Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT (gọi tắt là Thông tư 01) về Chuẩn cơ sở giáo dục đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ sở để thực hiện quy hoạch, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học; đánh giá và giám sát các điều kiện đảm bảo chất lượng, việc thực hiện trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học theo quy định của pháp luật.
Theo quy định, các cơ sở giáo dục đại học phải chốt số liệu vào ngày 31 tháng 12 hằng năm; đối với số liệu về tài chính, thời điểm chốt số liệu là ngày 31 tháng 3 của năm tiếp theo.
Để tìm hiểu rõ hơn về việc đáp ứng các tiêu chuẩn, tiêu chí tại Thông tư 01, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã ghi nhận chia sẻ của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
Số công bố WoS, Scopus bằng 0, tỷ trọng thu khoa học, công nghệ còn khiêm tốn
Theo bảng Các chỉ số đánh giá về khoa học và công nghệ tại Báo cáo thường niên năm 2024 của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, tỷ trọng thu khoa học, công nghệ năm 2024 của trường đạt 0,6%; Số công bố WoS, Scopus/giảng viên bằng 0.
Tiêu chí 6.2, Tiêu chuẩn 6, Thông tư 01 quy định: "Số lượng công bố khoa học và công nghệ tính bình quân trên một giảng viên toàn thời gian không thấp hơn 0,3 bài/năm; riêng đối với cơ sở giáo dục đại học có đào tạo tiến sĩ không phải trường đào tạo ngành đặc thù không thấp hơn 0,6 bài/năm trong đó số bài có trong danh mục Web of Science hoặc Scopus (có tính trọng số theo lĩnh vực) không thấp hơn 0,3 bài/năm".
Là cơ sở đào tạo đặc thù, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ, Nghệ sĩ nhân dân Đỗ Quốc Hưng - Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam cho biết, công bố khoa học quốc tế là yêu cầu chung đối với các cơ sở giáo dục đại học trong bối cảnh hội nhập. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực nghệ thuật, đặc biệt là âm nhạc biểu diễn và sáng tác, hoạt động khoa học có những đặc thù riêng, trong đó đóng góp học thuật không chỉ thể hiện qua bài báo khoa học mà còn qua các tác phẩm nghệ thuật, chương trình biểu diễn, dự án sáng tạo và hoạt động bảo tồn giá trị văn hóa.
Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam đang gặp khó khăn tương tự như các cơ sở đào tạo nghệ thuật khác trong việc gia tăng số lượng công bố quốc tế theo các chuẩn phổ biến. Tuy vậy, nhà trường xác định đây là yêu cầu cần được tiếp cận theo lộ trình phù hợp, gắn với điều kiện thực tiễn và đặc thù ngành nghề.
Trong năm 2024, nhà trường có 2 giảng viên thực hiện các bài báo đăng trên tạp chí quốc tế là Tiến sĩ, Nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Thị Hoa Đăng (3 bài báo quốc tế) và Tiến sĩ, Nghệ sĩ ưu tú Nguyễn Thị Tân Nhàn (3 bài báo quốc tế). Đây là hình mẫu tốt để nhân rộng trong đội ngũ giảng viên của học viện. Bởi lẽ, nhiệm vụ đào tạo, biểu diễn, nghiên cứu khoa học cần được thực hiện song hành, dù cán bộ, giảng viên phải nỗ lực với cường độ lao động cao hơn.
Để gia tăng số lượng công bố quốc tế, trong thời gian tới, nhà trường sẽ triển khai các giải pháp cụ thể như: xây dựng kế hoạch phát triển hoạt động nghiên cứu khoa học theo hướng hội nhập; bồi dưỡng năng lực nghiên cứu và công bố quốc tế cho giảng viên; khuyến khích các hướng nghiên cứu liên ngành giữa âm nhạc với khoa học xã hội và nhân văn; mở rộng hợp tác với các cơ sở đào tạo, nghiên cứu âm nhạc quốc tế; đồng thời từng bước hoàn thiện cơ chế ghi nhận, đánh giá các hình thức công bố khoa học phù hợp với đặc thù lĩnh vực nghệ thuật.
