Thông tư số 26/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có hiệu lực từ ngày 9/4/2026, quy định rõ chuẩn nghề nghiệp đối với giảng viên đại học, trong đó đặt ra các yêu cầu cụ thể về năng lực chuyên môn, nghiệp vụ của giảng viên, giảng viên chính và giảng viên cao cấp.
Điểm đáng chú ý, giảng viên phải đáp ứng được năng lực thực hiện được các hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trong khi đó, giảng viên chính phải là tác giả của ít nhất 3 bài báo khoa học là kết quả nghiên cứu phù hợp với ngành, chuyên ngành giảng dạy, được công bố trên các tạp chí khoa học có mã số chuẩn quốc tế ISSN. Còn đối với giảng viên cao cấp, yêu cầu này được nâng lên tối thiểu 6 bài báo khoa học.
Bên cạnh đó, giảng viên chính và giảng viên cao cấp còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn về tạo ra sản phẩm khoa học như công trình nghiên cứu, đề tài khoa học và tham gia hướng dẫn học viên cao học, nghiên cứu sinh.
Việc cụ thể hóa các tiêu chuẩn nghiên cứu khoa học được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên đại học. Tuy nhiên, hiện nay giảng viên vẫn đảm nhận khối lượng giảng dạy lớn, trong khi điều kiện nghiên cứu giữa các cơ sở đào tạo còn có sự chênh lệch, dẫn đến các yêu cầu về sản phẩm khoa học cụ thể đang đặt ra không ít thách thức đối với giảng viên trong quá trình đáp ứng chuẩn nghề nghiệp; cần sự chung tay hỗ trợ từ phía cơ sở giáo dục đại học.
Nếu không tạo ra tri thức mới, giáo dục đại học sẽ khó phát triển
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân - Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, yêu cầu giảng viên chính và giảng viên cao cấp phải có năng lực tạo ra sản phẩm khoa học cụ thể là phù hợp với đặc thù.
"Bên cạnh năng lực giảng dạy, giảng viên chính và giảng viên cao cấp cần đáp ứng yêu cầu về nghiên cứu khoa học và tạo ra các sản phẩm khoa học cụ thể", thầy Nhân khẳng định.
Được biết, tại Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, đa số giảng viên chính và giảng viên cao cấp đều có trình độ tiến sĩ hoặc được bổ nhiệm chức danh phó giáo sư. Do đó, đội ngũ này nhìn chung không gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì năng lực nghiên cứu và tạo ra sản phẩm khoa học theo yêu cầu.
Tuy nhiên, theo thầy Nhân, trước đây vẫn có những giảng viên trình độ thạc sĩ phấn đấu để được trở thành giảng viên chính hoặc giảng viên cao cấp. Đây là nhóm thường gặp nhiều khó khăn hơn trong việc đáp ứng yêu cầu về nghiên cứu khoa học.
Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hải Đăng - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội bày tỏ, quy định về yêu cầu giảng viên phải có năng lực tạo ra sản phẩm khoa học là phù hợp với xu hướng phát triển của giáo dục đại học trên thế giới.
Cơ sở giáo dục đại học nào cũng có các đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở và giảng viên đều có cơ hội đăng ký tham gia nghiên cứu để tạo ra sản phẩm khoa học. Hoạt động nghiên cứu là yêu cầu gần như bắt buộc tại các trường đại học, bởi nghiên cứu chính là con đường tạo ra tri thức mới. Nếu không tạo ra tri thức mới, các cơ sở giáo dục đại học sẽ rất khó phát triển.
Do đó, thầy Đăng cho rằng việc quy định giảng viên chính và giảng viên cao cấp phải có năng lực tạo ra sản phẩm khoa học cụ thể là cần thiết. Những sản phẩm này có thể là công bố khoa học trên tạp chí, báo cáo tại hội thảo, công trình hoặc đề tài nghiên cứu. Đây đều là kết quả nghiên cứu góp phần tạo ra tri thức mới, và cũng chính là nhiệm vụ cốt lõi của các cơ sở giáo dục đại học.
Cùng chia sẻ, một hiệu trưởng trường đại học tại Hà Nội cho rằng, việc Thông tư số 26/2026/TT-BGDĐT quy định cụ thể năng lực nghiên cứu khoa học đối với giảng viên chính và giảng viên cao cấp là bước đi cần thiết nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên đại học, đồng thời tiệm cận thông lệ quốc tế.
Bậc giáo dục đại học, giảng viên có nhiệm vụ truyền đạt kiến thức, tham gia tạo ra tri thức mới thông qua hoạt động nghiên cứu khoa học. Chính vì thế, việc yêu cầu giảng viên chính và giảng viên cao cấp có các sản phẩm khoa học cụ thể như bài báo khoa học, công trình nghiên cứu hay đề tài khoa học là hoàn toàn phù hợp với bản chất của giáo dục đại học.
