của xã hội, mà còn phản ánh một triết lí giáo dục rất căn bản giáo dục chân chính phải hướng đến mọi con người.
Trong một xã hội văn minh, chất lượng giáo dục không chỉ được đo bằng số lượng học sinh giỏi hay thành tích thi cử, mà còn được đo bằng khả năng tạo cơ hội học tập cho những nhóm yếu thế và khả năng giúp mỗi con người được phát triển theo năng lực của mình.
Đó cũng chính là tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau” mà giáo dục hiện đại đang hướng tới.
Nông nghiệp thông minh: một ngành STEM gắn với an ninh lương thực và phát triển bền vững
Trong ba chương trình đào tạo mới, nông nghiệp thông minh có thể là lĩnh vực khiến nhiều người bất ngờ nhất khi xuất hiện trong một trường đại học sư phạm. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ phát triển liên ngành và giáo dục STEM, đây lại là một hướng đi có nhiều ý nghĩa chiến lược.
Nông nghiệp hôm nay không còn là câu chuyện sản xuất truyền thống. Đó đang là lĩnh vực tích hợp của công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo, cảm biến, dữ liệu lớn, tự động hóa, môi trường, quản trị tài nguyên, công nghệ xanh. Nói cách khác, đây là một ngành STEM đúng nghĩa, nơi các lĩnh vực Sinh học, Vật lí, Hóa học, Toán – Tin và công nghệ cùng tham gia giải quyết những bài toán thực tiễn của cuộc sống.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và khủng hoảng an ninh lương thực toàn cầu, phát triển nguồn nhân lực cho nông nghiệp công nghệ cao đang trở thành chiến lược của nhiều quốc gia.
Điều đáng chú ý là giáo dục nông nghiệp hiện đại không chỉ dừng lại ở đào tạo nhân lực sản xuất, mà còn được đưa vào giáo dục phổ thông như một hướng giáo dục STEM, giáo dục môi trường và giáo dục phát triển bền vững.
Thông qua các mô hình trang trại thông minh, hệ thống cảm biến, dữ liệu môi trường, thực hành sinh học ứng dụng, dự án học tập gắn với sản xuất, học sinh có cơ hội tiếp cận khoa học thông qua các vấn đề thực tiễn của đời sống. Đây cũng là cách nhiều nước đang lựa chọn để hình thành năng lực đổi mới sáng tạo và chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.
Ở góc độ này, nông nghiệp thông minh không chỉ là một ngành đào tạo mới, mà còn mở ra khả năng kết nối giữa: khoa học, công nghệ, giáo dục STEM, phát triển xanh, an ninh lương thực, trách nhiệm xã hội.
Đại học sư phạm trong thời đại mới không thể chỉ đứng ngoài các vấn đề lớn của xã hội
Điểm chung của cả ba chương trình đào tạo nói trên là đều hướng đến các vấn đề lớn của thời đại, như: chuyển đổi số giáo dục, giáo dục hòa nhập, phát triển bền vững, công nghệ xanh, an ninh lương thực và nguồn nhân lực tương lai.
Điều này phản ánh một xu hướng quan trọng: đại học sư phạm hôm nay không thể chỉ là nơi đào tạo giáo viên theo mô hình cũ, mà phải trở thành trung tâm tri thức có khả năng kết nối giáo dục với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và các nhu cầu phát triển của đất nước.
Đào tạo giáo viên vẫn là sứ mệnh cốt lõi. Nhưng người giáo viên của thời đại mới cũng cần được đặt trong những hệ sinh thái mới: hệ sinh thái số, hệ sinh thái STEM, giáo dục hòa nhập, giáo dục phát triển bền vững, giáo dục công nghệ, giáo dục gắn với các vấn đề toàn cầu.
Có lẽ, giá trị lớn nhất của các chương trình đào tạo mới không nằm ở việc có thêm bao nhiêu ngành học, mà ở chỗ chúng góp phần trả lời một câu hỏi lớn hơn, đó là đại học sư phạm sẽ đóng vai trò gì trong sự phát triển của xã hội trong thời đại chuyển đổi sâu sắc hôm nay.
