Ngành An ninh mạng (mã ngành 7480208) là ngành chuyên về bảo vệ hệ thống máy tính, mạng lưới thông tin và dữ liệu khỏi các mối đe dọa kỹ thuật số như tấn công mạng, mã độc và truy cập trái phép. Đây là ngành học thuộc danh mục ngành đào tạo thí điểm các trình độ của giáo dục đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành theo Quyết định số 1596/QĐ-BGDĐT ngày 7/6/2024.
Năm 2026, trước yêu cầu thực tiễn ngày càng rõ nét, một số trường đại học như Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh,... đã bắt đầu triển khai tuyển sinh ngành học này, mở ra hướng đào tạo mới gắn với bảo đảm an ninh, an toàn không gian mạng quốc gia.
Đáp ứng yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi số và bảo mật thông tin
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thạc sĩ Nguyễn Thị Xuân Dung - Giám đốc Trung tâm truyền thông, Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, an ninh mạng trở thành một trong những trụ cột quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững của xã hội số. Các nguy cơ tấn công mạng, rò rỉ dữ liệu, phá hoại hệ thống thông tin ngày càng tinh vi và có quy mô lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia, hoạt động của doanh nghiệp cũng như quyền riêng tư của người dân.
Vì vậy, ngành An ninh mạng đóng vai trò chiến lược trong việc bảo vệ không gian mạng và bảo đảm an toàn cho quá trình chuyển đổi số quốc gia. Việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này là yêu cầu cấp thiết, mang tính lâu dài, có ý nghĩa xã hội sâu sắc.
Khi học ngành An ninh mạng, sinh viên sẽ được trang bị hệ thống kiến thức nền tảng về cấu trúc máy tính, hệ điều hành và mạng máy tính; kiến thức chuyên sâu về các ngôn ngữ lập trình phổ biến và quy trình phát triển phần mềm an toàn; mã hóa dữ liệu và bảo mật trong quản trị hệ thống, hạ tầng thông tin; ứng phó và xử lý sự cố an ninh mạng.
Các em có khả năng phát hiện, phân tích và giải quyết vấn đề trong lĩnh vực công nghệ thông tin; kỹ năng phân tích, triển khai và đánh giá hệ thống mạng, hệ thống đảm bảo an toàn thông tin và an toàn mạng; khả năng phát hiện, giải quyết tình huống an ninh mạng thực tế.
Bên cạnh đó, các em được rèn luyện tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm, đạo đức nghề nghiệp và ý thức tuân thủ pháp luật. Đây là những yếu tố đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực này.
Theo cô Dung, nhu cầu nhân lực an ninh mạng tại Việt Nam đang ở mức rất cao, trong khi nguồn cung còn hạn chế đã mở ra cơ hội việc làm lớn cho sinh viên sau khi tốt nghiệp. Người học có thể đảm nhiệm nhiều vị trí như kỹ sư an ninh mạng, kỹ sư mạng và bảo mật hệ thống, chuyên viên an toàn thông tin, chuyên viên pháp y số, chuyên viên điều tra tội phạm mạng… tại các doanh nghiệp công nghệ, ngân hàng, tổ chức tài chính, tập đoàn viễn thông, cơ quan nhà nước hoặc các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ an ninh mạng.
Cùng chia sẻ về ngành học này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Hậu - Giám đốc Trung tâm An ninh mạng, Trường Đại học Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, theo báo cáo tổng kết an ninh mạng năm 2024 của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) cho thấy, gần một nửa cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp tại Việt Nam đã từng bị tấn công mạng trong năm 2024, trong đó có hơn 1/5 đơn vị chưa có nhân sự chuyên trách và hơn 1/3 đơn vị chỉ bố trí không quá 5 người phụ trách an ninh mạng, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế.
