Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến cho Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tuyển sinh trình độ đại học các ngành đào tạo và trình độ cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non năm 2026. Trong đó, phương thức xét tuyển bằng học bạ có nhiều điều chỉnh đáng chú ý.
Theo dự thảo, xét học bạ sẽ dựa trên điểm trung bình 6 học kỳ của tối thiểu 3 môn, bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn với trọng số không thấp hơn 1/3 tổng điểm. Đồng thời, nguồn tuyển của phương thức này chỉ áp dụng với thí sinh có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp trung học phổ thông đạt từ 16 điểm trở lên theo thang điểm 30.
Tăng trọng số Toán, Ngữ văn giúp làm rõ năng lực nền tảng của thí sinh
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thạc sĩ Nguyễn Mạnh Hưng - Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Nghệ An cho rằng, quy định môn Toán hoặc Ngữ văn phải chiếm tối thiểu 1/3 tổng điểm xét tuyển học bạ là một điều chỉnh quan trọng, thể hiện rõ định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc nhấn mạnh các năng lực nền tảng cốt lõi của người học khi bước vào học đại học.
"Trong bối cảnh phương thức xét tuyển bằng học bạ được nhiều cơ sở giáo dục và thí sinh lựa chọn, đề xuất này khi ban hành sẽ giúp quá trình tuyển chọn thí sinh của các trường đại học trở nên chặt chẽ hơn và có cơ sở học thuật rõ ràng hơn. Toán và Ngữ văn là hai môn học phản ánh tương đối đầy đủ năng lực tư duy logic, khả năng diễn đạt, đọc hiểu và tiếp cận tri thức - những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học tập lâu dài của sinh viên ở hầu hết các ngành đào tạo.
Từ góc độ nhà trường, khi Toán hoặc Ngữ văn chiếm trọng số đủ lớn trong tổ hợp xét tuyển, việc đánh giá năng lực học tập của thí sinh sẽ sát thực tế hơn, hạn chế tình trạng tuyển được thí sinh có điểm số tốt ở một số môn nhưng lại thiếu nền tảng học thuật cần thiết để theo học đại học”, Thạc sĩ Nguyễn Mạnh Hưng nhận định.
Theo thầy Hưng, đối với thí sinh, quy định này được kỳ vọng sẽ tạo ra sự điều chỉnh tích cực trong cách học và định hướng ôn tập. Thay vì chỉ tập trung vào các môn “thế mạnh” trong tổ hợp xét tuyển, học sinh sẽ cần chú trọng hơn đến việc học tập toàn diện, đặc biệt là các môn học nền tảng. Tuy nhiên, cần khẳng định rằng quy định này không nhằm thu hẹp cơ hội của thí sinh, mà hướng tới việc đảm bảo một mặt bằng năng lực chung cho người trúng tuyển.
Thực tế, các môn học khác trong tổ hợp xét tuyển vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc phân hóa thí sinh và phù hợp với đặc thù từng ngành đào tạo. Việc yêu cầu Toán hoặc Ngữ văn chiếm trọng số tối thiểu 1/3 trên tổng điểm không loại bỏ lợi thế của thí sinh giỏi các môn khác, mà chỉ đặt ra yêu cầu về một nền tảng học thuật vững chắc, giúp người học có khả năng theo học và phát triển hiệu quả trong môi trường đại học.
Trao đổi về những điều chỉnh trong Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, Tiến sĩ Trần Mạnh Hà - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Vinh cũng cho rằng, quy định bắt buộc môn Toán hoặc Ngữ văn chiếm tối thiểu 1/3 tổng điểm trong tổ hợp xét tuyển bằng học bạ là một điều chỉnh cần thiết và hợp lý.
Quy định này nhằm hạn chế tình trạng học lệch, đặc biệt là đối với những môn học nền tảng như Toán và Ngữ văn. Trong thực tế tuyển sinh, không hiếm trường hợp thí sinh đạt điểm rất cao ở các môn trong tổ hợp nhưng lại có điểm Toán hoặc Ngữ văn quá thấp. Trong những trường hợp như vậy, năng lực học tập nền tảng của thí sinh là điều cần được xem xét kỹ lưỡng.
Từ góc độ các cơ sở đào tạo, thầy Hà cho rằng quy định này cũng tạo thuận lợi cho các trường đại học trong việc đánh giá và lựa chọn thí sinh phù hợp với đặc thù từng ngành đào tạo. Với các ngành kinh tế, người học khó có thể theo kịp chương trình nếu điểm Toán là thấp nhất trong tổ hợp. Tương tự, với các ngành thuộc lĩnh vực khoa học xã hội hay văn học, điểm Ngữ văn cần đạt ở mức cao, ít nhất chiếm trọng số 1/3 là hợp lý.
