Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam được thành lập năm 1956, tiền thân là Trường Âm nhạc Việt Nam. Năm 1982, trường đổi tên thành Nhạc viện Hà Nội. Đến năm 2008, theo Quyết định 149/QÐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về các đơn vị sự nghiệp thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Nhạc viện Hà Nội đổi tên thành Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
Theo thông tin giới thiệu trên website, sứ mạng của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam là cơ sở đào tạo, nghiên cứu và biểu diễn âm nhạc chuyên nghiệp hàng đầu của cả nước; tham gia vào việc định hướng, giáo dục nhằm nâng cao đời sống âm nhạc cho toàn xã hội; góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Học viện có địa chỉ tại số 77 Hào Nam, phường Ô Chợ Dừa, Thành phố Hà Nội. Hiện Tiến sĩ, Nghệ sĩ nhân dân Đỗ Quốc Hưng là Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
Theo quy định, từ ngày 19/07/2024, các cơ sở giáo dục thực hiện báo cáo thường niên theo Thông tư số 09/2024/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về công khai trong hoạt động của các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Thời điểm công khai trước 30/6 hàng năm.
Thời gian vừa qua, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam nhận được phản ánh của phụ huynh khi tìm hiểu Báo cáo thường niên năm 2024 của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam có nhiều thông tin chưa rõ. Để có thêm thông tin chính xác, khách quan đến phụ huynh và xã hội, phóng viên đã tiến hành tìm hiểu báo cáo thường niên, liên hệ gửi câu hỏi tới nhà trường nhằm giải đáp một số băn khoăn của độc giả.
Đào tạo và thu hút giảng viên có trình độ tiến sĩ còn gặp khó khăn
Theo bảng Các chỉ số đánh giá về đội ngũ giảng viên toàn thời gian tại Báo cáo thường niên năm 2024 của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ đạt 23,4% (giảm 0,6% so với năm 2023).
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ, Nghệ sĩ nhân dân Đỗ Quốc Hưng - Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam chia sẻ, tỷ lệ giảng viên toàn thời gian có trình độ tiến sĩ theo điểm b, tiêu chí 2.3, Thông tư số 01/2024/TT-BGDĐT về Chuẩn cơ sở giáo dục đại học quy định: "Không thấp hơn 40% và từ năm 2030 không thấp hơn 50% đối với cơ sở giáo dục đại học có đào tạo tiến sĩ; không thấp hơn 10% và từ năm 2030 không thấp hơn 15% đối với các trường đào tạo ngành đặc thù có đào tạo tiến sĩ".
Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam là cơ sở đặc thù, đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp của cả nước, có tính đặc thù cao trong hệ thống giáo dục đại học. Hoạt động đào tạo của Học viện vừa mang tính học thuật, vừa mang tính nghề nghiệp - nghệ thuật chuyên sâu, trong đó yêu cầu về năng lực biểu diễn, sáng tác, giảng dạy thực hành và uy tín nghề nghiệp của giảng viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với chất lượng đào tạo.
Năm 2024, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ của Học viện giảm 0,6% so với năm 2023 do một số giảng viên có học hàm, học vị đến tuổi nghỉ công tác theo chế độ.
Thầy Hưng chia sẻ thêm, trong bối cảnh chung của giáo dục đại học, việc nâng cao tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ là yêu cầu mang tính chiến lược, gắn với bảo đảm chất lượng và hội nhập quốc tế. Học viện xác định đây là nhiệm vụ lâu dài, cần được triển khai có lộ trình phù hợp với đặc thù ngành đào tạo âm nhạc.
Thực tế cho thấy, việc đào tạo và thu hút giảng viên có trình độ tiến sĩ, nhất là giảng viên trẻ trong lĩnh vực âm nhạc chuyên nghiệp đang gặp nhiều khó khăn do nguồn đào tạo hạn chế, thời gian đào tạo dài, yêu cầu cao về sự kết hợp giữa năng lực nghiên cứu và năng lực âm nhạc chuyên nghiệp và chuyên sâu.
Trong thời gian tới, Học viện sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý nhà nước mang tính căn cơ. Cụ thể như sau:
Thứ nhất, tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy hoạch phát triển đội ngũ giảng viên theo hướng chuẩn hóa trình độ.
Thứ hai, xây dựng kế hoạch dài hạn cử giảng viên đi đào tạo tiến sĩ trong và ngoài nước; ưu tiên bố trí nguồn lực cho đào tạo sau đại học.
Thứ ba, ban hành các cơ chế khuyến khích, hỗ trợ giảng viên hoàn thành chuẩn học thuật gắn với yêu cầu thực tiễn đào tạo nghệ thuật.
Những giải pháp này được triển khai theo nguyên tắc vừa bảo đảm tuân thủ các quy định chung, vừa linh hoạt vận dụng phù hợp với đặc thù của Học viện.
Thiếu cơ chế quy đổi học vị cho giảng viên nghệ thuật
Theo bảng Thống kê đội ngũ giảng viên toàn thời gian theo các lĩnh vực đào tạo cho thấy, nhà trường có 218 giảng viên toàn thời gian. Trong đó có 3 giáo sư, 14 phó giáo sư, 35 tiến sĩ, 143 thạc sĩ, 40 cử nhân.