Ngoài ra, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) và nền tảng số làm thay đổi mạnh mẽ cục diện an ninh mạng. Các hình thức tấn công ngày càng tinh vi và khó nhận diện hơn, từ chiêu thức lừa đảo được cá nhân hóa, giả mạo hình ảnh, giọng nói, đến tấn công vào chuỗi cung ứng phần mềm, hạ tầng điện toán đám mây và những loại mã độc có khả năng liên tục biến đổi để qua mặt hệ thống phòng thủ.
Do đó, an ninh mạng trở thành yêu cầu bắt buộc trong tiến trình chuyển đổi số. Ở thời điểm hiện tại, ngành An ninh mạng giữ vai trò quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực có đủ kiến thức và kỹ năng thực tiễn, góp phần giúp cơ quan, doanh nghiệp xây dựng, vận hành hệ thống số an toàn, kiểm soát rủi ro cũng như bảo đảm hoạt động ổn định trong môi trường số ngày càng phức tạp.
Theo thầy Hậu, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực này luôn ở mức cao, trong khi nguồn cung còn khá hạn chế. Vì vậy, cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp ngành An ninh mạng khá rộng mở, không chỉ tập trung trong nước mà còn ở thị trường quốc tế. Thu nhập trong lĩnh vực này sẽ phụ thuộc nhiều vào năng lực và kinh nghiệm, song nhìn chung có xu hướng cao hơn mặt bằng chung của nhiều ngành công nghệ khác.
Tuy nhiên, đây là lĩnh vực đòi hỏi sự cập nhật liên tục. Nhà trường chỉ trang bị nền tảng kiến thức ban đầu, để phát triển bền vững, người học cần chủ động tự học, rèn luyện kỹ năng thực hành và thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ.
Sau khi tốt nghiệp, các em có thể đảm nhiệm nhiều vị trí như chuyên viên an ninh mạng, an toàn thông tin; quản trị hệ thống an toàn; phân tích, ứng cứu sự cố; kiểm thử xâm nhập. Khi tích lũy đủ kinh nghiệm, người học cũng có thể phát triển theo hướng nghiên cứu, tư vấn hoặc quản lý trong lĩnh vực an ninh, an toàn thông tin.
Phân biệt ngành An ninh mạng và An toàn thông tin
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, an toàn, an ninh thông tin trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mọi cơ quan, doanh nghiệp. Tuy nhiên, ngành An ninh mạng và An toàn thông tin dễ gây nhầm lẫn cho thí sinh khi lựa chọn ngành học. Việc phân biệt đúng bản chất, định hướng đào tạo và yêu cầu nghề nghiệp của từng ngành được xem là yếu tố quan trọng giúp người học đưa ra quyết định phù hợp.
Về vấn đề này, thầy Phạm Văn Hậu cho rằng, an toàn thông tin là một khái niệm rộng hơn, bao gồm việc bảo vệ thông tin trước các rủi ro trong môi trường số và ngoài không gian mạng, còn an ninh mạng tập trung nhiều hơn vào bảo vệ hệ thống, dữ liệu và người dùng trên môi trường số.
Về bản chất chuyên môn, hai ngành học này có khá nhiều điểm tương đồng, đều hướng tới mục tiêu phòng chống, phát hiện và ứng phó với mối đe dọa trên không gian mạng. Vì vậy, để lựa chọn ngành học phù hợp, thí sinh cần xem xét kỹ chương trình đào tạo, học phần cốt lõi cũng như tỷ lệ giữa kiến thức kỹ thuật, quản lý và thực hành, từ đó xác định ngành học đáp ứng tốt nhất định hướng nghề nghiệp của bản thân.
"Theo tôi, khả năng tự học để liên tục thích ứng với sự thay đổi nhanh của công nghệ và sự kiên trì là hai tố chất quan trọng đối với người theo đuổi lĩnh vực an ninh mạng. Đây là ngành có tốc độ đổi mới rất nhanh, những công nghệ, hình thức tấn công và giải pháp phòng vệ luôn thay đổi, đòi hỏi người học phải chủ động cập nhật, học hỏi suốt quá trình làm nghề.