Theo Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Vinh, khi Toán hoặc Ngữ văn được xác định là môn học chủ đạo và chiếm trọng số đủ lớn trong tổ hợp xét tuyển, các trường sẽ có thêm căn cứ để phân tích hồ sơ thí sinh, từ đó sàng lọc đầu vào hiệu quả hơn. Đồng thời, trọng số 1/3 cũng được đánh giá là phù hợp, không quá cao và hoàn toàn khả thi trong thực tế.
“Thực chất, nếu thí sinh học đều các môn trong tổ hợp thì điểm số các môn sẽ tương đối cân bằng. Khi đó, yêu cầu Toán hoặc Ngữ văn chiếm 1/3 tổng điểm không phải là rào cản lớn”, Tiến sĩ Trần Mạnh Hà nhận định.
Trước những băn khoăn cho rằng quy định này có thể thu hẹp cơ hội của các thí sinh có thế mạnh ở những môn khác như Lịch sử, Địa lý hay Công nghệ, Tiến sĩ Trần Mạnh Hà cho rằng tác động này là có, nhưng không đáng kể. Theo thầy, số lượng học sinh hiện nay không chú trọng đến Toán hoặc Ngữ văn là không nhiều, bởi đây đều là những môn bắt buộc trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Bên cạnh đó, hầu hết các trường đại học đã và đang điều chỉnh tổ hợp xét tuyển theo hướng tập trung vào các môn học chính, gắn với yêu cầu năng lực của từng ngành đào tạo. Do đó, việc bổ sung quy định về trọng số chủ yếu mang tính định hướng, nhằm nhấn mạnh yêu cầu học sinh cần có nền tảng kiến thức cơ bản vững chắc.
16/30 điểm là ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào hợp lý
Trao đổi về đề xuất xác định nguồn tuyển đối với phương thức xét tuyển bằng học bạ, Tiến sĩ Trần Mạnh Hà cho rằng, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra ngưỡng điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông tối thiểu 16/30 cho thí sinh sử dụng phương thức xét tuyển học bạ nhằm từng bước nâng cao chất lượng đầu vào của giáo dục đại học.
Theo thầy Hà, quy định này chắc chắn sẽ có tác động nhất định đến công tác tuyển sinh, song mức độ ảnh hưởng không quá lớn. Bởi hiện nay, các trường đại học vẫn được sử dụng nhiều phương thức và tổ hợp xét tuyển khác nhau, tạo thêm cơ hội cho thí sinh. Nếu thí sinh không đạt điểm cao ở một tổ hợp, các cơ sở đào tạo vẫn có thể xét tuyển bằng những tổ hợp khác phù hợp, qua đó mở rộng cánh cửa vào đại học cho người học.
Tuy vậy, ở góc độ các trường đại học, việc siết chặt quy định xét tuyển có thể sẽ khiến quá trình tuyển sinh trở nên khó khăn hơn so với trước, do số lượng hồ sơ đủ điều kiện sẽ giảm khi bổ sung thêm yêu cầu về điểm số.
“Khó khăn là có, nhưng đây là khó khăn chung của toàn hệ thống, không riêng một trường nào. Trong bối cảnh mới, mỗi cơ sở đào tạo cần chủ động xây dựng chiến lược tuyển sinh phù hợp với đặc thù ngành đào tạo, địa bàn tuyển sinh và điều kiện thực tế của nhà trường. Chỉ khi có sự điều chỉnh linh hoạt và định vị rõ ràng, các trường mới có thể vừa đảm bảo nguồn tuyển, vừa đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đầu vào theo định hướng chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo", thầy Hà nhận định.
Về phía Thạc sĩ Nguyễn Mạnh Hưng, thầy Hưng cho hay quy định yêu cầu thí sinh xét tuyển học bạ phải đạt tối thiểu 16/30 điểm theo tổ hợp tương ứng trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông có thể xem là một “ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào” hợp lý và cần thiết.
Quy định này giúp gia tăng độ tin cậy của phương thức xét học bạ, khắc phục phần nào những băn khoăn của xã hội về sự chênh lệch chất lượng đánh giá giữa các địa phương, các trường trung học phổ thông. Khi học bạ được “đối chiếu” bằng kết quả kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông - một kỳ thi có tính chuẩn hóa cao thì chất lượng đầu vào sẽ được kiểm soát tốt hơn, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo và giảm áp lực học tập cho sinh viên trong những năm đầu.
Những nhóm thí sinh chịu tác động rõ rệt nhất có thể kể đến:
Thứ nhất, thí sinh có học bạ khá cao nhưng kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông chưa tương xứng, đặc biệt ở các tổ hợp xét tuyển.