Là cơ sở giáo dục đại học có đào tạo tiến sĩ, thầy Hưng cho biết, tỷ trọng thu từ hoạt động khoa học, công nghệ của nhà trường hiện còn khiêm tốn, phản ánh đặc điểm chung của các cơ sở đào tạo nghệ thuật chuyên sâu. Hoạt động khoa học trong lĩnh vực âm nhạc chủ yếu gắn với nghiên cứu ứng dụng, sáng tác, biểu diễn và bảo tồn các giá trị nghệ thuật, nên việc chuyển hóa thành nguồn thu theo các tiêu chí tài chính thông thường gặp nhiều hạn chế.
Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam là cơ sở đào tạo đặc thù về nghệ thuật, thuộc lĩnh vực Khoa học xã hội nhân văn. Vì vậy, nhà trường không có các phòng thí nghiệm, cơ sở sản xuất liên quan tới nghiên cứu. Đây là một trong những nguyên nhân hạn chế trong việc tạo ra nguồn thu từ hoạt động khoa học của nhà trường.
Thầy Hưng thông tin thêm, Viện Âm nhạc là cơ quan nghiên cứu chuyên trách của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Thời gian vừa qua, Viện đã triển khai nhiều đợt điền dã, sưu tầm âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn truyền thống của các dân tộc trên đất nước Việt Nam.
Trong đó, có những chuyến sưu tầm di sản âm nhạc truyền thống của nhiều dân tộc có số dân dưới 1.000 người ở xã, vùng biên giới như người B’râu (tỉnh Kon Tum cũ), người Mảng, người Cống (tỉnh Lai Châu)… góp phần hỗ trợ các địa phương trong công tác bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của các dân tộc.
Ngoài hoạt động sưu tầm, Viện Âm nhạc đã xây dựng thành công Hồ sơ quốc gia Mo Mường đệ trình UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cần được bảo vệ khẩn cấp.
Về nghiên cứu khoa học, Viện Âm nhạc đã triển khai các công trình khoa học cấp cơ sở cũng như nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp Bộ, tỉnh. Đồng thời, tổ chức hội thảo khoa học trong nước và quốc tế, cử cán bộ tham gia hội thảo khoa học do các tổ chức nghiên cứu trong nước và nước ngoài tổ chức.
Đặc biệt, Viện duy trì tham gia các Hội nghị toàn thể của Hội đồng Quốc tế về Âm nhạc truyền thống, giữ vững vị trí và vai trò là thành viên đại diện Việt Nam trong giới nghiên cứu âm nhạc truyền thống thế giới.
Ngoài ra, các tập san nghiên cứu âm nhạc được Viện ra mắt đều đặn 3 số/năm bằng 2 ngôn ngữ là tiếng Việt và tiếng Anh, đảm bảo chất lượng khoa học của 1 ấn phẩm chuyên ngành và duy nhất trong lĩnh vực âm nhạc của Việt Nam.
Tuy nhiên, để "chuyển hóa" từ các công trình nghiên cứu, đề tài khoa học được đặt hàng của Nhà nước thành nguồn thu để tăng tỷ trọng thu từ khoa học, công nghệ là vấn đề khá khó khăn, chưa được như kỳ vọng. Việc gia tăng nguồn thu từ hoạt động khoa học và công nghệ là thách thức chung đối với nhiều cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là trường đào tạo về nghệ thuật.
Đối với Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, hoạt động khoa học gắn chặt với đào tạo và sáng tạo nghệ thuật, nên hiệu quả tài chính chưa thể đo lường theo các tiêu chí thuần túy về doanh thu.