Tuy nhiên, số giảng viên cơ hữu trong độ tuổi lao động không có giáo sư nào, chỉ 6 phó giáo sư (thấp hơn 8 người so với giảng viên toàn thời gian); số thạc sĩ có 98 người (thấp hơn 45 người so với giảng viên toàn thời gian).
Chia sẻ về vấn đề này, thầy Đỗ Quốc Hưng cho biết, cơ cấu độ tuổi và chức danh của đội ngũ giảng viên tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam phản ánh đúng đặc thù của lĩnh vực đào tạo nghệ thuật chuyên sâu. Trong âm nhạc, quá trình hình thành uy tín nghề nghiệp, học hàm, học vị và năng lực chuyên môn thường gắn với thời gian tích lũy dài, do đó đội ngũ giáo sư, phó giáo sư chủ yếu tập trung ở nhóm tuổi cao là đặc điểm phổ biến.
Hiện nay, đội ngũ giáo sư, phó giáo sư giữ vai trò then chốt trong việc bảo đảm chất lượng đào tạo, định hướng chuyên môn, truyền thụ tinh hoa nghệ thuật và xây dựng các chuẩn mực học thuật - nghề nghiệp cho nhà trường. Tuy nhiên, nhà trường nhận thức rõ yêu cầu cần phát triển đội ngũ theo hướng kế thừa, cân đối độ tuổi và bảo đảm tính bền vững, dài hạn.
Việc chênh lệch giữa giảng viên cơ hữu trong độ tuổi lao động và giảng viên toàn thời gian cho thấy khó khăn nhất định trong xây dựng đội ngũ giảng viên có học hàm, học vị cao, đáp ứng tính kế thừa liên tục. Vì vậy, thời gian vừa qua, nhà trường đã có những cuộc họp nhằm khuyến khích, động viên, thúc đẩy cán bộ trẻ, giảng viên, lãnh đạo khoa tiếp tục học lên nghiên cứu sinh; có chính sách giảm định mức giờ giảng cho những ai đi học...
Tuy nhiên, khó khăn nhất là nhiều giảng viên của trường chưa nhận thức được vai trò và nhiệm vụ của giảng viên đại học, hoặc không có điều kiện về thời gian, kinh phí để tham gia học lên nghiên cứu sinh.
Bên cạnh đó, khi có sinh viên tốt nghiệp loại Giỏi, Xuất sắc, nhà trường mong muốn giữ lại hoặc gửi đi học cao hơn để bồi dưỡng, nâng cao trình độ, nhưng nhiều em lại lựa chọn làm việc tại các trường tư, doanh nghiệp nước ngoài hoặc tự khởi nghiệp, không muốn học tập tiếp để có trình độ cao hơn.
Ngoài ra, do hiện nay Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam là cơ sở giáo dục chưa tự chủ nên việc tuyển dụng, biên chế, đặc biệt là tuyển dụng đặc biệt nguồn nhân lực có trình độ cao, học hàm học vị cao, phải phụ thuộc vào cơ quan quản lý có thẩm quyền.
Mặt khác, hiện chưa chế độ ưu đãi mang tính thu hút dành riêng cho các trường đào tạo nghệ thuật đặc thù để giữ chân người tài.
"Học viện đang nghiên cứu triển khai các giải pháp quản lý mang tính hệ thống như: xây dựng đề án phát triển đội ngũ giảng viên trẻ có tiềm năng; tạo điều kiện cho giảng viên trẻ tham gia đào tạo sau đại học, nghiên cứu khoa học và thực hành nghệ thuật ở trong và ngoài nước; phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên cao tuổi thông qua các cơ chế phù hợp như cố vấn chuyên môn, giảng dạy chuyên đề, hướng dẫn sau đại học", thầy Hưng bày tỏ.
Theo Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, việc chưa có quy định về quy đổi tương đương giữa trình độ học thuật (Tiến sĩ, Thạc sĩ) và danh hiệu nghệ thuật (Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú) là khó khăn chung của các cơ sở đào tạo nghệ thuật hiện nay. Đặc thù của lĩnh vực âm nhạc là nhiều giảng viên có thành tựu nghệ thuật, uy tín nghề nghiệp và đóng góp xã hội lớn, song tiêu chí đánh giá theo chuẩn học thuật truyền thống chưa phản ánh đầy đủ giá trị chuyên môn này.
Nhà trường xác định đây là vấn đề mang tính chính sách, cần được xem xét ở tầm quản lý Nhà nước, không chỉ trong phạm vi riêng của một cơ sở đào tạo. Trên thực tế, nhà trường luôn chú trọng bảo đảm chất lượng đào tạo thông qua việc kết hợp hài hòa giữa chuẩn học thuật và chuẩn nghề nghiệp nghệ thuật, coi đây là yếu tố cốt lõi trong đào tạo âm nhạc đỉnh cao.