Thứ hai, thí sinh học lệch, tập trung vào điểm học bạ nhưng chưa đầu tư đầy đủ cho kỳ thi tốt nghiệp.
Ngược lại, các thí sinh có năng lực học tập thực chất, học tương đối đồng đều và đạt mức điểm trung bình trở lên trong kỳ thi tốt nghiệp sẽ ít bị ảnh hưởng, thậm chí còn được hưởng lợi từ sự minh bạch này.
"Nhìn chung, đề xuất của Bộ Giáo dục và Đào tạo góp phần nâng chất hơn là siết chặt, hướng đến sự công bằng và bền vững cho cả người học và cơ sở đào tạo. Ở một mức độ nhất định, dự thảo quy chế mới chắc chắn sẽ tạo ra áp lực điều chỉnh đối với các trường đại học, nhất là những trường đang sử dụng xét tuyển học bạ như một phương thức chủ lực. Tuy nhiên, đây là áp lực tích cực, buộc các trường phải rà soát lại chiến lược tuyển sinh theo hướng chất lượng - minh bạch - bền vững hơn", thầy Hưng bộc bạch.
Vị giám đốc trung tâm tuyển sinh chia sẻ, nếu dự thảo được ban hành chính thức, các trường cần có một số điều chỉnh quan trọng, như: Xây dựng lại tổ hợp xét tuyển và công thức tính điểm, đảm bảo phù hợp với quy định về trọng số môn Toán hoặc Ngữ văn; Tăng cường tư vấn, truyền thông sớm cho thí sinh, giúp các em hiểu rõ yêu cầu mới, có lộ trình học tập và ôn thi phù hợp ngay từ lớp 10, lớp 11.
Ngoài ra, các trường cần đa dạng hóa phương thức tuyển sinh, kết hợp hài hòa giữa học bạ, điểm thi tốt nghiệp, đánh giá năng lực, phỏng vấn, hoặc các tiêu chí bổ trợ khác. Cùng với đó là gắn chiến lược tuyển sinh với chuẩn đầu ra, yêu cầu đào tạo và nhu cầu xã hội, tránh chạy theo số lượng mà xem nhẹ chất lượng.
Về lâu dài, những điều chỉnh trong dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 sẽ góp phần nâng cao uy tín của phương thức xét học bạ, tạo sự đồng thuận xã hội và giúp các trường đại học tuyển được những thí sinh phù hợp hơn với triết lý đào tạo và mục tiêu phát triển của mình.
Ở góc độ cơ sở giáo dục phổ thông, thầy Lại Tiến Đẩu - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nghĩa Hưng B (xã Quỹ Nhất, tỉnh Ninh Bình) bày tỏ sự đồng tình với đề xuất quy định thí sinh xét tuyển bằng học bạ phải đạt tối thiểu 16/30 điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Thầy Đẩu chia sẻ: "Mức điểm này là điều kiện cần thiết để đảm bảo sự phù hợp giữa năng lực học tập của học sinh và yêu cầu đào tạo ở bậc đại học. Nếu năng lực của các em chưa đạt đến mức đó thì việc lựa chọn học nghề hoặc học cao đẳng sẽ phù hợp hơn. Đại học đòi hỏi khả năng tự học, tư duy và tiếp thu kiến thức ở mức cao.
Bên cạnh đó, quy định này cũng góp phần hạn chế những hệ lụy phát sinh từ việc đánh giá học bạ. Dù không phổ biến, vẫn có những trường hợp điểm học bạ được “nâng đỡ”, hoặc học sinh chủ quan vì học bạ tốt nên chểnh mảng trong giai đoạn ôn thi cuối cấp, dẫn đến kết quả thi không phản ánh đúng năng lực. Khi học bạ gắn với ngưỡng điểm thi tốt nghiệp, học sinh sẽ ý thức rõ hơn tầm quan trọng của kỳ thi và duy trì tinh thần học tập nghiêm túc đến cuối năm”.
Đối với đề xuất môn Toán hoặc Ngữ văn phải chiếm trọng số tối thiểu 1/3 tổng điểm xét tuyển, thầy Đẩu cho rằng đây là yêu cầu cần thiết, bởi Toán và Ngữ văn là những môn học nền tảng, bắt buộc đối với mọi học sinh. Việc học sinh lựa chọn thiên về khối tự nhiên hay xã hội là tùy năng lực và định hướng cá nhân, nhưng nền tảng về Toán và Ngữ văn vẫn là điều kiện cần để học tốt ở bậc học cao hơn.
Theo thầy Đẩu, những điều chỉnh trong dự thảo sẽ tác động trực tiếp đến cách học của học sinh lớp 12, theo hướng học đều các môn trong tổ hợp, chú trọng các môn nền tảng và không chủ quan sau khi đã đủ điều kiện xét học bạ.