Chú trọng gia tăng nguồn thu từ khoa học công nghệ gắn với phát triển và bảo tồn giá trị nghệ thuật
Theo bảng Kết quả thu chi hoạt động tài chính năm 2024, tổng thu hoạt động của nhà trường là 85 tỷ 364 triệu đồng. Trong đó, chiếm phần lớn là nguồn thu từ giáo dục và đào tạo với 34 tỷ 659 triệu đồng, còn nguồn thu từ khoa học và công nghệ đạt 2 tỷ đồng (chiếm khoảng 2,34% tổng thu).
Theo thầy Hưng, nhà trường xác định việc tăng nguồn thu phải gắn với việc thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ và sứ mệnh đào tạo âm nhạc đỉnh cao, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển và bảo tồn giá trị nghệ thuật.
Để gia tăng nguồn thu từ khoa học và công nghệ, thời gian tới, Học viện sẽ triển khai các giải pháp cụ thể như sau:
Thứ nhất, mở rộng hợp tác với các tổ chức văn hóa, nghệ thuật trong và ngoài nước; phát triển các chương trình biểu diễn, nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao tri thức nghệ thuật.
Thứ hai, đa dạng hóa hình thức khai thác sản phẩm đào tạo và nghiên cứu theo đúng quy định của pháp luật.
Thứ ba, từng bước nâng cao hiệu quả quản lý, tạo nguồn thu bền vững từ hoạt động khoa học và công nghệ, tăng dần tỷ trọng thu so với các hoạt động giáo dục và đào tạo như hiện nay.
Thứ tư, nhà trường khuyến khích cán bộ, giảng viên và sinh viên tham gia các đề tài nghiên cứu khoa học ở nhiều cấp độ, coi đây vừa là nghĩa vụ, vừa là quyền lợi. Đồng thời hỗ trợ kinh phí để giảng viên công bố bài báo trên các tạp chí khoa học uy tín trong nước và quốc tế, tham gia hội thảo trong và ngoài nước. Hàng năm, Hội đồng sáng kiến của trường tổ chức bình xét các đề tài nghiên cứu, sách, chương trình và giáo trình, qua đó thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học trong toàn trường.
Đối với Viện Âm nhạc sẽ tiếp tục phát triển kho dữ liệu số ghi lại bằng âm thanh và hình ảnh âm nhạc dân gian của 54 dân tộc Việt Nam; tiếp tục thực hiện sưu tầm, nghiên cứu âm nhạc dân gian ở các tỉnh thành và bổ sung vào kho tư liệu.
Hiện Viện Âm nhạc cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi số các dữ liệu âm nhạc, qua đó có thể tạo nguồn thu hợp pháp từ hoạt động nghiên cứu âm nhạc chuyên sâu.
Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam nhấn mạnh: "Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam nhận thức rõ trách nhiệm của một cơ sở đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp, hàn lâm, đơn vị sự nghiệp công lập giữ vai trò nòng cốt trong đào tạo, nghiên cứu, sáng tạo và bảo tồn các giá trị âm nhạc của đất nước. Trước yêu cầu ngày càng cao về chuẩn hóa đội ngũ, phát triển khoa học - công nghệ, hội nhập quốc tế và hiệu quả hoạt động, nhà trường xác định rõ trách nhiệm giải trình trước xã hội, cơ quan quản lý Nhà nước và người học.
Trên cơ sở đó, nhà trường sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý; xây dựng và triển khai giải pháp đồng bộ, có lộ trình, phù hợp với đặc thù đào tạo nghệ thuật; đồng thời chủ động báo cáo, xin ý kiến cơ quan quản lý để tháo gỡ những khó khăn mang tính chính sách.
Việc khắc phục tồn tại, hạn chế được thực hiện theo nguyên tắc bảo đảm chất lượng đào tạo, phát triển bền vững và giữ vững vai trò, vị thế của học viện trong hệ thống giáo dục đại học và đời sống văn hóa, nghệ thuật của đất nước".