Bên cạnh đó, tư duy logic giúp người làm an ninh mạng phân tích hệ thống, truy vết nguyên nhân và đưa ra giải pháp xử lý hiệu quả trước các sự cố phức tạp. Đồng thời, tinh thần trách nhiệm và tính kỷ luật nghề nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bởi mọi sai sót đều có thể dẫn tới rủi ro lớn về dữ liệu, tài sản và uy tín của tổ chức. Sự kết hợp giữa năng lực chuyên môn, thái độ nghiêm túc cùng khả năng thích ứng bền bỉ sẽ quyết định việc người học có thể theo nghề và phát triển lâu dài hay không", thầy Hậu nhấn mạnh.
Trong khi đó, theo cô Nguyễn Thị Xuân Dung, ngành An ninh mạng và An toàn thông tin đều có chung nền tảng về công nghệ thông tin và bảo mật, tuy nhiên khác nhau về mục tiêu đào tạo và định hướng nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp.
Ngành An ninh mạng được xây dựng trên nền tảng an toàn thông tin nhưng định hướng mạnh hơn về phòng thủ, giám sát và ứng phó trong không gian mạng. Chương trình đào tạo tập trung vào giám sát hệ thống, phát hiện tấn công, ứng cứu sự cố, phân tích mã độc và bảo đảm an ninh mạng tổng thể cho tổ chức, doanh nghiệp. Ngành học này phù hợp với thí sinh yêu thích thực hành, phân tích tình huống, phản ứng nhanh trước các mối đe dọa và mong muốn làm việc tại các trung tâm an ninh mạng (SOC), cơ quan quản lý nhà nước hoặc doanh nghiệp lớn.
Trong khi ngành An toàn thông tin tập trung vào việc xây dựng và bảo vệ hệ thống thông tin một cách an toàn ngay từ bên trong, bao gồm phát triển phần mềm an toàn, mã hóa dữ liệu, bảo vệ thông tin người dùng và thiết kế các giải pháp bảo mật cho hệ thống trong môi trường mạng máy tính. Ngành học này phù hợp với thí sinh yêu thích lập trình, tư duy logic, nghiên cứu giải pháp kỹ thuật và mong muốn làm việc trong lĩnh vực phát triển, triển khai hệ thống thông tin an toàn và bảo vệ dữ liệu.
Cô Dung thông tin thêm, năm 2026, Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến sẽ tuyển sinh ngành An ninh mạng theo 7 phương thức xét tuyển. Cụ thể như sau:
Phương thức 1: Xét tuyển kết quả kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Phương thức 2: Xét tuyển kết quả kỳ thi Đánh giá năng lực năm 2026 của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Phương thức 3: Xét tuyển kết quả kỳ thi đánh giá đầu vào đại học trên máy tính V-SAT năm 2026.
Phương thức 4: Xét tuyển học bạ trung học phổ thông theo tổng điểm trung bình 3 môn năm lớp 12.
Phương thức 5: Xét tuyển học bạ trung học phổ thông theo điểm trung bình cả năm lớp 12.
Phương thức 6: Xét tuyển kết hợp điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông với điểm học bạ trung học phổ thông.
Phương thức 7: Xét tuyển theo chứng chỉ quốc tế uy tín (SAT, ACT, A level, IB).
Với khóa tuyển sinh đầu tiên, cô Dũng bày tỏ hy vọng, sinh viên ngành An ninh mạng sẽ trở thành lực lượng tiên phong, có tinh thần học hỏi, bản lĩnh nghề nghiệp và ý thức trách nhiệm cao đối với xã hội. Không chỉ tiếp thu tri thức chuyên môn, các em còn góp phần xây dựng văn hóa học thuật, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành An ninh mạng trong nhà trường.
Về lâu dài, ngành An ninh mạng được xác định là một trong những ngành đào tạo mũi nhọn của Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh trong chiến lược phát triển lĩnh vực công nghệ cao, đáp ứng xu thế chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Ngành học này sẽ góp phần khẳng định vị thế, uy tín của trường trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội.