Tuy nhiên, theo vị này, để các quy định đi vào thực tiễn hiệu quả, cần nhận thức đầy đủ sự khác biệt giữa các cơ sở đào tạo. Ví dụ, hiện nay, điều kiện nghiên cứu khoa học của các trường đại học chưa đồng đều. Có những trường được đầu tư mạnh về phòng thí nghiệm, quỹ nghiên cứu và có mạng lưới hợp tác quốc tế rộng, nhưng cũng có những cơ sở đào tạo còn hạn chế về nguồn lực. Do vậy, nếu thiếu các chính sách hỗ trợ tương ứng thì sẽ tạo áp lực đáng kể đối với đội ngũ giảng viên.
Xây dựng môi trường học thuật trong cơ sở giáo dục đại học
Việc nghiên cứu những thuận lợi, đầu tư nguồn lực và có chính sách khuyến khích phù hợp được xem là những nội dung quan trọng, tạo điều kiện để giảng viên duy trì năng lực nghiên cứu, tạo ra các sản phẩm khoa học, qua đó đáp ứng yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp mới.
Chia sẻ về điều này, vị hiệu trưởng cho rằng, các cơ sở giáo dục đại học cần chủ động xây dựng môi trường nghiên cứu cho giảng viên. Bao gồm việc bố trí thời gian hợp lý giữa giảng dạy và nghiên cứu, tăng cường kinh phí thực hiện đề tài, hỗ trợ công bố quốc tế, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp để gia tăng cơ hội hình thành các sản phẩm khoa học có giá trị ứng dụng.
"Không nên đánh giá năng lực nghiên cứu của giảng viên chỉ thông qua số lượng bài báo khoa học. Chất lượng công bố, giá trị học thuật, khả năng chuyển giao công nghệ, tác động đối với cộng đồng và đóng góp vào hoạt động đào tạo cũng cần được xem là những tiêu chí quan trọng trong quá trình đánh giá", vị hiệu trưởng chia sẻ.
Còn theo thầy Nhân, để duy trì năng lực nghiên cứu của đội ngũ giảng viên, nhà trường đang triển khai các chính sách hỗ trợ phù hợp. Trong đó, hoạt động nghiên cứu khoa học được ưu tiên hỗ trợ đối với giảng viên có trình độ tiến sĩ và các giảng viên chức danh giáo sư, phó giáo sư.
Nếu giảng viên trình độ thạc sĩ có năng lực nghiên cứu và tạo ra các công bố khoa học chất lượng, nhà trường vẫn áp dụng cơ chế khuyến khích với mức chi trả cao. Chẳng hạn, tùy theo chất lượng và mức độ của công bố, một bài báo khoa học có thể được hỗ trợ kinh phí lên tới khoảng 100 triệu đồng.
Đồng tình với những chia sẻ trên, thầy Đăng chia sẻ, trong tương lai, vai trò nghiên cứu của các viện nghiên cứu chuyên biệt sẽ có xu hướng giảm dần, và các cơ sở giáo dục đại học sẽ đảm nhận ngày càng nhiều hoạt động nghiên cứu. Thực tế cũng cho thấy, các trường đại học top đầu những bảng xếp hạng uy tín trên thế giới hiện nay đều là các cơ sở giáo dục định hướng nghiên cứu.
Tuy nhiên, thầy Đăng băn khoăn khi hiện nay không ít giảng viên gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu tạo ra sản phẩm khoa học cụ thể. Nguyên nhân xuất phát từ việc chúng ta chưa hình thành mô hình phân hóa rõ giữa giảng viên chuyên giảng dạy và giảng viên định hướng nghiên cứu.
Theo thầy Đăng, tại nhiều quốc gia như Pháp, Hàn Quốc và Mỹ, hệ thống giáo dục đại học có vị trí giảng viên chuyên giảng dạy và vị trí giảng viên định hướng nghiên cứu để phát triển trở thành giáo sư, phó giáo sư.
Giảng viên chuyên giảng dạy sẽ tập trung truyền đạt các kiến thức nền tảng, cơ sở, trong khi giảng viên định hướng nghiên cứu dành nhiều thời gian cho hoạt động nghiên cứu, tạo ra tri thức mới và chuyển tải những kết quả đó vào giảng dạy. Thầy Đăng đánh giá đây là mô hình phù hợp hơn so với việc tất cả giảng viên đều phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về giảng dạy và nghiên cứu.
Chính vì thế, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hải Đăng cho rằng, có thể nghiên cứu xây dựng vị trí giảng viên chuyên giảng dạy và vị trí giảng viên chuyên nghiên cứu trong các cơ sở giáo dục đại học. Song, thầy Đăng lưu ý, theo quy định hiện hành, giảng viên vẫn có trách nhiệm thực hiện đồng thời cả hai nhiệm vụ là giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
Lãnh đạo nhiều trường đại học đều cho rằng, để đội ngũ giảng viên đáp ứng được các tiêu chuẩn này một cách bền vững, đòi hỏi các cơ sở giáo dục đại học phải đầu tư nguồn lực, hoàn thiện cơ chế hỗ trợ và xây dựng môi trường học thuật thực sự thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu.
